Tác dụng phụ Wegovy và Mounjaro: khác biệt, từ buồn nôn đến viêm tụy

Wegovy và Mounjaro đang được nhắc đến nhiều nhờ hiệu quả giảm cân, nhưng điều hầu hết bệnh nhân hỏi trước tiên không phải là giảm được bao nhiêu ký, mà là "dùng có bị gì không?" Buồn nôn có chịu được không, có phải bỏ thuốc giữa chừng không, rồi viêm tụy hay sỏi mật nghe thì đáng sợ, nhưng thực ra phổ biến đến đâu?

Hai thuốc đều gây tác dụng phụ trên đường tiêu hóa, điểm chung đó ai cũng biết. Nhưng nhìn kỹ vào số liệu từ các thử nghiệm lâm sàng, mức độ và tính chất tác dụng phụ của hai thuốc có những khác biệt đáng chú ý. Bài này so sánh thẳng vào dữ liệu để bạn đánh giá được một cách thực tế.

Tác dụng phụ của Wegovy và Mounjaro giống nhau đến mức nào?

Cơ chế của hai thuốc không hoàn toàn giống nhau. Wegovy chứa semaglutide, tác động lên thụ thể hormone GLP-1. Mounjaro chứa tirzepatide, tác động đồng thời lên cả GLP-1 lẫn GIP, tức là hai thụ thể cùng lúc. Cả hai đều giảm cảm giác thèm ăn và làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày. Chính cơ chế làm chậm dạ dày này là nguồn gốc của hầu hết tác dụng phụ tiêu hóa.

Bức tranh tổng thể của hai thuốc khá giống nhau. Phổ biến nhất là buồn nôn, tiêu chảy, nôn và táo bón, phần lớn xuất hiện ngay sau khi bắt đầu dùng hoặc sau khi tăng liều, rồi giảm dần khi cơ thể thích nghi. Trong các thử nghiệm lâm sàng, đa số tác dụng phụ tiêu hóa ở mức nhẹ đến vừa; trường hợp nặng tương đối hiếm. Thực ra, cái khó không phải là những biến chứng nghe đáng sợ, mà là vượt qua được giai đoạn khó chịu tiêu hóa lúc đầu.

Nếu muốn hiểu thêm về cơ chế giảm cân và sự khác biệt giữa hai thuốc, xem các bài liên quan ở cuối trang. Bài này chỉ tập trung vào tác dụng phụ. Hiện tại cả Wegovy lẫn Mounjaro đều được nhập khẩu và sử dụng tại Việt Nam theo đơn tư nhân, chưa có trong danh mục bảo hiểm. Vì tác dụng phụ và chống chỉ định của hai thuốc khá trùng nhau, dù chọn thuốc nào cũng nên đọc hết phần dưới. Cả hai đều tiêm một lần mỗi tuần, nên triệu chứng cũng xuất hiện và thuyên giảm theo nhịp khá giống nhau.

Buồn nôn và tiêu chảy phổ biến đến đâu?

Cả hai thuốc đều gây buồn nôn nhiều nhất. Trong các nghiên cứu về Wegovy, khoảng 44% người dùng bị buồn nôn, 30% bị tiêu chảy, 25% bị nôn. Với Mounjaro ở liều cao nhất, tỷ lệ buồn nôn khoảng 31%, tiêu chảy 23%, nôn 12%. Nhìn vào con số, Mounjaro có vẻ nhẹ hơn, nhưng trước khi vội kết luận, có một điều quan trọng cần lưu ý.

Hai con số này đến từ hai thử nghiệm lâm sàng khác nhau. Số liệu Wegovy lấy từ nghiên cứu so sánh Wegovy với giả dược; số liệu Mounjaro từ một nghiên cứu riêng biệt. Đối tượng, thời gian theo dõi, cách ghi nhận triệu chứng, tất cả đều khác nhau. Không thể đặt hai con số từ hai thử nghiệm độc lập cạnh nhau rồi kết luận thuốc nào dễ chịu hơn. Một điều đáng chú ý nữa là táo bón lại được ghi nhận nhiều hơn ở nhóm dùng Wegovy.

Nhưng có một xu hướng nhất quán: ở cả hai thuốc, buồn nôn luôn đứng đầu, tiếp theo là tiêu chảy và nôn. Và các triệu chứng này thường nặng nhất ngay sau khi tăng liều, rồi giảm dần theo thời gian. Trong thực tế, điều quan trọng hơn con số tuyệt đối là tốc độ tăng liều: cùng một thuốc nhưng tăng chậm hay tăng nhanh sẽ cho trải nghiệm tác dụng phụ rất khác nhau. Nhiều người chỉ cần vượt qua vài tuần đầu là ổn hẳn.

Tỉ lệ ngưng thuốc vì tác dụng phụ

Tác dụng phụ gặp nhiều không có nghĩa là ai cũng bỏ cuộc. Câu hỏi thực tế hơn là: bao nhiêu người thực sự phải ngừng thuốc? Trong các thử nghiệm riêng lẻ, tỷ lệ bỏ thuốc do tác dụng phụ tiêu hóa thường ở mức một con số: Wegovy từ 4 đến 7%, Mounjaro từ 4 đến 7% tùy liều. Tức là phần lớn vẫn tiếp tục dù có tác dụng phụ.

