เข็มแซลมอน PN หลักการ ระยะห่างการฉีด และข้อควรระวัง

หลายคนที่มาปรึกษาที่คลินิกผิวหนังมักถามถึงเข็มแซลมอน ฟังจากชื่อแล้วอาจนึกว่าเป็นการฉีดเนื้อปลาแซลมอนบดละเอียดเข้าไป แต่ความจริงแล้วเป็นสารที่สกัดและทำให้บริสุทธิ์จากชิ้นส่วนดีเอ็นเอในอัณฑะของปลาแซลมอน สารตัวนี้เรียกว่า PN (Polynucleotide)

หลายคนสงสัยว่าทำไมการฉีด PN เข้าผิวถึงช่วยกระตุ้นการฟื้นฟูได้ และเกิดอะไรขึ้นจริง ๆ ในผิวหลังฉีด อีกทั้งยังสับสนกับชื่อ Rejuran อยู่บ่อยครั้ง ซึ่ง Rejuran เป็นเพียงหนึ่งในหลายผลิตภัณฑ์ที่ใช้สาร PN นี้ ไม่ใช่ชื่อของตัวสารเอง ดังนั้นบทความนี้จะไล่อธิบายตั้งแต่หลักการไปทีละขั้น เมื่อเข้าใจเส้นทางที่สัญญาณฟื้นฟูถูกเปิดขึ้น และลำดับที่ชั้นหนังแท้ค่อย ๆ ฟื้นตัว ก็จะเข้าใจได้เองว่าทำไมหัตถการนี้ถึงถูกเรียกด้วยชื่อดังกล่าว

PN จากแซลมอนทำมาได้อย่างไร?

PN คือสารที่ได้จากการนำดีเอ็นเอในอัณฑะของปลาแซลมอนหรือปลาเทราต์มาตัดเป็นชิ้นเล็ก ๆ แล้วทำให้บริสุทธิ์ ดีเอ็นเอเปรียบเหมือนเส้นด้ายที่บรรจุพิมพ์เขียวของเซลล์ในร่างกายเรา แทนที่จะใช้เส้นด้ายทั้งเส้น ผู้ผลิตจะตัดออกเป็นชิ้นสั้น ๆ กรองสิ่งเจือปนออก และเพิ่มความบริสุทธิ์จนกลายเป็นสารที่ฉีดได้ นั่นคือ PN

เหตุผลที่ใช้ดีเอ็นเอจากปลาแซลมอนก็เพราะโครงสร้างใกล้เคียงกับดีเอ็นเอมนุษย์มาก ขณะเดียวกันก็สามารถทำให้บริสุทธิ์ในปริมาณมากได้อย่างปลอดภัย เมื่อชิ้นส่วน PN เข้าสู่ร่างกาย ร่างกายจะไม่มองว่าเป็นสิ่งแปลกปลอมที่ต้องต่อต้าน แต่จะรับรู้ว่าเป็นโครงสร้างที่คุ้นเคย จึงเข้าไปฝังตัวในเนื้อเยื่อได้โดยไม่เกิดปฏิกิริยาต่อต้านรุนแรง และเริ่มทำหน้าที่ส่งสัญญาณไปยังเซลล์รอบข้าง

คล้ายกับที่น็อตและสกรูจากคนละแบรนด์ยังขันเข้ากันได้ถ้าขนาดมาตรฐานตรงกัน แม้จะเป็นดีเอ็นเอต่างสายพันธุ์ แต่โครงสร้างพื้นฐานของดีเอ็นเอส่วนใหญ่มีความคล้ายคลึงกัน ร่างกายจึงไม่เข้าใจผิดว่าชิ้นส่วนนี้เป็นสิ่งแปลกปลอมแล้วพยายามผลักออก และเพราะผ่านกระบวนการทำให้บริสุทธิ์หลายขั้นตอน สิ่งเจือปนถูกกรองออกไปมากเท่าไร ตอนที่เข้าไปฝังตัวในเนื้อเยื่อก็ยิ่งเกิดปฏิกิริยาต่อต้านน้อยลงเท่านั้น

ผิวชั้นหนังแท้ตอบสนองต่อ PN อย่างไร?

