ใต้ตาโบ๋คล้ำจนดูโทรม ฟิลเลอร์ใต้ตาช่วยให้หน้าใสขึ้นได้จริงหรือ?

ทุกครั้งที่ส่องกระจกแล้วรู้สึกว่าใต้ตาคล้ำและโบ๋ผิดปกติ หลายคนมักคิดว่าเป็นเพราะนอนไม่พอแล้วปล่อยผ่านไป แต่ในความเป็นจริงสาเหตุมักอยู่ที่โครงสร้างผิวเอง เพราะบริเวณนั้นคือจุดที่เกิดเงาขึ้นจริง ๆ

ฟิลเลอร์ใต้ตาเป็นหัตถการที่เติมเนื้อเจลนุ่มพิเศษลงในจุดที่โบ๋เพื่อลดเงาที่เกิดขึ้น บทความนี้จะอธิบายตั้งแต่ต้นตอว่าทำไมใต้ตาถึงโบ๋ง่ายเป็นพิเศษ ทำไมต้องดูแลต่างจากฟิลเลอร์บริเวณอื่น และคล้ำแบบไหนที่ตอบสนองดี แบบไหนที่อาจไม่ได้ผลอย่างที่หวัง

ทำไมใต้ตาถึงโบ๋และดูเป็นเงาคล้ำง่ายเป็นพิเศษ?

ผิวใต้ตาเป็นหนึ่งในผิวที่บางที่สุดบนใบหน้า บางกว่าผิวแก้มไม่ถึงครึ่ง และแทบไม่มีชั้นไขมันรองรับด้านล่าง ทำให้ความโค้งของกระดูกใต้เบ้าตาปรากฏออกมาให้เห็นได้ง่าย

เมื่ออายุมากขึ้น โครงสร้างที่คอยพยุงใต้ตาก็อ่อนแอลงตามไปด้วย ตามแนวขอบกระดูกใต้ลูกตามีเอ็นเส้นเล็ก ๆ ที่เรียกว่าเอ็นร่องน้ำตา (tear trough ligament) ทำหน้าที่ยึดผิวติดกับกระดูก บริเวณเหนือเอ็นเส้นนี้มีไขมันน้อยอยู่แล้วจึงโบ๋เล็กน้อยเป็นทุนเดิม แต่ชั้นไขมันด้านล่างที่ห่อหุ้มลูกตาอยู่นั้น เมื่ออายุมากขึ้นมักเคลื่อนยื่นออกมาด้านหน้า ผลคือบริเวณที่มีเอ็นยังคงโบ๋อยู่เหมือนเดิม ในขณะที่ใต้ลงไปกลับนูนออกมา จนเกิดเป็นร่องที่มีขอบเขตชัดเจนราวกับหุบเขา

ร่องนี้เมื่อโดนแสงจะเกิดเงาทอดเข้าไปด้านใน หลักการเดียวกับแอ่งลึกที่แม้แดดจะส่องลงมาแต่ก็ไม่ถึงก้นแอ่ง จึงดูมืดคล้ำ นอกจากนี้ผิวที่บางลงยังทำให้กล้ามเนื้อรอบดวงตาและเส้นเลือดใต้ผิวโปร่งขึ้นมาให้เห็น เกิดเป็นสีออกฟ้าอมเทาซ้อนทับเข้าไปอีก พูดง่าย ๆ คือ ใต้ตาคล้ำไม่ได้เกิดจากเม็ดสีเพียงอย่างเดียว แต่มักเป็นผลรวมของเงาจากโครงสร้างและสีที่โปร่งขึ้นมาพร้อมกัน

ทำไมฟิลเลอร์ใต้ตาต้องใช้เนื้อเจลนุ่มพิเศษและฉีดตื้น?

