แซนเทลาสมาที่เปลือกตา สาเหตุ รักษาด้วยเลเซอร์ การกลับมาเป็นซ้ำ และคอเลสเตอรอล

เปลือกตาบนด้านใน ตรงมุมตาใกล้จมูก บางคนสังเกตเห็นก้อนแบนสีเหลืองขึ้นมา แตะแล้วไม่เจ็บ แต่แต่งหน้าปิดก็ไม่ค่อยมิด เลยกวนใจอยู่เรื่อย ๆ แผ่นสีเหลืองที่ขึ้นบริเวณเปลือกตานี้เรียกว่า ตุ่มไขมันเหลืองที่เปลือกตา หรือ Xanthelasma

Xanthelasma เป็นก้อนเนื้อไม่ร้ายที่เกิดจากไขมันอย่างคอเลสเตอรอลสะสมอยู่ใต้ผิวหนัง แม้จะไม่เป็นอันตรายต่อสุขภาพมากนัก แต่ก็อาจเป็นสัญญาณบอกระดับไขมันในร่างกาย จึงไม่ควรมองข้ามไปเฉย ๆ ที่สำคัญคือ ต่อให้กำจัดออกไปเรียบร้อยแล้ว ก็ยังมีโอกาสกลับมาขึ้นซ้ำได้บ่อย ดังนั้นการเข้าใจหลักการก่อนตัดสินใจรักษาจึงสำคัญ Xanthelasma คืออะไรกันแน่ เกี่ยวข้องกับคอเลสเตอรอลอย่างไร ต่างจากติ่งเนื้อไขมันใต้ผิว milia หรือเนื้องอกต่อมเหงื่อ syringoma ที่หน้าตาคล้ายกันอย่างไร กำจัดด้วยเลเซอร์ CO2 และ Er:YAG ได้อย่างไร ทำไมถึงกลับมาเป็นซ้ำบ่อย และควรไปพบแพทย์เมื่อไหร่ คำตอบทั้งหมดอ้างอิงจากตัวเลขงานวิจัยจริง

แซนเทลาสมาที่เปลือกตาเป็นรอยโรคแบบไหน?

Xanthelasma คือแผ่นสีเหลืองที่เกิดจากไขมัน อย่างคอเลสเตอรอล สะสมอยู่ใต้ผิวหนังบริเวณเปลือกตา ในทางการแพทย์เรียกว่า xanthelasma palpebrarum มักขึ้นที่เปลือกตาบนด้านใน ใกล้มุมตาข้างจมูก และมักเกิดสมมาตรกันทั้งสองข้าง สีออกเหลืองหรือส้มอ่อน ผิวเรียบและนูนขึ้นมาเล็กน้อย

ตุ่มนี้ปกติไม่เจ็บและไม่คัน แต่เมื่อเวลาผ่านไปมักค่อย ๆ ขยายใหญ่ขึ้นหรือมีจำนวนเพิ่มขึ้น และเมื่อขึ้นแล้วก็ไม่หายไปเอง โชคดีที่ไม่กลายเป็นมะเร็งและไม่ทำให้สายตาแย่ลง จึงไม่ใช่โรคที่ต้องกังวลมากในตัวมันเอง

แต่ก็ไม่ใช่ว่าใครจะเป็นก็ได้ง่าย ๆ ในประชากรทั่วไปพบในผู้หญิงประมาณ 1.1% และผู้ชายประมาณ 0.3% และมักพบในช่วงวัยกลางคนอายุ 30 ถึง 50 ปี พูดง่าย ๆ คือพบในผู้หญิงวัยกลางคนบ่อยกว่าเล็กน้อย แม้ภายนอกจะดูเป็นแค่ปัญหาความงาม แต่ด้วยความเกี่ยวข้องกับคอเลสเตอรอลที่จะพูดถึงต่อไป จึงเป็นตุ่มที่ควรตรวจดูสุขภาพภายในร่างกายไปด้วยสักครั้ง

รายการ	รายละเอียด
สี	เหลืองถึงส้มอ่อน
ตำแหน่ง	เปลือกตาบนด้านใน สมมาตร
สัมผัส	เรียบและนูนเล็กน้อย
ความเจ็บปวด	ไม่มี
การเปลี่ยนแปลง	ขยายและเพิ่มจำนวนช้า ๆ
ลักษณะ	เนื้องอกไม่ร้าย ไม่หายเอง

มีแซนเทลาสมาแสดงว่าคอเลสเตอรอลสูงหรือเปล่า?

