Laser Fraxel trị sẹo mụn thực sự hiệu quả đến đâu, và nguy cơ thâm sau trị liệu có đáng lo không?

Sẹo mụn còn lại sau khi mụn đã lặn thường rất khó che kín bằng kem nền và cứ thế bám mãi trong đầu. Đến lúc nào đó bạn sẽ nghe đến cái tên Fraxel, người ta nói laser có thể xóa sẹo, nghe thì hấp dẫn nhưng liệu có thật không, rồi lại lo thêm chuyện mặt bị thâm sau khi làm.

Nói thẳng ngay từ đầu: Fraxel không phải liệu trình xóa sẹo mà là liệu trình làm mờ sẹo. Hiệu quả khác nhau khá nhiều tùy loại sẹo, và đặc biệt với người da châu Á thì tăng sắc tố sau điều trị mới là điều cần theo dõi sát nhất. Phần dưới sẽ lần lượt giải thích nguyên lý, hiệu quả theo từng loại sẹo, nguy cơ thâm và tác dụng phụ, để sau khi đọc xong bạn tự đánh giá được liệu trình này có phù hợp với mình không.

Fraxel là liệu trình gì?

Fraxel là tên thương hiệu đại diện cho nhóm laser phân đoạn. Phân đoạn ở đây có nghĩa là thay vì chiếu laser phủ kín toàn bộ bề mặt da, tia laser được chia nhỏ thành hàng nghìn điểm siêu nhỏ bắn xuống da. Giữa các điểm vẫn còn vùng da lành, và chính phần đó giúp da hồi phục nhanh hơn nhiều so với laser mài da kiểu cũ.

Fraxel có hai dạng chính. Một là dạng không bóc tách: laser làm nóng lớp bì bên trong mà không bóc lớp ngoài, thời gian hồi phục chỉ từ một đến ba ngày. Hai là dạng bóc tách: laser CO2 tạo các lỗ siêu nhỏ trực tiếp trên da, hiệu quả mạnh hơn nhưng da sẽ đóng vảy và cần từ năm đến mười ngày để hồi phục, đồng thời nguy cơ thâm sau điều trị cũng cao hơn đáng kể. Có một điều cần biết thêm: Fraxel là tên sản phẩm của hãng Solta, và khi phòng khám gọi là Fraxel thì có thể là dạng không bóc tách hoặc bóc tách tùy nơi, thời gian hồi phục và nguy cơ thâm của hai dạng này khác nhau rất nhiều nên trước khi đặt lịch nên hỏi rõ là dạng nào. Cơ chế hoạt động không phải lấp đầy sẹo mà là laser kích thích lớp bì tạo collagen mới, collagen dần dần nâng vùng sẹo lõm từ bên dưới lên. Vì vậy hiệu quả không hiện ra ngay trong ngày mà xuất hiện từ từ trong nhiều tháng.

Hiệu quả khác nhau tùy loại sẹo

Sẹo mụn chia thành ba dạng chính theo hình dạng. Sẹo hộp là sẹo lõm sâu với thành thẳng đứng và ranh giới rõ ràng. Sẹo lăn là sẹo lõm nhẹ với bờ thoải lượn sóng. Sẹo đáy nhọn là sẹo hẹp và sâu, giống như vết nhọn đâm vào. Fraxel không đáp ứng đều nhau với cả ba loại.

Như biểu đồ trên, một nghiên cứu cho thấy sẹo hộp cải thiện tốt nhất với khoảng 59%, sẹo lăn đạt mức trung bình khoảng 41%, còn sẹo đáy nhọn chỉ khoảng 19%. Lý do sẹo đáy nhọn đáp ứng kém là vì lỗ sẹo hẹp và sâu, laser khó chạm đến tận đáy. Vì vậy người có nhiều sẹo đáy nhọn mà chỉ dùng Fraxel thường sẽ thất vọng vì kết quả không như kỳ vọng. Trong trường hợp này, thường cần kết hợp thêm phương pháp chấm acid nhẹ vào từng sẹo như TCA CROSS hoặc dùng punch cắt bỏ từng đáy sẹo. Tóm lại, điều quan trọng nhất là biết mình đang có loại sẹo nào, và thay vì kỳ vọng một phương pháp giải quyết tất cả, cách tiếp cận thực tế hơn là kết hợp các phương pháp theo từng loại sẹo. Nhìn gương có thể phân biệt sơ bộ sẹo lõm rộng hay hẹp sâu, nhưng để đánh giá chính xác và lên phác đồ phối hợp thì cần qua thăm khám.

Với người da châu Á, thâm sau điều trị mới là vấn đề thật sự

Đây là điều cần nói thẳng nhất về Fraxel. Với người da châu Á, mối lo lớn nhất không phải là hiệu quả kém mà là vùng điều trị bị thâm sau đó, còn gọi là PIH, tức tăng sắc tố sau viêm.