ฟิลเลอร์บริเวณอื่นอย่างแก้มหรือคางมักใช้ในจุดที่มีเนื้อหนารองรับ จึงนิยมใช้เนื้อเจลที่ค่อนข้างแข็ง เพราะเนื้อเจลที่แข็งจะคงรูปได้ดีกว่าเมื่อถูกแรงกด แต่หากนำเนื้อเจลแข็งแบบเดียวกันมาฉีดที่ใต้ตากลับกลายเป็นปัญหา เพราะผิวบริเวณนี้บางราวกระดาษ เพียงก้อนเจลนูนขึ้นมาเล็กน้อยก็จะโปร่งออกมาให้เห็นและคลำเจอเป็นตะปุ่มตะป่ำได้ทันที

ด้วยเหตุนี้ฟิลเลอร์ใต้ตาจึงใช้เจลกรดไฮยาลูโรนิก หรือ HA ที่ลดการเชื่อมโยงโมเลกุล (cross-linking) ให้น้อยที่สุดจนได้เนื้อนุ่มเป็นพิเศษ การเชื่อมโยงโมเลกุลคือกระบวนการทางเคมีที่ร้อยโมเลกุล HA เข้าด้วยกันเป็นร่างแหเพื่อให้คงรูปอยู่ได้นาน ยิ่งถักร่างแหถี่เท่าไรเนื้อเจลก็ยิ่งแข็ง ยิ่งถักหลวมเท่าไรก็ยิ่งนุ่ม บริเวณที่บางและขยับตัวตลอดเวลาอย่างใต้ตาจึงต้องการร่างแหที่ถักหลวม เพื่อให้เนื้อเจลขยับตามกล้ามเนื้อรอบดวงตาได้อย่างเป็นธรรมชาติเวลายิ้ม

ความลึกของการฉีดก็ต้องพิถีพิถันไม่แพ้กัน ฉีดตื้นเกินไปเจลจะจับตัวเป็นก้อนใต้ผิวและโปร่งออกมาให้เห็นง่าย ส่วนฉีดลึกเกินไปก็เสี่ยงไปโดนเส้นเลือดเล็ก ๆ ที่พาดผ่านบริเวณนั้น โดยทั่วไปแพทย์จึงมักฉีดในชั้นที่ใกล้กระดูกหรือชั้นเหนือไขมันเล็กน้อย แบ่งฉีดทีละน้อยหลายจุด และมักใช้แคนนูล่า (cannula) ซึ่งเป็นท่อปลายมนแทนเข็มปลายแหลม เพราะสามารถดันเลี่ยงเส้นเลือดไปด้านข้างได้แทนที่จะแทงทะลุ ช่วยลดความเสี่ยงต่อการบาดเจ็บ

ทำไมคล้ำใต้ตาแต่ละแบบถึงตอบสนองต่อการรักษาไม่เหมือนกัน?

คล้ำใต้ตาไม่ได้เกิดจากสาเหตุเดียว แม้ภายนอกจะดูคล้ายกันแต่เมื่อตรวจดูจริงมักพบว่าเป็นการผสมกันของแบบเม็ดสี แบบเส้นเลือด และแบบโครงสร้าง และฟิลเลอร์ใต้ตาก็ให้ผลลัพธ์ที่ต่างกันอย่างชัดเจนในแต่ละแบบ

• แบบเม็ดสี เกิดจากเมลานินสะสมที่ผิวหนังชั้นบนจนออกสีน้ำตาล เนื่องจากเป็นปัญหาที่ผิวชั้นบน การเติมวอลุ่มด้วยฟิลเลอร์ในชั้นลึกจึงไม่ได้ช่วยให้สีจางลง กรณีนี้ควรใช้วิธีที่จัดการเม็ดสีโดยตรง เช่น สารไวท์เทนนิ่งหรือเลเซอร์เม็ดสีจะเหมาะกว่า
• แบบเส้นเลือด เกิดจากผิวที่บางจนเส้นเลือดดำใต้ผิวโปร่งออกมาเป็นสีฟ้าอมเทา การเติมฟิลเลอร์บาง ๆ เพิ่มความหนาให้ผิวมีรายงานว่าช่วยลดความโปร่งได้ในระดับหนึ่ง แต่ไม่ได้กำจัดเส้นเลือดออกไป ผลลัพธ์จึงอาจจำกัด
• แบบโครงสร้าง คือร่องเอ็นร่องน้ำตาที่กล่าวไปข้างต้น ซึ่งโบ๋ลงไปจริงจนเกิดเงา แบบนี้คือจุดที่ฟิลเลอร์ใต้ตาให้ผลชัดเจนที่สุด เพราะเมื่อเติมเต็มร่องที่โบ๋ ต้นเหตุของเงาก็หายไปด้วย จึงมีรายงานว่าหลังทำแล้วเห็นความเปลี่ยนแปลงได้ชัดเจน

