ไฝกับเลเซอร์ CO2 หลักการระเหยผิว อัตราการกลับเป็นซ้ำ แผลเป็น รอยดำ ไปจนถึงสัญญาณเตือนมะเร็งผิวหนัง ABCDE

หลายคนลังเลว่าจะเอาไฝที่ขึ้นบนใบหน้า คอ หรือหลังมือออกดีไหม แต่งหน้าปิดก็ไม่มิด แถมโกนหนวดหรือล้างหน้าทีไรก็สะดุดทุกที พาลรำคาญใจ พอเริ่มหาข้อมูลเรื่องการเอาไฝออก คำแรกที่เจอบ่อยที่สุดก็คือเลเซอร์ CO2

ไฝส่วนใหญ่เป็นรอยโรคชนิดไม่ร้ายแรง เข้าใจหลักการแล้วจัดการได้ไม่ยาก แต่ไฝไม่ได้เหมือนกันทุกเม็ด ไฝตื้นกับไฝลึกวิธีเอาออกก็ต่างกัน แล้วก็มีบางกรณีที่พบได้น้อยมาก แต่รอยโรคอันตรายอย่างมะเร็งผิวหนังเมลาโนมาหน้าตาคล้ายไฝจนแยกไม่ออก ดังนั้นก่อนจะรีบเอาออก ควรรู้สัญญาณเตือนที่ต้องเช็กให้ดีก่อน

จึงอยากพาไปทำความรู้จักว่าไฝคือรอยโรคแบบไหน ต่างจากกระเนื้อและติ่งเนื้ออย่างไร เลเซอร์ CO2 ทำให้ไฝหายไปได้อย่างไร หลังทำแล้วเรื่องกลับเป็นซ้ำกับรอยแผลเป็นดูแลยังไง ไฝลึกจัดการแบบไหน และเมื่อไรที่ต้องไปพบแพทย์ก่อนแน่ๆ พร้อมตัวเลขจากงานวิจัยจริงทีละประเด็น

ไฝคืออะไรกันแน่

ไฝเกิดจากเซลล์เมลาโนไซต์ ซึ่งเป็นเซลล์สร้างเม็ดสี มารวมตัวกันอยู่จุดเดียว ทางการแพทย์เรียกว่าเนวัสเมลาโนไซต์ (melanocytic nevus) พูดง่ายๆ คือกลุ่มเซลล์สร้างสีผิวที่มาจับตัวกันเป็นกลุ่มก้อน ส่วนใหญ่จึงไม่เป็นอันตรายต่อสุขภาพ

ไฝแบ่งเป็น 3 แบบตามระดับความลึกของเซลล์ ถ้าเซลล์อยู่ตื้นบริเวณรอยต่อระหว่างหนังกำพร้ากับหนังแท้ เรียกว่าจังก์ชันแนลเนวัส (junctional nevus) ลักษณะแบนราบและสีค่อนข้างเข้ม ถ้าเซลล์กระจายอยู่ทั้งชั้นรอยต่อและชั้นหนังแท้ เรียกว่าคอมพาวด์เนวัส (compound nevus) จะนูนขึ้นมาเล็กน้อย ส่วนถ้าเซลล์ฝังลึกอยู่ในชั้นหนังแท้ เรียกว่าอินทราเดอร์มัลเนวัส (intradermal nevus) มักนูนเป็นก้อนกลมคล้ายโดม สีเนื้อหรือน้ำตาลอ่อน

ไฝบางเม็ดมีมาตั้งแต่เกิด บางเม็ดเพิ่งขึ้นใหม่ตอนอายุมากขึ้นหรือโดนแดดสะสมนานๆ จำนวนไฝจึงแตกต่างกันไปในแต่ละคน และมักเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ เมื่อเข้าสู่วัยผู้ใหญ่

