หลักการเกิดกระเนื้อ (Seborrheic Keratosis) วิธีกำจัดด้วยเลเซอร์และการจี้เย็น พร้อมวิธีแยกจากไฝ

มองกระจกแล้วเจอจุดสีน้ำตาลหรือสีดำนูนขึ้นมาบนใบหน้าหรือลำคอ หลายคนคงเคยตกใจ เมื่อสัมผัสดูจะรู้สึกสาก ผิวขรุขระ บางจุดดูเหมือนมีขี้ผึ้งเคลือบติดอยู่ รอยโรคแบบนี้ส่วนใหญ่คือกระเนื้อ (Seborrheic Keratosis) ซึ่งเป็นรอยโรคผิวหนังชนิดไม่ร้ายแรง

ปัญหาคือบางครั้งกระเนื้อมีลักษณะคล้ายไฝ หรือแม้แต่รอยโรคสีผิดปกติชนิดร้ายแรงที่พบได้น้อย ดังนั้นก่อนจะไปดูวิธีกำจัด เราควรทำความเข้าใจก่อนว่าทำไมรอยโรคนี้ถึงเกิดขึ้น และอาจสับสนกับอะไรได้บ้าง

กระเนื้อเกิดขึ้นได้อย่างไร

กระเนื้อเป็นเนื้องอกชนิดไม่ร้ายแรงที่เกิดจากเซลล์เคราติน (keratinocyte) ซึ่งเป็นเซลล์ชั้นนอกสุดของผิวหนัง เพิ่มจำนวนและสะสมตัวมากเกินปกติ เมื่ออายุมากขึ้น เซลล์เหล่านี้บางบริเวณจะแบ่งตัวผิดปกติจนกลายเป็นก้อนหนา

สาเหตุที่กระเนื้อมีสีน้ำตาลหรือสีดำ เพราะมีเม็ดสีเมลานิน (melanin) สะสมอยู่ระหว่างเซลล์เคราตินเหล่านั้น เมลานินเป็นเม็ดสีที่ปกติทำหน้าที่ปกป้องผิวจากรังสียูวี แต่เมื่อถูกกักสะสมอยู่ในรอยโรค จึงทำให้สีเข้มขึ้น ส่วนผิวที่ดูมันวาวคล้ายทาน้ำมัน หรือดูขรุขระคล้ายมีขุยเกาะ ก็เป็นผลจากโครงสร้างชั้นเซลล์เคราตินที่ซ้อนกันเป็นชั้น ๆ นั่นเอง

กระเนื้อต่างจากไฝอย่างไร

ไฝ หรือ melanocytic nevus เกิดจากเซลล์เมลาโนไซต์ (melanocyte) ซึ่งเป็นเซลล์สร้างเม็ดสีมารวมตัวกันเป็นกลุ่ม ในขณะที่กระเนื้อไม่ได้เกิดจากเซลล์สร้างเม็ดสีโดยตรง แต่เป็นเซลล์เคราตินที่เพิ่มจำนวนแล้วมีเม็ดสีสะสมตามมา จึงเห็นได้ว่าทั้งสองเกิดจากเซลล์คนละชนิดกันตั้งแต่ต้น

การสัมผัสก็ช่วยแยกได้ในระดับหนึ่ง ไฝมักมีผิวเรียบและมีเนื้อสัมผัสใกล้เคียงกับผิวหนังปกติ ส่วนกระเนื้อมีเคราตินซ้อนกันเป็นชั้นจนผิวสัมผัสหยาบ เป็นเหลี่ยม หรือขรุขระคล้ายหูด นอกจากนี้กระเนื้อยังดูเหมือนแปะอยู่บนผิวหนัง ขอบเขตชัดเจนและมีความหนา เพราะรอยโรคเติบโตอยู่แค่ในชั้นหนังกำพร้า (epidermis) แทบไม่ลุกลามลึกลงไปถึงชั้นหนังแท้ (dermis)

หลักการกำจัดด้วยเลเซอร์

เลเซอร์ที่นิยมใช้กำจัดกระเนื้อ ได้แก่ เลเซอร์คาร์บอนไดออกไซด์ (CO2 laser) และเลเซอร์เออร์เบียมแย็ก (Er:YAG laser) ทั้งสองชนิดใช้ความยาวคลื่นที่ถูกดูดซับโดยน้ำในผิวหนัง เมื่อแสงเลเซอร์กระทบกับน้ำในเนื้อเยื่อของรอยโรค น้ำจะเดือดขึ้นทันทีจนเนื้อเยื่อระเหยกลายเป็นไอ หลักการนี้เองที่ทำให้รอยโรคถูกกำจัดออกไปทีละชั้นบาง ๆ