เมื่อ PN เข้าสู่ชั้นหนังแท้ ร่างกายจะตีความว่านี่คือสัญญาณบาดเจ็บเล็กน้อย คล้ายกับตอนที่ร่างกายเปิดสวิตช์ฟื้นฟูเองทันทีที่มีบาดแผล เซลล์กลุ่มแรกที่เคลื่อนไหวคือแมคโครฟาจ ซึ่งเป็นเซลล์ที่คอยตระเวนทำความสะอาดสิ่งแปลกปลอมและเศษเซลล์ในร่างกาย

ระหว่างที่แมคโครฟาจย่อยสลายชิ้นส่วน PN มันจะผลิตสารที่ชื่อว่าอะดีโนซีน (adenosine) ออกมา อะดีโนซีนจะเข้าจับกับตัวรับเฉพาะบนผิวเซลล์ ทำหน้าที่เหมือนส่งคำสั่งให้เซลล์นั้นเริ่มกระบวนการฟื้นฟู เมื่อสัญญาณนี้ถูกเปิด แมคโครฟาจจะเปลี่ยนบทบาทไปเป็นเซลล์ที่ช่วยซ่อมแซมบาดแผล พร้อมทั้งส่งสัญญาณไปยังไฟโบรบลาสต์และเซลล์หลอดเลือดข้างเคียงให้เริ่มสร้างคอลลาเจนและเพิ่มการไหลเวียนเลือด คำว่า PN กระตุ้นสัญญาณฟื้นฟู จึงหมายถึงเส้นทางเฉพาะนี้ที่ผ่านแมคโครฟาจและอะดีโนซีนนั่นเอง

ลองนึกภาพตอนที่หัวเข่าถลอกเบา ๆ แผลจะบวมแดงก่อน แล้วผ่านไป 3 ถึง 7 วันเนื้อใหม่ก็ค่อย ๆ งอกขึ้นมา นั่นเป็นผลจากที่ร่างกายจัดลำดับงานทำความสะอาดและซ่อมแซมเองโดยอัตโนมัติ บริเวณที่ฉีด PN ก็เกิดปฏิกิริยาในลำดับคล้ายกันนี้ เพียงแต่ผิวไม่ได้ฉีกขาดเหมือนบาดแผลจริง เป็นเพียงการกดสวิตช์ฟื้นฟูเบา ๆ เท่านั้น

ลำดับขั้นของการสร้างคอลลาเจน

หนังแท้คือชั้นที่รองรับผิวอยู่ด้านล่าง เมื่ออายุมากขึ้นหรือผิวสัมผัสแสงแดดและการอักเสบซ้ำ ๆ โปรตีนคอลลาเจนในชั้นนี้จะลดลงและเรียงตัวหลวมขึ้น คอลลาเจนทำหน้าที่เหมือนเสาที่ค้ำผิวให้ตึง เมื่อเสาเหล่านี้ลดจำนวนลง ผิวก็จะบางลงและหย่อนคล้อยตาม

เมื่อสัญญาณฟื้นฟูที่กล่าวไปก่อนหน้าถูกเปิดขึ้น เซลล์ที่ชื่อไฟโบรบลาสต์จะเริ่มทำงานคึกคัก ไฟโบรบลาสต์เปรียบเหมือนโรงงานที่ผลิตคอลลาเจนขึ้นมาจริง ๆ เมื่อเซลล์นี้ได้รับการกระตุ้น จะผลิตเส้นใยคอลลาเจนใหม่มากขึ้น พร้อมกันนั้นเซลล์หลอดเลือดก็ถูกกระตุ้นให้แตกแขนงหลอดเลือดเล็ก ๆ เพิ่มขึ้นในบริเวณนั้น เมื่อหลอดเลือดเพิ่มขึ้น ออกซิเจนและสารอาหารก็ไปถึงเนื้อเยื่อได้ดีขึ้น วัตถุดิบที่จำเป็นต่อการฟื้นฟูก็ลำเลียงไปถึงได้สะดวกขึ้นตามไปด้วย กระบวนการที่คอลลาเจนถูกเติมเต็มใหม่และการไหลเวียนเลือดดีขึ้นนี้ดำเนินต่อเนื่องไปประมาณ 4 ถึง 12 สัปดาห์หลังฉีด และมีรายงานว่าเนื้อผิวกับความยืดหยุ่นจะค่อย ๆ เปลี่ยนแปลงไปในช่วงนี้