ความลึกนี้สำคัญมาก เพราะถ้าไฝอยู่ตื้น เลเซอร์ตื้นๆ ก็เอาออกได้เกลี้ยง แต่ถ้าไฝฝังรากลึกถึงชั้นหนังแท้ การเลเซอร์แค่ผิวหน้าอาจทำให้เซลล์ที่อยู่ข้างล่างยังเหลือและกลับขึ้นมาใหม่ได้ง่าย ดังนั้นก่อนตัดสินใจเอาไฝออก ต้องประเมินก่อนว่าไฝของเราอยู่ตื้นหรือลึก นี่คือขั้นแรกที่สำคัญที่สุด

ชนิด	ความลึก	ลักษณะ	สี
จังก์ชันแนลเนวัส	รอยต่อหนังกำพร้า	แบนราบ	น้ำตาลเข้มถึงดำ
คอมพาวด์เนวัส	รอยต่อและหนังแท้	นูนเล็กน้อย	น้ำตาล
อินทราเดอร์มัลเนวัส	หนังแท้ชั้นลึก	นูนเป็นโดม	สีเนื้อ น้ำตาลอ่อน

ไฝ กระเนื้อ ติ่งเนื้อ กับหูด แยกกันอย่างไร

รอยสีน้ำตาลที่ขึ้นบนใบหน้าหรือคอไม่ได้เป็นไฝไปหมด กระเนื้อ ติ่งเนื้อ และหูดก็พบได้บ่อยจนสับสนได้ง่าย แต่ต้นเหตุและลักษณะของแต่ละอย่างต่างกัน ต้องแยกให้ออกก่อนถึงจะรู้ว่าควรเอาออกด้วยวิธีไหน

ไฝคือเนวัสเมลาโนไซต์อย่างที่บอกไป เกิดจากเซลล์สร้างเม็ดสีมารวมกัน ส่วนกระเนื้อ (seborrheic keratosis) เกิดจากแสงแดดและความเสื่อมตามวัยที่ทำให้ผิวหนังกำพร้าหนาตัวขึ้นเป็นปื้นสีน้ำตาล ไม่ใช่ปัญหาที่เซลล์สร้างสีแต่เป็นเรื่องของเคราตินกับหนังกำพร้า ส่วนติ่งเนื้อ (skin tag) เกิดจากการเสียดสีและความเสื่อมของผิวที่ทำให้เนื้อยื่นออกมาเป็นติ่งห้อยสีเนื้อ ไม่เกี่ยวกับเม็ดสีเลย ในขณะที่หูด (wart) เกิดจากเชื้อไวรัสฮิวแมนแพปพิลโลมา หรือ HPV ผิวจะขรุขระเป็นตะปุ่มตะป่ำ และถ้าเผลอเกาก็ลามไปที่อื่นได้ ทั้งยังติดต่อไปยังคนอื่นได้ด้วย

ที่ต้องแยกให้ชัดเพราะวิธีจัดการต่างกัน ไฝใช้เลเซอร์หรือการตัดออกตามความลึก กระเนื้อใช้เลเซอร์สีตื้นๆ ติ่งเนื้อใช้เลเซอร์จี้ ส่วนหูดใช้ความเย็นจัดหรือจี้ไฟฟ้า ถ้าดูด้วยตาเปล่าแล้วยังไม่แน่ใจ แพทย์อาจส่องขยายดูหรือตัดชิ้นเนื้อตรวจถ้าจำเป็น การรู้ว่าเป็นอะไรก่อนช่วยลดการทำหัตถการที่ไม่จำเป็นได้

ประเด็น	ไฝ	กระเนื้อ	ติ่งเนื้อ	หูด
สาเหตุ	เนวัสเมลาโนไซต์	แดดและวัย	เสียดสีและวัย	เชื้อ HPV
ลักษณะ	แบนหรือนูน	ปื้นน้ำตาลแบน	ติ่งนุ่มห้อย	ตะปุ่มตะป่ำ
การติดต่อ	ไม่ติดต่อ	ไม่ติดต่อ	ไม่ติดต่อ	ติดต่อและลามได้
วิธีจัดการ	เลเซอร์หรือตัดตามความลึก	เลเซอร์สี	เลเซอร์จี้	ความเย็นจัดหรือจี้ไฟฟ้า