ดังนั้นก่อนทำหัตถการจึงควรตรวจดูก่อนว่าคล้ำใต้ตาของแต่ละคนเป็นแบบไหนผสมกันในสัดส่วนเท่าใด หากเป็นแบบโครงสร้างเป็นหลัก ฟิลเลอร์ใต้ตาเพียงอย่างเดียวก็อาจทำให้ใบหน้าดูสดใสขึ้นอย่างเห็นได้ชัด แต่หากมีแบบเม็ดสีหรือไขมันใต้ตาที่ยื่นออกมาผสมอยู่ด้วย การใช้ฟิลเลอร์เพียงอย่างเดียวอาจให้ผลไม่เท่าที่คาดหวังไว้

ทำไมถึงเกิดก้อนและปรากฏการณ์ทินดัลล์ และหลีกเลี่ยงได้อย่างไร?

ผลข้างเคียงที่คนกังวลมากที่สุดหลังทำใต้ตาคือการจับตัวเป็นก้อนและปรากฏการณ์ทินดัลล์ (Tyndall effect) การจับตัวเป็นก้อนคือภาวะที่เนื้อเจลรวมกันอยู่จุดเดียวจนคลำเจอเป็นก้อนเล็ก ๆ หรือมองเห็นนูนขึ้นมา มักเกิดเมื่อฉีดปริมาณมากในจุดเดียวใต้ผิวที่บาง หรือฉีดรวมจุดเดียวแทนที่จะแบ่งฉีดหลายจุด ด้วยเหตุนี้แพทย์ที่มีประสบการณ์จึงมักแบ่งฉีดทีละน้อยในหลายจุด และหากจำเป็นก็นวดเบา ๆ เพื่อกระจายเนื้อเจลให้สม่ำเสมอ

ปรากฏการณ์ทินดัลล์เกิดจากหลักการที่ต่างออกไปเล็กน้อย เมื่อเจล HA ถูกฉีดในชั้นที่ตื้นเกินไปจนใกล้ผิวมากเกินไป แสงจะกระเจิงผ่านผิวบาง ๆ ที่ปกคลุมอยู่ด้านบน ทำให้มองเห็นเป็นสีฟ้าอมเทาโปร่งขึ้นมา หลักการนี้คล้ายกับที่ท้องฟ้าดูเป็นสีฟ้า ซึ่งเกิดจากแสงกระเจิงกับอนุภาคในอากาศ กล่าวคือแสงที่กระจายตัวบนผิวเจลใสที่อยู่ตื้นเกินไปจะเผยสีฟ้าออกมาให้เห็นชัดเป็นพิเศษ

หัวใจสำคัญของการหลีกเลี่ยงทั้งสองอาการนี้คือการควบคุมปริมาณและความลึกให้เหมาะสม การฉีดปริมาณน้อยที่สุดเท่าที่จำเป็นสำหรับใต้ตา และฉีดในชั้นความลึกที่กำหนดไว้อย่างเคร่งครัด ถือเป็นวิธีที่ช่วยลดทั้งการจับตัวเป็นก้อนและปรากฏการณ์ทินดัลล์ได้ดีที่สุด และหากหลังทำแล้วยังมีก้อนหรือรอยฟ้าที่รู้สึกไม่สบายใจ ก็สามารถใช้เอนไซม์ไฮยาลูโรนิเดส (hyaluronidase) สลายเจล HA ที่ฉีดไปให้กลับคืนสภาพเดิมได้ ซึ่งเป็นข้อมูลที่ควรรู้ไว้เผื่อจำเป็น

ผลลัพธ์อยู่ได้นานแค่ไหน และระหว่างนั้นจะมีการเปลี่ยนแปลงอย่างไรบ้าง?