เลเซอร์ CO2 ให้ความร้อนกระจายไปยังเนื้อเยื่อรอบข้างได้กว้างกว่าเล็กน้อย จึงช่วยห้ามเลือดได้ดีและเหมาะกับการจัดการรอยโรคหนา ๆ ในครั้งเดียว ส่วนเลเซอร์ Er:YAG ความร้อนกระจายในวงแคบกว่า จึงควบคุมความลึกได้แม่นยำ สามารถกำจัดทีละชั้นบาง ๆ ซ้อนกันหลายรอบได้ ดังนั้นแพทย์จะเลือกใช้เครื่องใดเครื่องหนึ่ง หรือใช้ร่วมกัน ขึ้นอยู่กับความหนาและตำแหน่งของรอยโรค

สิ่งสำคัญคือต้องควบคุมความลึกของเลเซอร์ให้หยุดอยู่แค่ในชั้นหนังกำพร้า เพราะกระเนื้อส่วนใหญ่เติบโตอยู่แค่ชั้นนี้ หากค่อย ๆ ปรับทีละชั้นโดยไม่ให้เลเซอร์ลึกถึงชั้นหนังแท้ โอกาสที่จะไม่เหลือรอยแผลเป็นก็จะสูงขึ้น ในทางกลับกัน หากยิงลึกเกินไปในครั้งเดียว การฟื้นตัวจะใช้เวลานานขึ้นและอาจทิ้งรอยไว้ได้ จึงเป็นหัตถการที่ผลลัพธ์ขึ้นอยู่กับความชำนาญของแพทย์ผู้ทำค่อนข้างมาก

หลักการกำจัดด้วยการจี้เย็น

การจี้เย็น (cryotherapy) คือการฉีดพ่นหรือสัมผัสไนโตรเจนเหลวลงบนรอยโรคในระยะเวลาสั้น ๆ เพื่อทำให้เนื้อเยื่อแข็งตัวอย่างรวดเร็ว น้ำทั้งภายในและภายนอกเซลล์จะกลายเป็นผลึกน้ำแข็งในทันที ซึ่งทำลายเยื่อหุ้มเซลล์และโครงสร้างภายในเซลล์ ผลึกน้ำแข็งเปรียบเสมือนมีดที่ฉีกเซลล์ให้ขาดออกจากกัน จึงไม่จำเป็นต้องขูดหรือตัดเนื้อเยื่อออก เซลล์ของรอยโรคจะตายและหลุดลอกออกไปเอง

ระหว่างนี้บริเวณรอยโรคจะเกิดตุ่มน้ำเล็ก ๆ ก่อนจะค่อย ๆ กลายเป็นสะเก็ดภายในไม่กี่วันถึงไม่กี่สัปดาห์ เมื่อสะเก็ดหลุดออก รอยโรคก็จะหลุดตามไปด้วย จุดที่ต่างจากเลเซอร์อย่างชัดเจนคือ วิธีนี้ไม่ได้กำจัดออกทันที แต่เป็นการทำให้เซลล์ตายแล้วปล่อยให้ร่างกายจัดการต่อเอง

ระยะเวลาและความแรงในการจี้เย็นจะปรับตามความหนาของรอยโรค หากจี้สั้นเกินไป เซลล์เคราตินอาจตายไม่หมดจนเหลือรอยโรคอยู่ ในทางกลับกัน หากจี้นานเกินไปก็อาจทำลายเนื้อเยื่อปกติที่อยู่ลึกลงไปได้ วิธีที่นิยมใช้จึงเป็นการจี้สั้น ๆ หลายรอบ พร้อมสังเกตปฏิกิริยาของรอยโรคไปด้วย

เลเซอร์กับการจี้เย็น วิธีไหนเหมาะกับใครมากกว่ากัน

ทั้งสองวิธีนิยมใช้กันอย่างแพร่หลาย แต่เหมาะกับสถานการณ์ที่ต่างกันเล็กน้อย

• ความหนาของรอยโรค: รอยโรคที่บางและแบนราบมักกำจัดได้ดีด้วยการจี้เย็นเพียงอย่างเดียว แต่เนื่องจากควบคุมความลึกของการจี้เย็นได้ยาก รอยโรคที่นูนหนาจึงเหมาะกับเลเซอร์ที่กำจัดทีละชั้นมากกว่า เพราะช่วยลดความเสี่ยงต่อการเกิดแผลเป็น
• จำนวนและตำแหน่งของรอยโรค: หากมีรอยโรคขนาดเล็กกระจายอยู่หลายจุดในบริเวณกว้างอย่างใบหน้า การจี้เย็นจะจัดการได้หลายจุดในเวลาอันสั้นและมีประสิทธิภาพกว่า ส่วนเลเซอร์มีจุดเด่นในการปรับแต่งเฉพาะจุดอย่างละเอียด จึงเหมาะกับรอยโรคขนาดใหญ่และนูนชัดเพียงหนึ่งถึงสองจุด
• ความเสี่ยงต่อรอยดำ: การจี้เย็นมีการเปลี่ยนแปลงอุณหภูมิที่รุนแรง จึงอาจทำให้เกิดปฏิกิริยาสีผิวจางลงหรือเข้มขึ้นชั่วคราวหลังการรักษาได้ ผู้ที่มีผิวสีเข้มอาจสังเกตเห็นการเปลี่ยนแปลงของสีผิวนี้ได้ชัดเจนกว่า จึงอาจพิจารณาใช้เลเซอร์ที่ควบคุมความลึกได้แทน

