PDT รักษาสิว ผลลัพธ์ จำนวนครั้ง และช่วงพักฟื้น

ทั้งกินยาปฏิชีวนะและทายาต่อเนื่องแล้ว แต่สิวอักเสบสีแดงที่แก้มและคางยังคงขึ้นซ้ำ หลายคนจึงเริ่มมองหาวิธีถัดไป การรักษาด้วยแสงแบบโฟโตไดนามิก หรือเรียกย่อว่า PDT คือหัตถการที่ทาสารชนิดหนึ่งลงบนผิว ทำให้เฉพาะบริเวณนั้นตอบสนองต่อแสงบางชนิดเป็นพิเศษ จากนั้นฉายแสงลงไปเพื่อลดต่อมไขมันและเชื้อแบคทีเรียที่ก่อสิว พูดง่าย ๆ คือเหมือนทำ "เครื่องหมาย" ไว้บนจุดที่เป็นสิวก่อน แล้วยิงแสงเข้าเล็งเฉพาะจุดที่มีเครื่องหมายนั้นเพื่อกำจัดออกไป

สารที่ทำหน้าที่เป็นเครื่องหมายนี้เรียกว่าสารไวแสง ตัวที่ใช้บ่อยที่สุดคือ ALA และ MAL จากนั้นจึงผสมผสานกับแหล่งกำเนิดแสง เช่น บลูไลท์ เรดไลท์ หรือ IPL ที่ฉายแสงหลายความยาวคลื่นพร้อมกัน ระยะหลังยังมีวิธี Gold PTT และ Platinum Angel ที่ไม่ใช้สารไวแสงเลย แต่ฝังอนุภาคทองคำหรือแพลทินัมขนาดเล็กมากลงในผิว แล้วใช้ความร้อนจากเลเซอร์กระตุ้นให้อนุภาคนั้นทำปฏิกิริยาแทน บทความนี้รวบรวมอัตราการลดลง อัตราการกลับเป็นซ้ำ และระยะพักฟื้น จากงานวิจัยจริงที่ทำกับผู้ป่วยสิวอักเสบระดับปานกลางถึงรุนแรง

PDT ลดสิวได้ด้วยหลักการอะไร

PDT ทำงานเป็นสองขั้นตอน ขั้นแรกทาสารไวแสงอย่าง ALA (กรดอะมิโนเลวูลินิก) หรือ MAL (กรดเมทิลอะมิโนเลวูลิเนต) ซึ่งเป็นสารที่ตอบสนองต่อแสง ลงบนใบหน้าแล้วปล่อยให้ซึมซับเข้าไปในระยะเวลาหนึ่ง สารนี้มีคุณสมบัติสะสมตัวได้ดีเป็นพิเศษในต่อมไขมันที่หลั่งน้ำมันมากและในเชื้อแบคทีเรียที่ก่อสิว จึงเหลือเครื่องหมายเข้มข้นอยู่เฉพาะบริเวณที่เป็นสิวเท่านั้น

เมื่อเครื่องหมายสะสมตัวมากพอแล้วฉายแสงที่มีความยาวคลื่นเฉพาะเจาะจงลงไป สารไวแสงจะถูกกระตุ้นให้ทำงานและสร้างอนุมูลอิสระ ซึ่งเป็นสารที่ทำลายเชื้อแบคทีเรียและเซลล์ได้ อนุมูลอิสระนี้ทำหน้าที่ลดขนาดต่อมไขมัน ฆ่าเชื้อแบคทีเรียที่ก่อสิว และช่วยลดการอักเสบไปพร้อมกัน

ต่างจากยาทาหรือยาปฏิชีวนะที่กดการอักเสบได้เพียงบางส่วน PDT เข้าไปจัดการสาเหตุของสิวหลายอย่างพร้อมกัน ทั้งความมันส่วนเกิน เชื้อแบคทีเรีย และการอักเสบ จึงมักแนะนำเป็นพิเศษสำหรับสิวอักเสบระดับปานกลางถึงรุนแรงที่รักษาด้วยวิธีอื่นแล้วไม่ค่อยดีขึ้น