กรดไฮยาลูโรนิกจะค่อย ๆ สลายตัวไปตามเวลาในร่างกาย เนื่องจากเอนไซม์ไฮยาลูโรนิเดสที่มีอยู่ในร่างกายเราตามธรรมชาติจะค่อย ๆ ย่อยสลายโครงสร้างร่างแหนั้นออกไปทีละน้อย บริเวณที่บางและขยับตัวบ่อยอย่างใต้ตาจะสลายตัวเร็วกว่าบริเวณอื่นเล็กน้อย โดยทั่วไปมีรายงานว่าอยู่ได้ประมาณ 6 เดือนถึง 1 ปี

อีกจุดที่น่าสนใจคือ HA มีคุณสมบัติดึงดูดน้ำ จึงมีรายงานว่านอกจากเติมวอลุ่มแล้วยังช่วยให้ผิวบริเวณนั้นกักเก็บความชุ่มชื้นไว้ได้ด้วย หลายรายงานระบุว่าผลลัพธ์จะค่อย ๆ เข้าที่และดูเป็นธรรมชาติมากขึ้นในช่วง 2 ถึง 4 สัปดาห์หลังทำ มากกว่าจะเห็นผลทันทีหลังฉีด จึงไม่ควรเข้าใจผิดว่าอาการบวมช่วงแรกคือผลลัพธ์สุดท้าย

ก่อนและหลังทำหัตถการควรเตรียมตัวและดูแลตัวเองอย่างไร?

ก่อนทำหัตถการควรปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจก่อนว่าใต้ตามีไขมันยื่นออกมาหรือไม่ และมีเม็ดสีปะปนอยู่ด้วยหรือไม่ เนื่องจากผลลัพธ์แตกต่างกันมากตามแต่ละแบบดังที่กล่าวไปแล้ว การประเมินล่วงหน้าว่าจะได้ผลลัพธ์แบบใดจะช่วยเพิ่มความพึงพอใจหลังทำได้มากขึ้น

หลังทำหัตถการควรหลีกเลี่ยงการถูหรือกดใต้ตาแรง ๆ เป็นเวลา 1 ถึง 2 สัปดาห์ เพราะหากเนื้อเจลที่อยู่ใต้ผิวบางยังไม่ทันตั้งตัวดีแล้วถูกกระตุ้น อาจทำให้ตำแหน่งเคลื่อนหรือจับตัวเป็นก้อนได้ อาการช้ำหรือบวมเล็กน้อยถือเป็นปฏิกิริยาที่พบได้ทั่วไป มีรายงานว่าอาการบวมมักยุบภายใน 3 ถึง 7 วัน ส่วนรอยช้ำอาจอยู่นานได้ถึง 2 สัปดาห์ก่อนจะหายไปเอง

ท้ายที่สุดแล้ว ฟิลเลอร์ใต้ตาคือหัตถการที่ผลลัพธ์ขึ้นอยู่กับความเข้าใจที่ถูกต้องในสาเหตุเชิงโครงสร้างที่ทำให้ใต้ตาโบ๋ และความพิถีพิถันในการเลือกเนื้อเจลนุ่มที่เหมาะสมพร้อมฉีดในความลึกที่แม่นยำ การแยกแยะสาเหตุของคล้ำใต้ตาก่อน แล้วตรวจสอบว่าตนเองเข้าข่ายแบบใด ก่อนตัดสินใจทำ จะเป็นเส้นทางที่ใกล้เคียงกับใบหน้าที่สดใสมากกว่า

References

Korean Dermatological Association, Ministry of Food and Drug Safety (MFDS), American Academy of Dermatology (AAD), and U.S. Food and Drug Administration (FDA).