เลเซอร์ CO2 เอาไฝออกได้อย่างไร

เลเซอร์ CO2 คือเครื่องมือพื้นฐานที่สุดสำหรับการเอาไฝออก ตัวเครื่องปล่อยแสงความยาวคลื่น 10,600nm ซึ่งถูกน้ำในเนื้อเยื่อดูดซับได้ดีมาก ผิวหนังของเราส่วนใหญ่ประกอบด้วยน้ำ เมื่อพลังงานเลเซอร์กระทบผิว น้ำในจุดนั้นจะเดือดขึ้นทันทีจนเนื้อเยื่อระเหยกลายเป็นไอ เรียกกระบวนการนี้ว่าการทำให้ระเหย (ablation) พูดง่ายๆ ก็คือค่อยๆ เผาผิวชั้นบางๆ ที่มีไฝอยู่ให้ระเหยหายไป

ข้อดีของการระเหยแบบนี้คือปาดออกได้บางมาก เพราะทุกครั้งที่เลเซอร์ผ่านไป ผิวหน้าจะระเหยไปทีละนิด จึงปรับความลึกให้เข้ากับไฝแต่ละเม็ดได้ ไฝตื้นแบบจังก์ชันแนลเนวัสยิงแค่หนึ่งถึงสองรอบก็พอ ส่วนไฝคอมพาวด์ที่นูนขึ้นมาต้องปาดลึกกว่าเล็กน้อย นอกจากนี้ความร้อนที่เกิดขึ้นยังช่วยจี้ปิดเส้นเลือดฝอยไปในตัว เลือดจึงออกน้อย ทำให้แผลดูเรียบร้อย

แต่การควบคุมความลึกคือตัวตัดสินผลลัพธ์ ถ้ายิงลึกเกินไปในครั้งเดียว ไฝจะหายแน่นอนแต่เสี่ยงเป็นแผลเป็น กลับกันถ้ายิงตื้นเกินไป เซลล์ที่เหลืออยู่ก็อาจทำให้ไฝกลับขึ้นมาใหม่ได้ ดังนั้นดุลยพินิจของแพทย์ที่ประเมินชนิดและความลึกของไฝแล้วปรับความแรงให้พอดีจึงสำคัญมาก หลังทำเสร็จใหม่ๆ จะมีสะเก็ดเล็กๆ ขึ้นตรงจุดนั้น ซึ่งเป็นขั้นตอนธรรมชาติที่จะค่อยๆ หลุดไปพร้อมกับไฝ สุดท้ายแล้วผลลัพธ์ที่ดีต้องมาจากหลักการของเครื่องมือ ฝีมือของแพทย์ และการดูแลหลังทำที่เข้ากันพอดี

เอาไฝออกแล้วจะกลับขึ้นมาใหม่ไหม

สิ่งที่กังวลกันมากที่สุดหลังเอาไฝออกคือเรื่องกลับเป็นซ้ำกับรอยแผลเป็น พูดตรงๆ ว่าเลเซอร์ CO2 ไม่ใช่วิธีที่การันตีว่าไฝจะไม่กลับมาอีกเลย จากการรวบรวมผลหลายงานวิจัยพบว่าไฝที่เอาออกด้วยเลเซอร์ CO2 กลับขึ้นมาใหม่ราว 13% ในขณะที่การผ่าตัดตัดออกด้วยมีดอยู่ที่ราว 2% ซึ่งต่ำที่สุด เลเซอร์จึงมีอัตรากลับเป็นซ้ำสูงกว่า