ลองนึกภาพสปริงในที่นอนเก่าที่เสื่อมกำลัง ตรงกลางที่นอนก็จะยุบตัวลง คอลลาเจนก็ทำหน้าที่คล้ายสปริงเหล่านี้ เมื่ออายุมากขึ้นจำนวนสปริงลดลงและความยืดหยุ่นก็อ่อนลง กระบวนการเติมคอลลาเจนใหม่เข้าไปก็เหมือนการใส่สปริงกลับเข้าไปในที่นอนที่ยุบทีละตัว จึงไม่ได้เปลี่ยนแปลงในทันที แต่ค่อย ๆ ยกส่วนที่ยุบขึ้นมาทีละนิดตามเวลา

Rejuran กับเข็มแซลมอนเป็นหัตถการเดียวกันไหม?

Rejuran เป็นชื่อทางการค้าของผลิตภัณฑ์หนึ่งในบรรดาหลายผลิตภัณฑ์ที่ใช้สาร PN กล่าวคือ Rejuran เป็นส่วนหนึ่งที่อยู่ในหมวดใหญ่ที่เรียกว่าเข็มแซลมอน ไม่ใช่หัตถการที่แยกออกมาและทำงานด้วยหลักการต่างกัน เส้นทางสัญญาณฟื้นฟูของสาร PN เองยังคงเป็นไปตามกระบวนการแมคโครฟาจและอะดีโนซีนที่อธิบายไปข้างต้นเหมือนกันทุกผลิตภัณฑ์

อย่างไรก็ตาม แต่ละผลิตภัณฑ์อาจแตกต่างกันในเรื่องความยาวของชิ้นส่วน PN วิธีการทำให้บริสุทธิ์ ความเข้มข้น รวมถึงสารตัวเติมที่ผสมอยู่ด้วย จึงมีรีวิวจากผู้ใช้บ่อยครั้งว่าความหนืดตอนฉีด การกระจายตัวของสาร และระยะเวลาที่รู้สึกว่าฟื้นตัวนั้นแตกต่างกันไปในแต่ละยี่ห้อ ยังไม่มีงานวิจัยที่เปรียบเทียบโดยตรงมากพอที่จะฟันธงว่าผลิตภัณฑ์ใดเหนือกว่ากัน ในทางปฏิบัติคลินิกจึงมักเลือกใช้ PN ยี่ห้อใดยี่ห้อหนึ่งให้เหมาะกับบริเวณและวัตถุประสงค์ของการรักษามากกว่า

คล้ายกับที่แป้งสาลีชนิดเดียวกันแต่แต่ละแบรนด์ใช้เวลาหมักและอุณหภูมิอบต่างกัน ทำให้เนื้อขนมปังออกมาไม่เหมือนกัน แม้วัตถุดิบจะเป็น PN เหมือนกัน แต่การตัดชิ้นส่วนให้ละเอียดแค่ไหน ปรับความเข้มข้นเท่าไร ก็ส่งผลต่อความรู้สึกตอนฉีดและระยะการกระจายตัวของสารได้เช่นกัน ด้วยเหตุนี้คลินิกหลายแห่งจึงเลือกผลิตภัณฑ์ให้เหมาะกับบริเวณ แทนที่จะใช้ยี่ห้อเดียวกันกับทุกจุด ไม่ว่าจะเป็นบริเวณบางบอบบางอย่างใบหน้า หรือบริเวณที่หนากว่าอย่างหลังมือ