สิ่งที่ต้องดูแลหลังกำจัดรอยโรค

บริเวณที่เคยเป็นรอยโรคจะอยู่ในสภาพคล้ายผิวหนังกำพร้าถูกลอกออกบางส่วน จึงต้องได้รับการปกป้องจนกว่าผิวใหม่จะเกิดขึ้นสมบูรณ์

• ควรทายาขี้ผึ้งและปิดด้วยแผ่นแปะป้องกันบริเวณที่ทำหัตถการเป็นเวลาสองสามวันเพื่อรักษาความชุ่มชื้น เพราะหากแผลแห้งเกินไป สะเก็ดจะหนาและทำให้การฟื้นตัวช้าลง
• ไม่ควรแกะสะเก็ดออกด้วยมือ ควรปล่อยให้หลุดออกเองตามธรรมชาติ เพราะการดึงออกก่อนเวลาอาจทำลายชั้นเซลล์ที่กำลังฟื้นตัวอยู่ด้านล่าง จนนำไปสู่รอยแผลเป็นหรือรอยดำได้
• การปกป้องผิวจากแสงแดดในช่วงฟื้นตัวเป็นเรื่องสำคัญมาก เพราะผิวใหม่ที่เพิ่งเกิดขึ้นยังมีเซลล์สร้างเม็ดสีที่ไม่คงที่ จึงเกิดรอยดำได้ง่ายเมื่อถูกกระตุ้นด้วยรังสียูวี
• ควรหลีกเลี่ยงการถูบริเวณที่ทำหัตถการหรือสัมผัสน้ำร้อนเป็นเวลานาน เพราะการระคายเคืองอาจทำให้เนื้อเยื่อที่กำลังฟื้นตัวบวมหรือเกิดการเปลี่ยนแปลงของสีผิวจากการระคายเคืองได้

ทำไมต้องแยกรอยโรคที่คล้ายไฝให้แน่ชัด

กระเนื้อเป็นรอยโรคไม่ร้ายแรงและไม่ค่อยส่งผลต่อสุขภาพ แต่บางครั้งมีโอกาสน้อยที่รอยโรคมะเร็งผิวหนังชนิดร้ายแรงอย่างเมลาโนมา (melanoma) จะมีลักษณะคล้ายกระเนื้อ จึงต้องระมัดระวัง ก่อนกำจัดรอยโรคจึงควรให้แพทย์ผู้เชี่ยวชาญตรวจด้วยตาเปล่าและกล้องขยายผิวหนัง (dermoscope) เพื่อดูรูปร่าง ขอบเขต และความสม่ำเสมอของสี ก่อนวินิจฉัยแยกโรค จะปลอดภัยกว่า

หากรอยโรคมีรูปร่างไม่สมมาตร ขอบเขตเบลอหรือหยักไม่เรียบ มีหลายสีปะปนอยู่ในจุดเดียวกัน หรือขนาดขยายใหญ่ขึ้นอย่างรวดเร็ว แพทย์จะสงสัยว่าอาจไม่ใช่กระเนื้อธรรมดา และอาจพิจารณาตัดชิ้นเนื้อส่งตรวจร่วมด้วย ลักษณะเหล่านี้มักถูกประเมินด้วยหลักเกณฑ์ 5 ข้อ ได้แก่ ความไม่สมมาตร (Asymmetry) ขอบเขต (Border) สี (Color) ขนาด (Diameter) และการเปลี่ยนแปลง (Evolving) หรือที่เรียกกันว่าเกณฑ์ ABCDE แทนที่จะตัดสินใจเองจากรูปลักษณ์ภายนอกเพียงอย่างเดียว ควรตรวจสอบร่วมกับแพทย์ผู้เชี่ยวชาญตามเกณฑ์เหล่านี้จะปลอดภัยกว่า

โดยเฉพาะอย่างยิ่ง หากรอยโรคที่คงที่มานานอยู่ ๆ ขยายใหญ่ขึ้นอย่างรวดเร็ว หรือมีอาการคัน มีเลือดออก หรือการเปลี่ยนแปลงอื่นใดที่ต่างไปจากเดิม ควรไปพบแพทย์ทันทีที่สังเกตเห็น เพราะโดยทั่วไปกระเนื้อจะโตช้ามากหรือแทบไม่เปลี่ยนแปลงเลย การเปลี่ยนแปลงในช่วงเวลาสั้น ๆ จึงถือเป็นสัญญาณสำคัญที่ช่วยในการวินิจฉัยแยกโรคได้

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).