Xanthelasma เกิดจากไขมันสะสม จึงเกี่ยวข้องกับไขมันในเลือดอย่างลึกซึ้ง เพราะเซลล์ที่อุ้มคอเลสเตอรอลไว้จะมารวมตัวกันใต้ผิวหนังจนกลายเป็นแผ่นสีเหลือง ดังนั้นถ้าพบ Xanthelasma ควรตรวจระดับไขมันในเลือดดูสักครั้ง

จากข้อมูลจริง คนที่เป็น Xanthelasma ประมาณครึ่งหนึ่งมีค่าคอเลสเตอรอลหรือไตรกลีเซอไรด์ผิดปกติ บางงานวิจัยรายงานสูงถึง 60% ถึง 80% โดยเฉพาะเกี่ยวข้องกับ LDL หรือที่เรียกว่าคอเลสเตอรอลตัวร้าย ที่สูงเกินไป แต่อีกครึ่งหนึ่งมีไขมันปกติ ดังนั้นการมี Xanthelasma ไม่ได้แปลว่าเป็นไขมันในเลือดสูงเสมอไป

ถึงอย่างนั้นสัดส่วนครึ่งหนึ่งก็ไม่ใช่ตัวเลขน้อย ๆ ดังนั้นเมื่อพบ Xanthelasma นอกจากเรื่องกำจัดออกแล้ว ควรตรวจเลือดดูค่าคอเลสเตอรอลรวม LDL และไตรกลีเซอไรด์สักครั้ง หากเกิดหลายจุดพร้อมกันตั้งแต่อายุยังน้อย อาจมีสาเหตุทางพันธุกรรมซ่อนอยู่ เช่น ภาวะไขมันในเลือดสูงจากพันธุกรรม (familial hypercholesterolemia) จึงควรตรวจให้ละเอียดขึ้น นอกจากนี้ ถ้าไขมันในเลือดสูงต่อเนื่องเป็นเวลานาน ก็ส่งผลต่อสุขภาพหลอดเลือดด้วย การตรวจครั้งนี้จึงไม่ใช่แค่เรื่องรอบดวงตา แต่เป็นเรื่องของร่างกายทั้งหมด สุดท้ายแล้ว Xanthelasma จึงเป็นทั้งปัญหาความงามและสัญญาณไขมันที่ร่างกายส่งมาบอกในเวลาเดียวกัน

แยกจากมิเลียมและซีริงโกมาอย่างไร?

เวลามีอะไรขึ้นรอบดวงตา หลายคนสับสนว่าใช่ Xanthelasma หรือไม่ โดยเฉพาะมักปนกับ milia และ syringoma ทั้งที่สาเหตุ สี และสัมผัสต่างกันทั้งหมด ต้องแยกให้ออกก่อนถึงจะเลือกวิธีกำจัดได้ถูกต้อง

Xanthelasma คือแผ่นสีเหลืองจากไขมันสะสม ลักษณะเด่นคือสีเหลืองและแผ่กว้าง ส่วน milia คือเม็ดขาวเล็ก ๆ ที่เกิดจากขี้ไคลติดอยู่ใต้ผิวหนังชั้นบน คลำแล้วเป็นเม็ดสีขาวมุก บีบออกมาจะเห็นเป็นไขขาว ๆ ส่วน syringoma คือเนื้องอกไม่ร้ายจากต่อมเหงื่อ เป็นตุ่มแข็งสีเนื้อขึ้นเป็นกลุ่มใต้ตาหลายเม็ด สรุปง่าย ๆ คือ ถ้าเหลืองและแบนคือ Xanthelasma ถ้าเป็นเม็ดขาวคือ milia ถ้าเป็นตุ่มแข็งสีเนื้อคือ syringoma

