หูดข้าวสุก สาเหตุและการแพร่เชื้อ ทำไมติดเด็กง่าย

หูดข้าวสุกคือโรคผิวหนังติดเชื้อที่พบบ่อย มีลักษณะเป็นตุ่มเล็ก ๆ สีเนื้อขึ้นเป็นเม็ดกระจายทั่วผิว มักเกิดที่ใบหน้าหรือลำตัวของเด็ก แต่ผู้ใหญ่ก็เป็นได้เช่นกัน

หลายคนมองว่าหูดข้าวสุกเป็นแค่ปัญหาผิวหนังทั่วไป แต่จริง ๆ แล้วตุ่มแต่ละเม็ดคือร่องรอยของไวรัสที่แบ่งตัวซ้ำแล้วซ้ำเล่าอยู่ในเซลล์ผิวหนัง บทความนี้จะพาไปดูว่าทำไมโรคนี้ถึงติดง่ายและลามเร็ว โดยดูจากหลักการเคลื่อนที่ของไวรัสตัวนี้

ไวรัสพอกซ์ที่ทำให้เกิดหูดข้าวสุก

ต้นเหตุของหูดข้าวสุกคือไวรัส Molluscum contagiosum virus หรือ MCV เป็นไวรัสชนิดดีเอ็นเอในตระกูลพอกซ์ไวรัส (Poxvirus) ซึ่งเป็นตระกูลเดียวกับไวรัสที่เคยก่อโรคฝีดาษ ส่วนไวรัสอย่างสุกใสหรือเริม อยู่คนละตระกูลคือเฮอร์ปีส์ไวรัส (Herpesvirus) จึงเป็นคนละสายพันธุ์กันโดยสิ้นเชิง

ไวรัสตัวนี้ไม่ได้เดินทางไปทั่วร่างกาย แต่ปักหลักอยู่เฉพาะในเซลล์ของหนังกำพร้า ซึ่งเป็นชั้นนอกสุดของผิวหนัง แล้วแบ่งตัวซ้ำอยู่ในนั้น เนื่องจากไม่เข้าสู่กระแสเลือดหรืออวัยวะภายใน จึงถือว่าหูดข้าวสุกเป็นโรคที่ส่วนใหญ่ไม่รุนแรงและหายเองได้

เมื่อไวรัสเพิ่มจำนวนในเซลล์หนังกำพร้า เซลล์จะบวมขึ้นจนกลายเป็นตุ่มกลม ๆ ที่มีลักษณะเฉพาะตัว ส่วนรอยบุ๋มตรงกลางตุ่มที่พบได้บ่อยนั้น เกิดจากกลุ่มเซลล์ที่ไวรัสสร้างขึ้นค่อย ๆ สลายตัวจากตรงกลางออกไป

แม้จะอยู่ในตระกูลพอกซ์ไวรัสเดียวกัน แต่แต่ละชนิดก็เลือกอาศัยอยู่คนละตำแหน่ง บางชนิดเจาะลึกเข้าไปในร่างกายจนก่อให้เกิดอาการทั่วร่าง ในขณะที่ไวรัสหูดข้าวสุกยึดมั่นอยู่แค่ชั้นบนสุดของหนังกำพร้าเท่านั้น ด้วยขอบเขตที่จำกัดแค่นี้ จึงมักหายได้โดยไม่ทิ้งรอยแผลเป็น

หูดข้าวสุกติดต่อทางอากาศได้ไหม

การจะติดไวรัสหูดข้าวสุกได้นั้น ต้องมีการสัมผัสกันระหว่างผิวหนังกับผิวหนัง หรือระหว่างผิวหนังกับวัตถุที่มีไวรัสติดอยู่ ซึ่งต่างจากไวรัสหวัดที่แพร่กระจายในอากาศผ่านการไอหรือจาม

เหตุผลง่ายมาก เพราะไวรัสชนิดนี้ถูกออกแบบมาให้เติบโตอยู่ในเซลล์หนังกำพร้าเท่านั้น จึงไม่มีช่องทางเข้าสู่ร่างกายผ่านทางเดินหายใจหรือกระแสเลือด ดังนั้นไวรัสจึงส่งต่อไปยังคนถัดไปหรือส่วนผิวหนังอื่นได้ก็ต่อเมื่อมีการสัมผัสผิวหนังโดยตรงเท่านั้น

บริเวณผิวตุ่มและของเหลวภายในมีอนุภาคไวรัสอยู่เป็นจำนวนมาก เมื่อสัมผัสหรือบีบตุ่ม ไวรัสก็จะติดอยู่ที่บริเวณนั้น และทันทีที่มือหรือวัตถุนั้นไปสัมผัสผิวหนังส่วนอื่น การติดเชื้อครั้งใหม่ก็เริ่มต้นขึ้น