ขั้นตอนการรักษาเริ่มจากล้างหน้า ทาสารไวแสง แล้วรอให้ซึมซับประมาณ 30 นาทีถึง 1 ชั่วโมง จากนั้นจึงฉายแสงที่ความยาวคลื่นกำหนดไว้ประมาณ 10-20 นาที ระหว่างรอจะอยู่ในห้องที่ปิดกั้นแสง ยิ่งรอนานสารไวแสงก็จะซึมลึกเข้าไปในต่อมไขมันได้มากขึ้น ซึ่งส่งผลต่อประสิทธิภาพ นี่ไม่ใช่หัตถการที่จบในครั้งเดียว แต่ต้องทำซ้ำเป็นช่วง ๆ ห่างกันหลายสัปดาห์ เพื่อค่อย ๆ ลดขนาดต่อมไขมันลง

อัตราการลดสิวตามชุดยากับแสง

แม้จะเป็น PDT เหมือนกัน แต่ผลลัพธ์ก็แตกต่างกันไปมากตามชนิดของสารไวแสง แหล่งกำเนิดแสง และจำนวนครั้งที่รักษา ในงานวิจัยแบบสุ่มที่มีกลุ่มควบคุมและใช้ MAL เป็นสารไวแสง ซึ่งเป็นการแบ่งกลุ่มรักษาและกลุ่มเปรียบเทียบแบบสุ่มเพื่อให้ผลลัพธ์น่าเชื่อถือ พบว่ากลุ่มที่รักษาแก้ม 2 ครั้งมีรอยโรคอักเสบลดลง 74% จากค่าเริ่มต้นเมื่อถึงสัปดาห์ที่ 20 ส่วนกลุ่มที่รักษา 4 ครั้งลดลงถึง 85% ยิ่งรักษาหลายครั้งขึ้น อัตราการลดลงก็ยิ่งมากขึ้นตามไปด้วย

เรดไลท์ บลูไลท์ และ IPL มีความยาวคลื่นที่กระตุ้นสารไวแสงต่างกันเล็กน้อย จึงมีจุดเด่นจุดด้อยต่างกัน เรดไลท์ทะลุลึกเข้าไปในผิวได้มาก จึงได้ผลดีกับรอยโรคอักเสบที่อยู่ลึก บลูไลท์มีฤทธิ์ยับยั้งเชื้อแบคทีเรียที่ก่อสิวได้ดี ส่วน IPL ฉายแสงหลายความยาวคลื่นผสมกันในครั้งเดียว จึงครอบคลุมพื้นที่กว้างกว่า และมักช่วยให้รอยแดงหรือรอยดำดีขึ้นไปพร้อมกันด้วย

โดยทั่วไปจะเว้นระยะห่างระหว่างครั้งประมาณ 1-2 สัปดาห์ รวมทั้งหมด 3-4 ครั้ง ยิ่งรักษาหลายครั้งยิ่งได้ผลมากขึ้น แต่ระยะพักฟื้นและความเจ็บก็จะสะสมมากขึ้นตามไปด้วย จึงมักพิจารณาสภาพผิวและตารางเวลาของแต่ละคนประกอบกันเพื่อกำหนดจำนวนครั้งที่เหมาะสม

วิธี Gold PTT และ Platinum Angle

Gold PTT แตกต่างจาก PDT แบบดั้งเดิมที่ใช้ ALA หรือ MAL ตรงที่ไม่ต้องทาสารไวแสงเลย แต่จะทาอนุภาคเคลือบทองคำขนาดเล็กมากลงบนผิว แล้วใช้แรงสั่นสะเทือนหรือคลื่นเสียงความถี่สูงดันเข้าไปในรูขุมขนจนไปฝังอยู่ข้าง ๆ ต่อมไขมัน พูดง่าย ๆ คือฝังเม็ดโลหะเล็ก ๆ ไว้ข้างต่อมไขมันล่วงหน้า แล้วฉายเลเซอร์อินฟราเรดใกล้ ซึ่งเป็นแสงที่มองไม่เห็นแต่ทะลุลึกเข้าไปในผิวได้ ให้ความร้อนเฉพาะเม็ดโลหะนั้น ความร้อนที่เกิดขึ้นจะทำลายเฉพาะต่อมไขมันบริเวณรอบ ๆ อย่างเลือกจุด ทำให้การหลั่งน้ำมันลดลง