เทียบกับหัตถการฟื้นฟูผิวแบบอื่น

นอกจาก PN แล้วยังมีหัตถการอื่นที่มุ่งเป้าฟื้นฟูผิวเช่นกัน แม้หลักการบางส่วนจะคาบเกี่ยวกัน แต่จุดตั้งต้นของแต่ละตัวต่างกัน

• PDRN อยู่ในตระกูลดีเอ็นเอปลาแซลมอนเช่นเดียวกับ PN แต่เป็นรูปแบบโมเลกุลต่ำที่ตัดชิ้นส่วนให้สั้นกว่า PN คงรูปสายโซ่ยาวแบบโมเลกุลสูงไว้ ขณะที่ PDRN คือสายโซ่เดียวกันที่ถูกตัดให้ละเอียดขึ้นอีก เมื่อความยาวของชิ้นส่วนต่างกัน ระยะเวลาที่อยู่ในร่างกายและวิธีการส่งสัญญาณก็มีรายงานว่าแตกต่างกันไปด้วย
• PRP คือการแยกเกล็ดเลือดจากเลือดของตัวเองแล้วฉีดกลับเข้าไป วิธีนี้ต่างออกไปตรงที่ส่งปัจจัยการเจริญเติบโต (growth factor) เข้าไปโดยตรง แต่เป้าหมายในการกระตุ้นสร้างคอลลาเจนนั้นคล้ายกับ PN
• สารตระกูลกรดไฮยาลูโรนิกที่เรียกว่าสกินบูสเตอร์ ทำงานด้วยแรงดึงดูดน้ำเพื่อเพิ่มปริมาตรและความชุ่มชื้นให้ผิว หลักการทำงานจึงต่างจากเส้นทางสัญญาณฟื้นฟูผ่านแมคโครฟาจโดยสิ้นเชิง
• เมโซเทอราพีคือการฉีดสารอาหารอย่างวิตามินหรือกรดอะมิโนเข้าชั้นหนังแท้โดยตรง จึงเน้นไปที่การเติมสารอาหารมากกว่าการเปิดสวิตช์ฟื้นฟูแบบ PN

เมื่อวางเทียบกันแล้ว PN มีจุดยืนของตัวเองตรงที่กระตุ้นสัญญาณฟื้นฟูโดยตรง และมีการรายงานว่ามักฉีดควบคู่ไปกับ PRP หรือสกินบูสเตอร์อยู่บ่อยครั้ง หาก PN ทำหน้าที่ปลุกแมคโครฟาจเพื่อเปิดสวิตช์ฟื้นฟู PRP ก็เปรียบเหมือนการเติมวัตถุดิบที่ชื่อว่าปัจจัยการเจริญเติบโตลงไปในจุดที่สวิตช์เปิดอยู่แล้ว เพราะทำงานผ่านเส้นทางที่ต่างกันแต่มุ่งไปที่เป้าหมายเดียวกัน จึงมีรีวิวว่าเมื่อทำทั้งสองหัตถการควบคู่กัน ปฏิกิริยาการฟื้นตัวจะเห็นผลชัดกว่าการทำเพียงอย่างเดียว

ควรฉีดกี่ครั้ง ห่างกันเท่าไหร่?