การแพร่เชื้อระหว่างคนและระยะฟักตัว

เส้นทางติดต่อที่พบบ่อยที่สุดคือการสัมผัสผิวหนังกันโดยตรง เด็ก ๆ ที่เล่นคลุกคลีกันในสนามเด็กเล่น หรือเล่นกีฬาที่ตัวชนกันอย่างมวยปล้ำหรือยูโด มักติดกันด้วยวิธีนี้

ในผู้ใหญ่สถานการณ์จะต่างออกไปเล็กน้อย หูดข้าวสุกที่ขึ้นบริเวณอวัยวะเพศส่วนใหญ่ติดต่อผ่านการมีเพศสัมพันธ์ จึงถูกจัดเป็นโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ชนิดหนึ่งด้วย หากพบตุ่มลักษณะนี้ในบริเวณดังกล่าว ควรไปพบแพทย์เพื่อแยกโรคจากภาวะผิวหนังอื่น ๆ

ระยะเวลาตั้งแต่ได้รับเชื้อจนถึงเห็นตุ่มด้วยตาเปล่าก็ไม่สั้นเลย โดยทั่วไปใช้เวลาตั้งแต่ไม่กี่สัปดาห์ไปจนถึงหลายเดือนกว่าจะเห็นตุ่มขึ้น เพราะในช่วงระยะฟักตัวนี้ไวรัสต้องใช้เวลาค่อย ๆ เพิ่มจำนวนอยู่ในเซลล์หนังกำพร้า

ด้วยระยะฟักตัวที่ยาวนานนี้ จึงยากที่จะระบุจุดที่ได้รับเชื้อได้อย่างแม่นยำ เป็นไปได้สูงว่าการสัมผัสเกิดขึ้นมานานแล้วก่อนที่ตุ่มจะปรากฏ และในช่วงนั้นผิวหนังก็ยังดูปกติทุกอย่าง ทำให้อาจแพร่เชื้อให้คนอื่นโดยที่ตัวเองไม่รู้ตัว

ติดผ่านผ้าเช็ดตัวและอุปกรณ์เล่นน้ำได้ไหม

หูดข้าวสุกไม่ได้ติดต่อแค่ระหว่างคนสู่คน แต่ยังติดผ่านวัตถุต่าง ๆ ได้ด้วย ตัวอย่างที่พบบ่อยคือผ้าขนหนู ฟองน้ำอาบน้ำ ห่วงยางหรือของเล่นในสระว่ายน้ำ ซึ่งเป็นสิ่งของที่สัมผัสผิวหนังโดยตรง

อนุภาคไวรัสแม้จะออกจากผิวหนังแล้ว ก็ยังสามารถอยู่บนพื้นผิววัตถุได้อีกระยะหนึ่ง ดังนั้นหากคนที่ติดเชื้อใช้ผ้าขนหนูผืนหนึ่งแล้วคนอื่นใช้ต่อ ไวรัสที่ติดอยู่บนผ้าขนหนูก็จะย้ายไปสู่ผิวหนังใหม่ได้

สระว่ายน้ำหรือบ่อสปาที่มีคนหลายคนใช้ร่วมกันก็ขึ้นชื่อว่ามีความเสี่ยงสูงเช่นกัน ไม่ใช่เพราะน้ำเองเป็นตัวแพร่เชื้อ แต่เป็นเพราะสถานที่แบบนี้ทำให้ผิวหนังของคนหลายคนเสียดสีกันบ่อยขึ้น และมักมีการใช้อุปกรณ์เล่นน้ำร่วมกัน ห่วงยางหรือราวจับสไลเดอร์ที่เด็กหลายคนผลัดกันจับก็เป็นสื่อกลางได้ด้วยเหตุผลเดียวกัน

ทำไมเกาแล้วจึงลามไปทั่วตัว

หูดข้าวสุกมักไม่หยุดอยู่ที่จุดเดียว แต่ลามออกไปด้านข้างหรือไปยังส่วนอื่นของร่างกาย และต้นเหตุหลักของเรื่องนี้คือการเกา

เมื่อเกาหรือแกะตุ่มด้วยเล็บ ไวรัสที่อยู่ข้างในจะติดมากับเล็บและนิ้วมือ พอมือนั้นไปสัมผัสผิวหนังส่วนอื่น ไวรัสก็ย้ายไปตั้งรกรากและเพิ่มจำนวนที่จุดใหม่อีกครั้ง การแพร่กระจายในร่างกายตัวเองแบบนี้เรียกว่าการติดเชื้อซ้ำในตัวเอง

