ฟิลเลอร์กรอบหน้า ระยะเวลาอยู่ได้ ผลข้างเคียง HA กับ CaHA ต่างกันอย่างไร

กรอบหน้าที่เรียวและมีมุมชัดเจนช่วยให้ใบหน้าดูเข้ารูปโดยรวม แต่เมื่ออายุมากขึ้น กระดูกขากรรไกรเองก็ค่อย ๆ เล็กลง หรือเนื้อเยื่อใต้คางเริ่มหย่อนคล้อย ทำให้มุมกราม (จุดที่กระดูกขากรรไกรล่างหักมุม) เริ่มดูไม่ชัดเจน ฟิลเลอร์กรอบหน้าจึงเป็นหัตถการที่เข้ามาเติมเต็มจุดนี้ เพื่อจัดเส้นกรอบหน้าส่วนล่างให้กลับมาเรียบเนียน

แทนที่จะผ่าตัดกรอกระดูกหรือเสริมกระดูก วิธีนี้ใช้ฟิลเลอร์เนื้อเจลฉีดเข้าใต้ผิวหนัง เพื่อเพิ่มวอลลุ่มในตำแหน่งที่ควรจะมี แต่การเติมเต็มเพียงอย่างเดียวไม่ได้แปลว่ามุมกรามจะกลับมาชัดเสมอไป ต้องเข้าใจก่อนว่าฟิลเลอร์ยึดโครงสร้างอยู่ในเนื้อเยื่ออย่างไร ถึงจะรู้ว่าทำไมฟิลเลอร์บางชนิดถึงอยู่ทน ในขณะที่บางชนิดยุบตัวเร็ว

ฟิลเลอร์กรอบหน้าเติมตรงไหน?

ตำแหน่งหลักที่ฟิลเลอร์กรอบหน้ามุ่งเป้ามีอยู่ 2 จุด จุดแรกคือมุมกราม หรือมุมที่กระดูกขากรรไกรล่างหักมุม เมื่อบริเวณนี้มีวอลลุ่มเพียงพอ เวลามองจากด้านข้างเส้นกรอบหน้าจะตกลงมาเป็นมุมชัดเจน คล้ายกับไหล่ของไม้แขวนเสื้อ ที่ต้องมีมุมก่อนเส้นด้านล่างถึงจะทอดยาวตรงต่อเนื่องกันได้

อีกจุดคือบริเวณระหว่างปลายคางกับมุมกราม ซึ่งเมื่ออายุมากขึ้นไขมันและเอ็นยึดในบริเวณนี้อ่อนแรงลงจนเกิดเป็นรอยบุ๋ม หากจุดนี้บุ๋มลง เส้นกรอบหน้าจะดูเป็นคลื่นขรุขระไม่เรียบ การฉีดฟิลเลอร์เติมรอยบุ๋มนี้จะช่วยให้เส้นตั้งแต่ปลายคางไปจนถึงมุมกรามเชื่อมต่อกันได้เนียนขึ้นอีกครั้ง

พูดง่าย ๆ คือฟิลเลอร์กรอบหน้าไม่ใช่การขยายคางให้ใหญ่ขึ้นแบบไม่มีเหตุผล แต่เป็นการเติมวอลลุ่มเฉพาะจุดที่ขาดหายไปในตำแหน่งที่ควรมีอยู่แล้ว เพื่อให้เส้นกรอบหน้าเชื่อมต่อกันอย่างเป็นธรรมชาติ

G Prime ที่ประคองรูปทรง

พลังที่ทำให้ฟิลเลอร์สร้างกรอบหน้าได้ไม่ได้อยู่ที่การเพิ่มปริมาตรเพียงอย่างเดียว หัวใจสำคัญคือความสามารถของเนื้อเจลในการคงรูปทรงไว้ได้แน่นแค่ไหน หรือที่เรียกว่าค่า G prime (ระดับความต้านทานของเจลต่อแรงกด)