แต่นั่นไม่ได้แปลว่าเลเซอร์ไม่ดี เพราะงานวิจัยเดียวกันพบว่าอัตราการเกิดรอยแผลเป็นในกลุ่มผ่าตัดตัดออกสูงถึง 21% ขณะที่เลเซอร์ CO2 อยู่ที่เพียง 5% ต่ำกว่ามาก พูดง่ายๆ คือเลเซอร์แลกความเสี่ยงกลับเป็นซ้ำเล็กน้อยเพื่อลดรอยแผลเป็นได้มาก ส่วนการผ่าตัดตัดออกป้องกันการกลับเป็นซ้ำได้แน่นอนกว่าแต่ต้องยอมรับรอยแผลเป็น ดังนั้นการเลือกวิธีจึงขึ้นอยู่กับความลึกของไฝ ตำแหน่งที่อยู่ และว่าบริเวณนั้นเห็นรอยแผลเป็นได้ชัดหรือไม่

อีกเรื่องที่พบได้บ่อยพอๆ กับการกลับเป็นซ้ำคือรอยดำ ผิวคนเอเชียเมื่อโดนกระตุ้นมักเกิดรอยคล้ำได้ง่าย หลังทำเลเซอร์ CO2 จึงมีรายงานรอยดำเกิดขึ้นราว 9% รอยนี้ส่วนใหญ่จะจางลงเองเมื่อเวลาผ่านไป แต่ถ้าโดนแดดจะยิ่งเข้มขึ้นและอยู่นานขึ้น ดังนั้นไม่แกะสะเก็ดเองและกันแดดอย่างสม่ำเสมอระหว่างพักฟื้นจึงเป็นครึ่งหนึ่งของผลลัพธ์ที่ดี ถ้าเอาออกตื้นแล้วยังมีเซลล์เหลืออยู่จนไฝกลับขึ้นมาใหม่ แพทย์อาจนัดดูอาการก่อนแล้วค่อยเก็บรายละเอียดเพิ่มอีกครั้ง

ไฝลึกในชั้นหนังแท้หรือไฝก้อนใหญ่ควรเอาออกอย่างไร

ไม่ใช่ทุกไฝที่ใช้เลเซอร์เพียงอย่างเดียวได้ ไฝที่ฝังรากลึกในชั้นหนังแท้จนนูนเป็นก้อน หรือไฝที่มีขนาดใหญ่ ถ้าเลเซอร์แค่ผิวหน้า เซลล์ที่อยู่ข้างล่างอาจยังเหลืออยู่และกลับขึ้นมาใหม่ได้ง่าย ไฝแบบนี้จึงเหมาะกับการตัดออกให้ถึงโคนตั้งแต่แรกมากกว่า

ไฝขนาดเล็กและกลมมักใช้วิธีพันช์ไบออปซี (punch excision) คือใช้มีดทรงกลมตัดไฝออกให้ลึกถึงโคน แล้วเย็บปิดด้วยไหมหนึ่งถึงสองเข็ม วิธีนี้แม้ไฝลึกก็เก็บเซลล์ออกได้หมดในครั้งเดียว เพราะฉีดยาชาเฉพาะที่ก่อนทำ ความเจ็บจึงไม่มาก และถ้าเป็นไฝเม็ดเล็กใช้เวลาทำเพียงไม่กี่นาทีก็เสร็จ ถ้าไฝมีขนาดใหญ่ขึ้นหรือรูปทรงยาวรี แพทย์จะตัดออกเป็นรูปกระสวยยาวแล้วเย็บปิด ชิ้นเนื้อที่ตัดออกยังส่งตรวจทางพยาธิวิทยาได้ด้วย ซึ่งเป็นข้อดีที่ช่วยตรวจสอบว่ามีเซลล์ผิดปกติแฝงอยู่หรือไม่