เหตุผลที่ต้องแยกให้ชัดคือ สาเหตุและวิธีรักษาต่างกัน Xanthelasma ต้องดูแลไขมันในเลือดควบคู่ไปด้วย milia แค่เอาขี้ไคลออกก็มักหายไป ส่วน syringoma มีรากลึกจึงต้องรักษาโดยคาดว่าอาจกลับมาซ้ำได้ หากดูจากภายนอกแล้วยังไม่แน่ใจ แพทย์อาจส่องขยายดูหรือตัดชิ้นเนื้อตรวจในบางกรณี การแยกให้แม่นยำจะช่วยลดการทำหัตถการที่ไม่จำเป็นลงได้

ประเภท	Xanthelasma	Milia	Syringoma
สาเหตุ	ไขมันสะสม	ถุงขี้ไคล	เนื้องอกต่อมเหงื่อ
สี	เหลือง	ขาว	สีเนื้อ
สัมผัส	แผ่นแบน	เม็ดขาว	ตุ่มแข็ง
ตำแหน่ง	เปลือกตาบนด้านใน	รอบดวงตา แก้ม	ใต้ตา

กำจัดด้วยเลเซอร์ได้อย่างไร?

วิธีกำจัด Xanthelasma มีหลายแบบ แต่ปัจจุบันหลักคือเลเซอร์ CO2 และเลเซอร์ Er:YAG เลเซอร์ทั้งสองชนิดปล่อยแสงที่น้ำในผิวหนังดูดซับได้ดี เมื่อแสงกระทบก้อนไขมันสีเหลือง น้ำในเนื้อเยื่อจะเดือดขึ้นทันทีและทำให้ผิวชั้นบางระเหยออกไป ขั้นตอนนี้เรียกว่าการทำให้ระเหย พูดง่าย ๆ คือ ค่อย ๆ ปาดชั้นไขมันบาง ๆ ออกทีละชั้น

โดยเฉพาะเลเซอร์ Er:YAG ดูดซับน้ำได้ดีมาก จึงทำงานได้ตื้นและแม่นยำ ความร้อนกระจายไปรอบข้างน้อย เหมาะกับผิวเปลือกตาที่บางและบอบบาง ส่วนเลเซอร์ CO2 ก็จี้ตื้น ๆ พร้อมห้ามเลือดในเส้นเลือดฝอยไปด้วย ทำให้แผลสะอาดเรียบร้อย หากก้อนใหญ่หรือฝังลึก แพทย์อาจเลือกผ่าตัดออกให้ถึงรากตั้งแต่แรก

ในอดีตมีการใช้กรดอ่อน ๆ อย่างกรดไตรคลอโรอะซิติก (TCA) จี้ก้อนไขมันเช่นกัน แต่วิธีนี้ควบคุมความลึกได้ยาก มักทิ้งรอยแผลเป็นหรือรอยดำไว้ ปัจจุบันจึงแทบไม่ใช้แล้ว โดยรวมแล้ว ถ้าก้อนตื้นและกว้างมักใช้เลเซอร์ ถ้าใหญ่และลึกมักใช้การผ่าตัด แต่ไม่ว่าจะเลือกวิธีไหน การกลับมาเป็นซ้ำก็ยังเป็นโจทย์ที่เหลืออยู่ อย่างที่กราฟด้านบนแสดงให้เห็นว่าอัตราการเป็นซ้ำต่างกันพอสมควรตามวิธีที่ใช้

ทำไมกำจัดแล้วจึงขึ้นใหม่?

จุดที่ยุ่งยากที่สุดของ Xanthelasma คือมักกลับมาเป็นซ้ำ อย่างที่เห็นในกราฟด้านบน เลเซอร์ให้อัตราที่ต่ำกว่า โดยเลเซอร์ CO2 อยู่ที่ประมาณ 7% และเลเซอร์ Er:YAG ประมาณ 15% ในขณะที่งานวิจัยเก่าพบว่าการผ่าตัดออกครั้งแรกอยู่ที่ประมาณ 40% และถ้าทำซ้ำอาจสูงถึง 60%