เจลที่มีค่า G prime ต่ำจะนิ่มและกระจายตัวคล้ายน้ำ เหมาะกับการเติมเต็มบริเวณที่ต้องการความนุ่มนวลอย่างแก้ม ในทางกลับกัน เจลที่มีค่า G prime สูงจะแข็งและคงรูปได้ดีแม้ถูกแรงกด จึงเหมาะกับบริเวณอย่างกรอบหน้าที่ต้องวางอยู่บนกระดูกและช่วยยึดโครงสร้าง ลองนึกภาพเปรียบเทียบระหว่างเยลลี่กับดินน้ำมันจะเข้าใจง่ายขึ้น เยลลี่เมื่อถูกกดจะแผ่กระจายออกด้านข้าง ในขณะที่ดินน้ำมันแข็งแม้ถูกกดก็ยังคงรูปทรงที่ปั้นไว้ได้ในระดับหนึ่ง

ด้วยเหตุนี้ฟิลเลอร์กรอบหน้าส่วนใหญ่จึงเลือกใช้ผลิตภัณฑ์ที่มีค่า G prime สูง เพราะกล้ามเนื้อรอบกรามขยับอยู่ตลอดเวลาไม่ว่าจะเคี้ยว พูด หรือแสดงสีหน้า หากใช้เจลที่นิ่มเกินไป แรงเคลื่อนไหวเหล่านี้อาจดันให้เจลกระจายออกด้านข้างจนเส้นกรอบหน้าดูเบลอไม่ชัด

HA กับ CaHA ต่างกันอย่างไร?

สารที่ใช้ในฟิลเลอร์กรอบหน้าแบ่งเป็น 2 กลุ่มหลัก กลุ่มแรกคือ HA (hyaluronic acid หรือกรดไฮยาลูรอนิก) และอีกกลุ่มคือ CaHA (calcium hydroxylapatite หรือแคลเซียมไฮดรอกซีอะพาไทต์)

HA มีคุณสมบัติดูดซับและกักเก็บน้ำไว้ในตัว ยิ่งโครงสร้างร่างแหภายในเจลถักแน่นมากเท่าไร ค่า G prime ก็จะยิ่งสูงขึ้นและคงรูปได้แน่นขึ้นตามไปด้วย ข้อดีของ HA คือสามารถย้อนกลับได้ หากผลลัพธ์ไม่ถูกใจหรือรู้สึกเป็นก้อน สามารถฉีดเอนไซม์ไฮยาลูโรนิเดส (hyaluronidase) เข้าไปสลายออกได้

ส่วน CaHA คืออนุภาคขนาดจิ๋วที่มีองค์ประกอบใกล้เคียงกับกระดูกและฟันตามธรรมชาติ ผสมอยู่ในเนื้อเจล มีรายงานว่าเมื่ออนุภาคเหล่านี้เข้าไปอยู่ในตำแหน่งแล้ว จะกระตุ้นให้เนื้อเยื่อรอบข้างสร้างคอลลาเจนขึ้นมาเองไปพร้อมกัน กล่าวคือนอกจากผลของวอลลุ่มที่เติมเข้าไปแล้ว เมื่อเวลาผ่านไปคอลลาเจนของร่างกายเองก็จะเข้ามาช่วยเสริมอีกแรง อย่างไรก็ตาม CaHA ต่างจาก HA ตรงที่ไม่มีวิธีสลายด้วยเอนไซม์เพื่อย้อนกลับ จึงต้องฉีดด้วยความระมัดระวัง ค่อย ๆ ปรับปริมาณอย่างรอบคอบ

ความลึกและวิธีฉีด

ฟิลเลอร์กรอบหน้ามักฉีดด้วยแคนนูล่า (cannula) ซึ่งเป็นท่อบางปลายมนต่างจากเข็มทั่วไป เพราะแคนนูล่าจะดันเนื้อเยื่อผ่านไปแทนที่จะแทงทะลุ จึงมีความเสี่ยงต่อการบาดหลอดเลือดน้อยกว่าเข็มปลายแหลม