Như biểu đồ trên, nguy cơ PIH tăng theo độ tối của da. Dạng không bóc tách nếu được chuẩn bị tốt thì nguy cơ ở mức khoảng 17%, tương đối thấp, nhưng laser CO2 bóc tách có thể lên đến khoảng 30% ở da tối, và với da rất tối, một số nghiên cứu ghi nhận tỷ lệ trên 90%. Phần lớn các trường hợp PIH này sẽ nhạt dần trong vài tuần đến vài tháng. Điểm quan trọng ở đây là yếu tố làm tăng nguy cơ không phải là cường độ laser mà là mật độ điểm, tức là bắn điểm dày hay thưa trong một lần. Vì vậy với người da châu Á, thay vì làm một lần mạnh và dày, chia nhỏ thành nhiều lần với mật độ thấp hơn sẽ an toàn hơn nhiều. Phòng ngừa cũng quan trọng không kém: chuẩn bị da bằng thành phần làm sáng hoặc retinol vài tuần trước khi làm, chống nắng kỹ sau điều trị, và tránh làm vào mùa hè nắng mạnh là những cách thực tế giúp giảm nguy cơ PIH.

Cần làm mấy lần và cải thiện được bao nhiêu?

Về số lần: dạng không bóc tách thường cần từ ba đến sáu lần, dạng bóc tách từ ba đến bốn lần, cách nhau khoảng một tháng mỗi lần. Đây không phải liệu trình xong một lần là hết mà là quá trình tích lũy dần dần.

Nên đặt kỳ vọng thực tế. Sẹo không biến mất mà chỉ mờ đi. Như biểu đồ trên, trong nghiên cứu trên người châu Á dùng laser bóc tách, có đến khoảng 66% người chỉ cải thiện dưới 25%, và chỉ khoảng 5% cải thiện trên 50%. Tức là đại đa số chỉ đạt mức da được làm mịn bớt, không phải phẳng hoàn toàn. Hiệu quả cũng cần thời gian để hiện ra. Ngay sau điều trị da thường đỏ và sưng lên trông còn nổi bật hơn, vì collagen cần thời gian tái tạo nên thường phải đến ba đến sáu tháng sau lần điều trị mới đánh giá được thay đổi rõ ràng, và kết quả cuối cùng thường được xem sau khoảng sáu tháng kể từ lần điều trị cuối. Thời gian hồi phục cũng khác nhau theo dạng: dạng không bóc tách đỏ da thường xẹp trong một đến ba ngày, còn dạng bóc tách đóng vảy kéo dài khoảng một tuần đến mười ngày. Vì vậy nếu sắp có sự kiện quan trọng thì nên tính thêm thời gian hồi phục rộng rãi khi đặt lịch.

Tác dụng phụ và ai phù hợp với Fraxel?

Về tác dụng phụ: phổ biến nhất là đỏ da và sưng ngay sau điều trị, và nếu là dạng bóc tách thì đóng vảy, nhưng hầu hết đều hồi phục theo thời gian. Điều cần chú ý nhất là PIH đã đề cập ở trên. Hiếm gặp hơn là tạo sẹo mới, nhiễm trùng hoặc đỏ da kéo dài, vì vậy không nên làm quá mạnh trong một lần. Đang có mụn hoạt động, cơ địa dễ sẹo lồi keloid, hoặc đang mang thai thì nên hoãn hoặc tránh điều trị. Một điều thường bị hiểu nhầm: trước đây người ta hay nói phải ngưng thuốc trị mụn isotretinoin ít nhất nửa năm mới được làm laser, nhưng gần đây xu hướng nghiên cứu cho thấy với dạng không bóc tách thì khá an toàn ngay cả khi đang dùng thuốc. Dạng bóc tách thì vẫn cần thận trọng hơn.

Vậy ai phù hợp? Fraxel đáp ứng tốt nhất với sẹo hộp, da bề mặt thô sần và lỗ chân lông giãn rộng. Nếu da có màu tối hơn thì chọn dạng không bóc tách với mật độ thấp sẽ an toàn hơn. Ngược lại, nếu chủ yếu là sẹo đáy nhọn thì chỉ dùng Fraxel sẽ không đủ, cần kết hợp thêm phương pháp khác. Còn nếu sẹo lăn lõm rộng thì bổ sung thêm liệu trình phá xơ dưới da sẽ cải thiện thêm nhiều. Một lựa chọn thay thế tương tự là kim vi điểm kết hợp sóng cao tần, một số nghiên cứu cho thấy nguy cơ PIH ở da tối tương đương hoặc thấp hơn đôi chút so với Fraxel. Tóm lại, Fraxel không phải phép màu xóa sẹo trong một lần, mà là liệu trình đạt kết quả tốt nhất khi được chỉ định đúng loại sẹo, điều chỉnh mật độ phù hợp với tông da, và thực hiện kiên trì nhiều lần.