แน่นอนว่าการตัดออกต้องรอตัดไหมและแผลหายในอีกไม่กี่วัน แล้วก็ทิ้งรอยแผลเป็นบางๆ ไว้ แต่เมื่อเก็บเซลล์ออกถึงโคนแล้ว โอกาสกลับเป็นซ้ำก็น้อยกว่ามาก หลักการพื้นฐานจึงเป็นว่าไฝตื้นใช้เลเซอร์เพื่อไม่ให้มีแผลเป็น ส่วนไฝลึกและไฝก้อนใหญ่ใช้การตัดออกเพื่อไม่ให้กลับเป็นซ้ำ ไม่มีวิธีไหนดีกว่ากันเสมอไป แค่เลือกให้เหมาะกับความลึก ขนาด และตำแหน่งของไฝแต่ละเม็ด โดยเฉพาะถ้าไฝเดิมที่มีมานานอยู่ๆ ก็โตขึ้นหรือเปลี่ยนรูปร่างไป ควรเลือกวิธีตัดออกที่ส่งตรวจชิ้นเนื้อได้ก่อนตัดสินใจเอาออกเพื่อความสวยงามเพียงอย่างเดียว จะปลอดภัยกว่า

ควรไปพบแพทย์เมื่อไร และดูสัญญาณมะเร็งผิวหนังเมลาโนมาอย่างไร

ไฝเกือบทั้งหมดเป็นรอยโรคชนิดไม่ร้ายแรงตลอดชีวิต แต่มีบางกรณีที่พบได้น้อยมากซึ่งมะเร็งผิวหนังเมลาโนมาแสดงอาการคล้ายไฝ จึงต้องแยกให้ออกก่อนเอาออกเสมอ หลักที่จำง่ายที่สุดในการสังเกตสัญญาณเหล่านี้คือกฎ ABCDE

A คือ Asymmetry หรือความไม่สมมาตร ถ้าพับไฝครึ่งหนึ่งแล้วสองข้างไม่เหมือนกัน B คือ Border หรือขอบเขต ถ้าขอบไฝขรุขระหรือเบลอไม่ชัดเจน C คือ Color หรือสี ถ้าในไฝเม็ดเดียวมีทั้งสีน้ำตาล ดำ และแดงปนกันไม่สม่ำเสมอ D คือ Diameter หรือขนาด ถ้าเส้นผ่านศูนย์กลางเกิน 6mm และ E คือ Evolving หรือการเปลี่ยนแปลง ถ้าไฝเดิมที่มีอยู่แล้วเริ่มโตขึ้น เปลี่ยนสี คัน หรือมีเลือดออกเมื่อเร็วๆ นี้

ในบรรดาสัญญาณทั้งหมด สิ่งที่สำคัญที่สุดคือการเปลี่ยนแปลง เพราะไฝที่อยู่นิ่งมานานมักมีความเสี่ยงน้อยกว่าไฝที่จู่ๆ ก็เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว จำนวนไฝที่มากก็เกี่ยวข้องกับความเสี่ยงมะเร็งผิวหนังเมลาโนมาเช่นกัน มีการวิเคราะห์พบว่าถ้ามีไฝเกิน 100 เม็ด ความเสี่ยงเพิ่มขึ้นราว 7 เท่า และถ้ามีไฝที่รูปร่างผิดปกติหลายเม็ด ความเสี่ยงอาจเพิ่มขึ้นถึงราว 10 เท่า ดังนั้นถ้าสังเกตเห็นสัญญาณเหล่านี้แม้เพียงข้อเดียว หรือไฝเพิ่มจำนวนขึ้นเร็วผิดปกติ ควรไปพบแพทย์ก่อนเสมอก่อนจะเอาออกเพื่อความสวยงาม ไม่ต้องตกใจจนเกินไป แต่การตรวจให้แน่ใจก่อนเอาออกกับการเอาออกโดยไม่รู้อะไรเลยนั้นต่างกันอย่างชัดเจน

หัวข้อ	ความหมาย	สัญญาณที่ต้องสงสัย
A ความไม่สมมาตร	Asymmetry	พับครึ่งแล้วไม่เหมือนกัน
B ขอบเขต	Border	ขอบขรุขระหรือเบลอ
C สี	Color	มีหลายสีปนกัน
D ขนาด	Diameter	เส้นผ่านศูนย์กลางเกิน 6mm
E การเปลี่ยนแปลง	Evolving	โตขึ้นหรือเปลี่ยนแปลงเมื่อเร็วๆ นี้