ภาพที่พบบ่อยอีกอย่างคือตุ่มขึ้นเรียงเป็นแนวตามรอยขีดข่วน เพราะบริเวณที่มีบาดแผลทำให้เกราะป้องกันผิวอ่อนแอลง ไวรัสจึงแทรกเข้าไปได้ง่ายกว่า เปรียบเหมือนรอยแตกที่น้ำสามารถซึมเข้าไปได้ง่าย ไวรัสก็แทรกเข้าไปตามรอยแผลที่ผิวหนังฉีกขาดได้ง่ายในลักษณะเดียวกัน

ทำไมเด็กจึงติดง่ายกว่า

หูดข้าวสุกพบได้บ่อยเป็นพิเศษในเด็กเล็ก เหตุผลหนึ่งคือเกราะป้องกันผิวหนังของเด็กยังเจริญเติบโตไม่เต็มที่ และหลายคนมีภาวะผิวหนังอักเสบภูมิแพ้อย่างโรคผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง (atopic dermatitis) ร่วมด้วย ซึ่งทำให้เกราะผิวอ่อนแอลงไปอีก ยิ่งเกราะผิวอ่อนแอเท่าไร ไวรัสก็ยิ่งเข้าสู่ชั้นหนังกำพร้าได้ง่ายขึ้นเท่านั้น

นอกจากนี้เด็ก ๆ ยังใช้เวลาเล่นคลุกคลีกันนาน และมีพฤติกรรมเอามือไปแตะหน้าหรือตัวบ่อย ๆ พฤติกรรมเหล่านี้ล้วนเพิ่มโอกาสให้ไวรัสแพร่กระจาย

ในผู้ใหญ่ เกราะป้องกันผิวหนังแข็งแรงกว่า จึงติดเชื้อได้ยากกว่าเมื่อเทียบกัน แต่ในกรณีที่ระบบภูมิคุ้มกันอ่อนแอลง แม้จะเป็นผู้ใหญ่ก็สามารถมีตุ่มขึ้นกระจายเป็นวงกว้างและอยู่นานได้ เพราะเซลล์ภูมิคุ้มกันไม่สามารถตรวจจับและกำจัดเซลล์หนังกำพร้าที่ไวรัสยึดครองอยู่ได้ทันเวลา

โดยสรุปแล้ว หูดข้าวสุกจะติดง่ายและอยู่นานแค่ไหนนั้น ขึ้นอยู่กับสภาพเกราะป้องกันผิวและระบบภูมิคุ้มกันของแต่ละคนมากกว่าตัวไวรัสเอง แม้จะสัมผัสไวรัสปริมาณเท่ากัน คนที่มีเกราะผิวแข็งแรงและภูมิคุ้มกันทำงานดีก็มักผ่านพ้นไปได้โดยไม่มีปัญหามาก

วิธีดูแลไม่ให้หูดข้าวสุกแพร่

หูดข้าวสุกส่วนใหญ่จะหายไปเองเมื่อระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายค่อย ๆ กำจัดไวรัสออกไปตามเวลา แต่ในระหว่างนั้นสิ่งสำคัญคือการดูแลไม่ให้ติดต่อและลามไปมากขึ้น

• ไม่จับหรือบีบตุ่มด้วยมือ เพราะทันทีที่บีบ ไวรัสที่อยู่ข้างในจะกระจายไปที่มือและผิวหนังบริเวณรอบ ๆ
• แยกใช้ผ้าขนหนู เสื้อผ้า และอุปกรณ์อาบน้ำจากคนในครอบครัว เพื่อตัดเส้นทางที่ไวรัสบนพื้นผิววัตถุจะแพร่ไปสู่คนถัดไป
• ปิดบริเวณที่มีตุ่มด้วยเสื้อผ้าบาง ๆ หรือพลาสเตอร์ เพื่อลดโอกาสที่ผิวจะสัมผัสกันโดยตรง
• ดูแลผิวให้ชุ่มชื้นไม่แห้งแตก เพราะเกราะป้องกันผิวยิ่งแข็งแรง ไวรัสก็ยิ่งเข้าสู่ผิวได้ยากขึ้น
• เลือกอาบน้ำแบบฝักบัวสั้น ๆ แทนการแช่น้ำอุ่นนาน ๆ เพราะผิวหนังที่แช่น้ำนานจะเกราะป้องกันอ่อนแอลง ไวรัสจึงแทรกเข้าไปได้ง่ายขึ้น

หากรักษาพฤติกรรมเหล่านี้ไว้และรอไปเรื่อย ๆ ตุ่มส่วนใหญ่จะยุบหายไปโดยไม่ทิ้งร่องรอยมาก แต่หากตุ่มเพิ่มจำนวนขึ้นเรื่อย ๆ หรืออยู่นานเกินไป ก็สามารถพิจารณาให้แพทย์กำจัดตุ่มออกโดยตรงได้เช่นกัน

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).