การสร้างคอลลาเจนที่ถูกกระตุ้นด้วย PN ไม่ได้จบในครั้งเดียว เนื่องจากไฟโบรบลาสต์ต้องใช้เวลาราว 4 ถึง 6 สัปดาห์ในการสร้างคอลลาเจนใหม่และให้มันเข้าที่ จึงมักแนะนำให้ฉีดซ้ำ 3 ถึง 4 ครั้ง ห่างกันครั้งละ 2 ถึง 4 สัปดาห์ แม้การฉีดครั้งแรกอาจทำให้รู้สึกชุ่มชื้นขึ้นเล็กน้อย แต่มีรายงานว่าความเปลี่ยนแปลงที่คอลลาเจนถูกเติมเต็มอย่างเห็นได้ชัดจะยิ่งชัดเจนขึ้นเมื่อฉีดครบตามจำนวนครั้ง

หลังจบคอร์สพื้นฐานแล้ว หลายคนจะฉีดเสริมอีกครั้งทุก 6 เดือนถึง 1 ปีเพื่อคงผลลัพธ์ไว้ เนื่องจากคอลลาเจนในชั้นหนังแท้จะค่อย ๆ ลดลงอีกตามเวลา จึงยากที่จะคาดหวังว่าผลจะอยู่ถาวรโดยไม่ต้องฉีดเสริม

คล้ายกับการรดปุ๋ยให้ต้นไม้ในกระถาง หากรดทีเดียวปริมาณมากรากก็ดูดซึมได้ไม่ทั่วเท่ากับค่อย ๆ แบ่งรด ไฟโบรบลาสต์เองก็มีรายงานว่าตอบสนองได้สม่ำเสมอกว่า เมื่อถูกกระตุ้นซ้ำเป็นระยะห่าง ๆ แทนที่จะกระตุ้นครั้งใหญ่เพียงครั้งเดียว จึงเป็นที่มาของการแบ่งฉีดเป็นหลายครั้ง การฉีดถี่เกินไปโดยร่นระยะห่างให้สั้นลงไม่ได้ทำให้ฟื้นตัวเร็วขึ้นตามไปด้วย กลับกันการให้เนื้อเยื่อมีเวลาสร้างคอลลาเจนใหม่อย่างเพียงพอสำคัญกว่า

ข้อควรระวังก่อนและหลังทำ

แม้ PN จะเป็นสารที่มีความบริสุทธิ์สูง แต่ก็มีข้อควรระวังทั้งก่อนและหลังฉีดที่ควรรู้ไว้

• ก่อนฉีดควรปรึกษาแพทย์ผู้ดูแลเรื่องประวัติการแพ้ เนื่องจากวัตถุดิบมาจากปลา ผู้ที่มีความไวต่อสารบางชนิดควรแจ้งล่วงหน้าเพื่อความปลอดภัย
• หลังฉีดทันที บริเวณที่ฉีดอาจมีอาการบวมหรือช้ำอยู่ราว 2 ถึง 5 วัน เป็นปฏิกิริยาปกติที่เกิดจากหลอดเลือดฝอยถูกกระตุ้นจากการฉีดด้วยเข็ม
• ช่วง 3 ถึง 7 วันหลังฉีด ควรหลีกเลี่ยงการโดนแสงแดดจัด เนื่องจากผิวที่กำลังฟื้นตัวจะไวต่อสิ่งกระตุ้นมากกว่าปกติ การลดการระคายเคืองจะช่วยให้ฟื้นตัวได้ดีขึ้น
• หลังฉีดทันทีไม่ควรถูหรือนวดบริเวณที่ฉีดแรง ๆ เพราะ PN ที่เพิ่งเข้าไปยังไม่ทันฝังตัวในเนื้อเยื่อ หากถูกกดหรือดันอาจกระจายออกนอกบริเวณที่ต้องการได้

โดยรวมแล้วหัตถการในกลุ่ม PN เป็นที่รู้จักในฐานะหัตถการฟื้นฟูผิวที่เริ่มทำได้โดยไม่ต้องกังวลมาก แต่หากเข้าใจหลักการและจำนวนครั้งที่ต้องฉีดล่วงหน้าก่อนปรึกษาแพทย์ ก็จะช่วยให้ตั้งความคาดหวังได้สมจริงมากขึ้น

References

Korean Dermatological Association, Ministry of Food and Drug Safety (MFDS), American Academy of Dermatology (AAD), and U.S. Food and Drug Administration (FDA).