Đáng chú ý hơn là nghiên cứu SURMOUNT-5, so sánh trực tiếp hai thuốc trong cùng một thử nghiệm. Tỷ lệ ngừng thuốc do tác dụng phụ tiêu hóa là 2,7% với Mounjaro và 5,6% với Wegovy. Đây là dữ liệu có trọng lượng hơn vì cùng điều kiện, cùng chuẩn đo, không phải ghép số từ hai thử nghiệm khác nhau. Nhìn vào đó, Mounjaro có vẻ dung nạp tốt hơn một chút. Và tỷ lệ bỏ thuốc tuyệt đối của cả hai đều không cao.

Dù vậy, không nên vội kết luận Mounjaro an toàn hơn hoàn toàn. Ngay trong nghiên cứu so sánh trực tiếp đó, chi tiết từng triệu chứng không được công bố đầy đủ. Thuốc hiệu quả hơn đôi khi cũng tác động mạnh hơn lên tiêu hóa, nên mối quan hệ giữa hiệu quả và khả năng dung nạp không hề đơn giản. Điều chắc chắn hơn là: cách giảm tỷ lệ bỏ thuốc hiệu quả nhất không phải là chọn thuốc nào, mà là tăng liều thật chậm, và điều này đúng như nhau cho cả hai thuốc. Nếu có phải ngừng thuốc, triệu chứng thường tự hết sau đó.

Nguy cơ viêm tụy và sỏi mật ở mức nào?

Bắt đầu với viêm tụy, mối lo lớn nhất của nhiều người. Trong các thử nghiệm lâm sàng, tỷ lệ viêm tụy ở cả hai thuốc đều vào khoảng 0,2%, không khác đáng kể so với giả dược. Các phân tích tổng hợp nhiều nghiên cứu cũng không cho thấy hai thuốc làm tăng nguy cơ viêm tụy một cách có ý nghĩa thống kê. Người có tiền sử viêm tụy thì cần thận trọng hơn, nhưng với người không có tiền sử đó, đây không phải nguy cơ cần lo quá mức.

Sỏi mật và các vấn đề liên quan đến túi mật là chuyện khác. Như biểu đồ cho thấy, biến cố túi mật tăng rõ hơn ở nhóm dùng Wegovy so với giả dược; các phân tích tổng hợp cũng xác nhận semaglutide làm tăng nguy cơ sỏi mật theo thống kê. Với Mounjaro, tín hiệu này chưa rõ ràng bằng. Tuy nhiên, giảm cân nhanh bản thân nó cũng là yếu tố tạo sỏi mật, nên khó phân biệt bao nhiêu là do thuốc, bao nhiêu là do cân giảm nhanh.

Còn hai điểm nữa cần biết. Cả hai thuốc đều có cảnh báo về u tuyến giáp trong tờ hướng dẫn sử dụng, xuất phát từ thí nghiệm trên chuột, chưa được xác nhận ở người. Dù vậy, người có tiền sử ung thư tuyến giáp thể tủy hoặc gia đình có người mắc thì không dùng được. Ngoài ra có một số báo cáo hiếm gặp về liệt ruột, và Mỹ đã bổ sung cảnh báo này vào nhãn thuốc, nhưng mối quan hệ nhân quả vẫn chưa được khẳng định. Biết rõ tần suất thật sự của những nguy cơ hiếm gặp này giúp tránh lo lắng thái quá.

Cách giảm tác dụng phụ và ai nên tránh

Cách hiệu quả nhất để giảm tác dụng phụ là tăng liều thật chậm. Một nghiên cứu so sánh nhóm tăng liều theo lịch cứng với nhóm điều chỉnh liều linh hoạt theo triệu chứng: nhóm tăng nhanh có tỷ lệ bỏ thuốc 19%, trong khi nhóm tăng từ từ chỉ 2%. Khi còn buồn nôn nhiều, giữ nguyên liều thêm một đến hai tuần thay vì lên liều ngay thường giúp ích rõ rệt. Triệu chứng thường nặng nhất ngay sau khi tăng liều và thuyên giảm trong vài tuần tiếp theo.

Về thói quen ăn uống, các bác sĩ thường khuyên nên ăn ít mỗi bữa nhưng chia nhiều lần, tránh đồ ăn nhiều dầu mỡ và ăn chậm lại. Những mẹo này không có bằng chứng lâm sàng thật mạnh, nhưng cũng không có hại gì và nhiều người thấy có tác dụng. Nếu tác dụng phụ không thuyên giảm, hoặc có đau bụng dữ dội hay nôn kéo dài, cần ngừng tiêm và đến gặp bác sĩ.

Ai không nên dùng? Có một số chống chỉ định rõ ràng: tiền sử ung thư tuyến giáp thể tủy hoặc gia đình có người mắc; mắc hội chứng đa u tuyến nội tiết type 2 (MEN2). Với những trường hợp này, cả hai thuốc đều chống chỉ định. Cần thận trọng thêm nếu có tiền sử viêm tụy, bệnh túi mật, đang mang thai hoặc dự định có thai, hoặc đang dùng thuốc đái tháo đường khác có nguy cơ hạ đường huyết. Tóm lại, bức tranh tác dụng phụ của Wegovy và Mounjaro khá tương đồng: triệu chứng tiêu hóa thông thường vượt qua được bằng cách tăng liều chậm và kiên nhẫn trong giai đoạn đầu; còn các nguy cơ hiếm gặp thì sàng lọc từ trước bằng tiền sử bệnh. Thuốc nào phù hợp hơn cần cân nhắc dựa trên cả mục tiêu giảm cân lẫn tiền sử sức khỏe cụ thể, tốt nhất là trao đổi thẳng với bác sĩ điều trị.