งานวิจัยที่ตรวจสอบวิธีนี้พบว่าที่สัปดาห์ที่ 12 กลุ่มที่รักษาจริงมีรอยโรคอักเสบลดลงเฉลี่ย 14.3 จุด ซึ่งมากกว่ากลุ่มควบคุมที่ลดลงเพียง 5.1 จุดอย่างชัดเจน และเมื่อติดตามต่อถึงสัปดาห์ที่ 28 อัตราการลดลงเพิ่มขึ้นถึง 61% ในการทดลองทางคลินิกอีกชิ้นหนึ่งก็พบผลคล้ายกัน ที่สัปดาห์ที่ 16 กลุ่มที่รักษาจริงลดลง 53% ส่วนกลุ่มหลอกลดลง 30% ซึ่งเป็นความแตกต่างที่มีนัยสำคัญทางสถิติ

ในเกาหลีใต้ยังมีวิธีรุ่นที่สองที่เพิ่มอนุภาคแพลทินัมเข้าไปด้วย เรียกว่า Platinum Angel มีคำอธิบายว่าการใช้อนุภาคทองคำร่วมกับแพลทินัมจะช่วยให้ปฏิกิริยาความร้อนรอบต่อมไขมันแม่นยำขึ้นและลดการระคายเคือง แต่ยังไม่มีงานวิจัยขนาดใหญ่ที่ตรวจสอบสูตรผสมนี้โดยเฉพาะ จึงควรอ้างอิงหลักฐานเดิมของ Gold PTT ไปก่อนอย่างระมัดระวัง

หลังทำพักฟื้นนานแค่ไหน

หลังทำ PDT มักมีรอยแดงและอาการแสบร้อนประมาณ 24-48 ชั่วโมง วันที่ 3 ถึงวันที่ 5 เป็นช่วงที่บวมและอักเสบมากที่สุด จากนั้นในช่วงวันที่ 2 ถึงวันที่ 7 จะเริ่มมีการลอกหรือตกสะเก็ด สะเก็ดมักหลุดในช่วงวันที่ 6 ถึงวันที่ 14 และเมื่อผ่านไป 10-14 วัน รอยแดงส่วนใหญ่จะจางลง

ในช่วงนี้สารไวแสงที่ทาไว้ยังไม่หมดไปจากร่างกาย ผิวจึงไวต่อแสงมากเป็นพิเศษ ควรหลีกเลี่ยงแสงแดดโดยตรงและแสงไฟในร่มที่จ้าจนถึงประมาณ 2 วันหลังทำ และควรทาครีมกันแดดให้ทั่วถึงกว่าปกติด้วย

งานวิจัยที่ใช้ IPL ร่วมกับ PDT พบว่าหลังรักษา 3 สัปดาห์ ผู้ป่วย 87.1% มีรอยโรคลดลงถึงเกณฑ์ความสำเร็จคือลดลงมากกว่า 75% เมื่อถึง 2 เดือนหลังจากนั้น อัตราการกลับเป็นซ้ำอยู่ที่ 9.68% ซึ่งถือว่าต่ำ และไม่พบผลข้างเคียงร้ายแรง ดาวน์ไทม์คือระยะเวลาที่ผิวต้องใช้ฟื้นตัวเต็มที่หลังทำหัตถการ หากอดทนผ่านช่วงนี้ไปได้ ก็มีแนวโน้มว่าผลลัพธ์จะอยู่ได้นานขึ้นตามไปด้วย

สี่วิธีต่างกันอย่างไร

ทั้ง 4 วิธีนี้แตกต่างกันที่การใช้สารไวแสงหรือไม่ แหล่งกำเนิดแสง และขั้นตอนการทำ แต่เป้าหมายเหมือนกันคือลดขนาดต่อมไขมันและยับยั้งเชื้อแบคทีเรียที่ก่อสิว เพื่อลดความถี่ที่สิวอักเสบจะกลับมาขึ้นซ้ำ อย่างไรก็ตาม การทาสารไวแสงหรือไม่ และใช้แสงความยาวคลื่นแบบไหน ทำให้ดาวน์ไทม์และผลพลอยได้ที่ตามมาต่างกันเล็กน้อย ตารางด้านล่างเปรียบเทียบให้เห็นภาพชัดเจนขึ้น