ความลึกในการฉีดส่วนใหญ่จะเล็งไปที่ชั้นเหนือกระดูกโดยตรง ระหว่างชั้นกล้ามเนื้อกับเยื่อหุ้มกระดูก เมื่อฉีดเจลลงในชั้นนี้ เจลจะวางตัวคล้ายอยู่บนกระดูก ช่วยดันผิวหนังและไขมันที่อยู่ด้านบนให้ยกขึ้นไปพร้อมกัน แต่ถ้าฉีดตื้นเกินไป ฟิลเลอร์อาจนูนให้เห็นชัดหรือทำให้ผิวขรุขระได้

แทนที่จะฉีดปริมาณมากในจุดเดียว แพทย์มักแบ่งฉีดทีละน้อยในหลายตำแหน่ง ทั้งมุมกราม ปลายคาง และเส้นระหว่างสองจุดนี้ เพื่อให้เส้นกรอบหน้าทั้งเส้นเชื่อมต่อกันอย่างเป็นธรรมชาติ และหลีกเลี่ยงผลลัพธ์ที่ดูโป่งเฉพาะจุดจนขาดความกลมกลืน

ฟิลเลอร์กรอบหน้าอยู่ได้นานแค่ไหน?

ระยะเวลาที่ผลลัพธ์ของฟิลเลอร์กรอบหน้าจะคงอยู่ได้นั้นแตกต่างกันไปตามชนิดของสารและตำแหน่งที่ฉีด แต่โดยทั่วไปมีรายงานว่าอยู่ในช่วง 6 ถึง 12 เดือน ซึ่งอาจสั้นกว่าบริเวณที่ขยับน้อยอย่างแก้ม เพราะกรามเป็นจุดที่ขยับหลายพันครั้งต่อวันทั้งเวลาเคี้ยวและพูด จึงอาจทำให้ฟิลเลอร์ค่อย ๆ เคลื่อนตำแหน่งหรือสลายตัวเร็วขึ้น

ปริมาณและความลึกที่ฉีดก็มีผลเช่นกัน หากฉีดใกล้กระดูกในปริมาณที่เพียงพอและอยู่ในชั้นที่ถูกต้อง มักจะอยู่ทนกว่าเมื่อเทียบกับการฉีดตื้นหรือปริมาณน้อยเกินไป ซึ่งมีแนวโน้มถูกแรงเคลื่อนไหวของเนื้อเยื่อดันจนสลายตัวเร็วขึ้น

ส่วน CaHA มีรายงานว่าเมื่อรวมผลของการกระตุ้นคอลลาเจนเข้าไปด้วย แม้ตัวฟิลเลอร์เองจะถูกดูดซึมไปแล้ว ผลลัพธ์บางส่วนก็ยังอาจคงอยู่ได้ต่อ อย่างไรก็ตาม การตอบสนองนี้แตกต่างกันมากในแต่ละบุคคล จึงยากที่จะระบุตัวเลขชัดเจนว่าจะอยู่ได้นานขึ้นกี่เดือน

บวมและช้ำยุบเมื่อไร?

หลังฉีดทันทีมักมีอาการบวมและช้ำได้ทั่วไป แม้จะใช้แคนนูล่าแล้วก็ตาม แต่ก็ยังมีโอกาสเสียดสีหลอดเลือดฝอยเล็ก ๆ บางเส้นระหว่างทาง จึงถือเป็นเรื่องปกติที่บริเวณที่ฉีดจะมีรอยช้ำ อาการบวมช่วงแรกมักยุบภายในไม่กี่วัน แต่มีรายงานว่าเนื้อเยื่อจะเข้าที่จนดูเป็นธรรมชาติเต็มที่ใช้เวลาประมาณ 4 ถึง 12 สัปดาห์