การกลับมาเป็นซ้ำบ่อยก็มีเหตุผลของมัน ก่อนอื่นถ้าสาเหตุหลัก คือไขมันในเลือด ยังไม่เปลี่ยน คอเลสเตอรอลก็มีแนวโน้มมาสะสมซ้ำที่เดิมหรือรอบ ๆ ได้ง่าย นอกจากนี้ เปลือกตาบนด้านในอยู่ใกล้ดวงตามาก การรักษาให้ลึกจึงต้องระมัดระวัง ทำให้กำจัดออกให้หมดจดได้ยาก แม้แผ่นสีเหลืองที่เห็นจะหายไป แต่ถ้ารากยังเหลืออยู่ เมื่อเวลาผ่านไปก็มักขึ้นมาอีก

ดังนั้นหัวใจของการดูแลคือทำหัตถการกำจัดควบคู่ไปกับการควบคุมไขมันในเลือด หากตรวจพบว่ามีไขมันในเลือดสูง ควรปรับอาหารหรือใช้ยาลดคอเลสเตอรอลตามที่แพทย์แนะนำควบคู่กันไป จะช่วยลดโอกาสกลับมาเป็นซ้ำได้ หลังทำหัตถการควรหลีกเลี่ยงการแกะสะเก็ดแผลและกันแดดให้ดี ก็ช่วยได้เช่นกัน ถ้าหากกลับมาขึ้นอีก การจี้เลเซอร์แต่เนิ่น ๆ ตั้งแต่ก้อนยังเล็ก จะทำได้ง่ายและกระทบผิวน้อยกว่า จึงควรติดตามดูอาการต่อเนื่องแม้หลังกำจัดไปแล้ว

แพทย์ตรวจอะไรบ้าง?

Xanthelasma ไม่ใช่โรคที่ต้องรีบรักษาทันที แต่เมื่อเริ่มเห็นแผ่นสีเหลืองที่เปลือกตา ก็ควรไปพบแพทย์สักครั้ง เพราะนอกจากเรื่องความงามแล้ว ยังเป็นโอกาสให้ได้ตรวจดูระดับไขมันในเลือดด้วย

สิ่งแรกที่ควรตรวจคือการตรวจเลือด วัดค่าคอเลสเตอรอลรวม LDL และไตรกลีเซอไรด์ เพื่อดูว่ามีไขมันในเลือดสูงแฝงอยู่หรือไม่ โดยเฉพาะถ้าเกิดหลายจุดตั้งแต่อายุยังน้อย หรือมีคนในครอบครัวเป็นโรคหัวใจตั้งแต่อายุน้อย ควรนึกถึงสาเหตุทางพันธุกรรมอย่างภาวะไขมันในเลือดสูงจากพันธุกรรม และควรพบแพทย์อายุรกรรมควบคู่ไปด้วยเพื่อความปลอดภัย มีรายงานว่า Xanthelasma อาจเกี่ยวข้องกับความเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือด การตรวจไขมันในเลือดจึงไม่ใช่เรื่องที่ควรมองข้าม

ขั้นต่อไปคือการเลือกวิธีกำจัด แพทย์ผิวหนังจะพิจารณาขนาด ความลึก และตำแหน่งของก้อน แล้วเลือกระหว่างเลเซอร์กับการผ่าตัดให้เหมาะสม ควรรู้ไว้ล่วงหน้าว่ามีโอกาสกลับมาเป็นซ้ำ และวางแผนดูแลไขมันในเลือดควบคู่กันไปด้วย สุดท้ายแล้ว Xanthelasma จึงเป็นทั้งเรื่องความงามรอบดวงตา และเรื่องสุขภาพที่ร่างกายกำลังส่งสัญญาณไขมันมาบอก การดูแลทั้งสองด้านไปพร้อมกันคือทางที่ดีที่สุด

สถานการณ์	คำแนะนำ
พบแผ่นสีเหลือง	พบแพทย์ผิวหนัง ตรวจเลือด
เกิดหลายจุดตั้งแต่อายุน้อย	ตรวจภาวะไขมันสูงทางพันธุกรรม
ครอบครัวมีประวัติโรคหัวใจ	พบแพทย์อายุรกรรมร่วมด้วย
ก่อนกำจัด	ตรวจไขมันในเลือดควบคู่กัน