รายการ	สารไวแสง	แหล่งกำเนิดแสง	ระยะห่างครั้ง	จุดเด่น
ALA-PDT	ALA	เรดไลท์หรือบลูไลท์	1-2 สัปดาห์ 3-4 ครั้ง	สูตรที่ใช้บ่อยที่สุดในเกาหลีใต้
MAL-PDT	MAL	เรดไลท์	1-2 สัปดาห์ 2-4 ครั้ง	มีงานวิจัยยุโรปรองรับมาก
Gold PTT	ไม่ใช้ (อนุภาคทองคำ)	เลเซอร์อินฟราเรดใกล้	1 สัปดาห์ 3 ครั้ง	ผิวไวแสงน้อยกว่า
IPL-PDT	ใช้ ALA ร่วมด้วย	IPL	2-4 สัปดาห์	ช่วยรอยแดงและรอยดำด้วย

ALA-PDT และ MAL-PDT ที่ใช้สารไวแสงมีหลักฐานงานวิจัยสะสมไว้ค่อนข้างมาก Gold PTT ไม่ต้องทาสาร จึงเกิดปฏิกิริยาไวแสงน้อยกว่า เป็นทางเลือกที่ดีเมื่อต้องการลดดาวน์ไทม์ ส่วน IPL-PDT เหมาะสำหรับผู้ที่กังวลเรื่องรอยแดงหรือรอยดำร่วมกับสิวด้วย

ไม่ว่าจะเลือกวิธีไหน ก็ไม่ใช่หัตถการที่เห็นผลในครั้งเดียว แต่ละคลินิกมีอุปกรณ์และแหล่งกำเนิดแสงต่างกัน จึงควรสอบถามในขั้นตอนปรึกษาก่อนว่าจะใช้สูตรผสมแบบไหน แนะนำให้ทำกี่ครั้ง จะช่วยให้เริ่มต้นได้อย่างมั่นใจมากขึ้น

สิ่งที่ควรตรวจสอบก่อนทำและผู้ที่เหมาะสม

PDT เหมาะเป็นพิเศษกับสิวอักเสบระดับปานกลางถึงรุนแรงที่ควบคุมได้ไม่ดีด้วยยาปฏิชีวนะหรือยาทา โดยเฉพาะกรณีที่กระจายเป็นวงกว้างทั่วใบหน้า และมักแนะนำให้กับผิวที่มีความมันมากจนสิวกลับมาซ้ำบ่อย ๆ ด้วย

ก่อนทำต้องแจ้งแพทย์ล่วงหน้าว่ากำลังตั้งครรภ์หรือให้นมบุตรอยู่หรือไม่ และกำลังใช้ยาที่ทำให้ผิวไวต่อแสงจนอาจเกิดผลข้างเคียงหรือเปล่า ควรวางแผนล่วงหน้าด้วยว่าหลังทำจะมีรอยแดงและการลอกอยู่หลายวัน

เนื่องจากเป็นการรักษาที่ต้องมาหลายครั้ง ควรพิจารณาด้วยว่าตารางเวลาของตัวเองสามารถรักษาระยะห่างระหว่างครั้งได้หรือไม่ หากเว้นระยะห่างนานเกินไป ผลลัพธ์อาจไม่สะสมได้เท่าที่คาดหวัง การเข้าใจล่วงหน้าทั้งเรื่องผลลัพธ์ที่คาดหวังและระยะเวลาฟื้นตัว จะช่วยให้พึงพอใจกับผลลัพธ์มากขึ้น

หัวข้อ	สิ่งที่ต้องเช็ก
กลุ่มที่เหมาะสม	สิวอักเสบระดับปานกลางถึงรุนแรง ผิวมันมากทั่วหน้า
ดูแลผิวไวแสง	48 ชั่วโมงหลังทำ ต้องเลี่ยงแดดจัดและทากันแดด
ตั้งครรภ์ให้นมบุตร	ต้องปรึกษาแพทย์ล่วงหน้าก่อนทำเสมอ
จำนวนครั้ง	ปกติห่างกัน 1-2 สัปดาห์ ทำ 3-4 ครั้ง

PDT ไม่ใช่หัตถการที่จบในครั้งเดียว แต่เป็นการรักษาที่ต้องผ่านหลายครั้งตลอดหลายสัปดาห์ พร้อมรับมือกับดาวน์ไทม์ระหว่างนั้น จึงควรตรวจสอบหลักฐานเรื่องประสิทธิภาพและอัตราการกลับเป็นซ้ำล่วงหน้า และปรึกษาแพทย์เพื่อเลือกวิธีที่เหมาะกับระดับความรุนแรงของสิวและตารางเวลาของตัวเองให้ดี