ในช่วงนี้หากปฏิบัติตามคำแนะนำต่อไปนี้จะช่วยให้ฟื้นตัวได้ดีขึ้น

• ในช่วงไม่กี่วันแรกหลังฉีด ควรหลีกเลี่ยงการกดแรงหรือนวดบริเวณนั้น เพราะแรงกดก่อนที่ฟิลเลอร์จะเข้าที่สนิทอาจทำให้ตำแหน่งเคลื่อนได้
• ควรหลีกเลี่ยงสถานที่ที่มีความร้อนสูงอย่างห้องอบซาวน่าหรือห้องเซาน่าประมาณ 1 ถึง 2 สัปดาห์ เพราะความร้อนอาจทำให้เนื้อเยื่อบวมและหย่อนขึ้น ส่งผลให้ตำแหน่งฟิลเลอร์สั่นคลอนได้
• ควรงดการออกกำลังกายหนักหรือนอนคว่ำในช่วงแรกด้วยเช่นกัน เพราะแรงกดที่เกิดขึ้นซ้ำ ๆ บริเวณใบหน้าอาจดันฟิลเลอร์ที่ยังไม่เข้าที่ให้เคลื่อนออกด้านข้างได้

หากปฏิบัติตามคำแนะนำเหล่านี้ อาการบวมและช้ำจะค่อย ๆ ยุบลง และเส้นกรอบหน้าที่เป็นธรรมชาติจะค่อย ๆ ปรากฏชัดขึ้นตามลำดับ

ผลข้างเคียงของฟิลเลอร์กรอบหน้าและความเสี่ยงเรื่องหลอดเลือด

ผลข้างเคียงที่ต้องระวังมากที่สุดในการฉีดฟิลเลอร์กรอบหน้าคือปัญหาเกี่ยวกับหลอดเลือด บริเวณรอบกรามมีเส้นเลือดแดงใบหน้าและแขนงต่าง ๆ พาดผ่านอยู่ หากฟิลเลอร์เข้าไปในหลอดเลือดโดยไม่ตั้งใจหรือไปกดทับจนหลอดเลือดอุดตัน เลือดจะไปเลี้ยงเนื้อเยื่อผิวหนังบริเวณนั้นไม่ได้ จนอาจเกิดเนื้อตายได้ แม้จะไม่ใช่ผลข้างเคียงที่พบบ่อย แต่หากเกิดขึ้นจำเป็นต้องรับมืออย่างรวดเร็ว ดังนั้นการเลือกฉีดกับแพทย์ที่เข้าใจโครงสร้างกายวิภาคเป็นอย่างดีจึงสำคัญมาก

นอกจากนี้ยังอาจพบสถานการณ์ต่อไปนี้ได้เช่นกัน

• ความไม่สมมาตรซ้ายขวา ใบหน้าคนเราไม่ได้สมมาตรสมบูรณ์แบบอยู่แล้ว แม้จะฉีดปริมาณเท่ากันทั้งสองข้าง ก็อาจดูแตกต่างกันเล็กน้อยได้ เนื่องจากความแตกต่างของโครงสร้างกระดูกเดิมที่มีอยู่
• ความรู้สึกเป็นก้อนเมื่อสัมผัส หากผิวหนังบาง หรือฉีดฟิลเลอร์ปริมาณมาก อาจรู้สึกเป็นก้อนเมื่อคลำดู แต่เมื่อเวลาผ่านไปฟิลเลอร์จะค่อย ๆ เข้ากับเนื้อเยื่อรอบข้างและนุ่มขึ้นในหลายกรณี
• การติดเชื้อ แม้พบได้น้อยแต่ก็มีกรณีที่บริเวณฉีดบวมแดงและมีไข้ร่วมกับการอักเสบ หากมีอาการเหล่านี้ต่อเนื่องควรรีบพบแพทย์ทันที

ข้อดีสำคัญของฟิลเลอร์ HA คือหากเกิดปัญหาสามารถสลายกลับด้วยไฮยาลูโรนิเดสได้ ในทางกลับกัน CaHA ไม่มีวิธีย้อนกลับที่ชัดเจน จึงควรเริ่มฉีดด้วยปริมาณน้อยก่อนแล้วค่อยเติมทีละนิดตามความจำเป็น จะปลอดภัยกว่า

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).