ทำไมไฮฟู (HIFU) ถึงเล็งความร้อนไปที่ชั้นพังผืดลึกใต้ผิว ไม่ใช่แค่ผิวหน้าเท่านั้น

เวลาที่รู้สึกว่าหน้าตัวเองในกระจกดูหย่อนคล้อยกว่าเมื่อก่อน หนึ่งในหัตถการที่คนมักหาข้อมูลกันมากที่สุดคือไฮฟู ไฮฟูย่อมาจาก HIFU (High-Intensity Focused Ultrasound) หรือคลื่นอัลตราซาวด์ความเข้มสูงที่รวมพลังงานไปที่จุดเดียว

แต่มีจุดที่น่าแปลกใจอยู่อย่างหนึ่ง ทั้งที่ไม่ได้นวดหรือกดถูผิวเลย แต่หลายคนบอกว่ารู้สึกกระชับขึ้นที่แนวกรามทันทีหลังทำเสร็จ เคล็ดลับอยู่ตรงที่ไฮฟูไม่ได้ทำงานที่ผิวหนังชั้นนอก แต่เจาะลึกลงไปถึงชั้น SMAS (พังผืดใต้ผิวหนัง) ซึ่งเป็นแผ่นบาง ๆ ที่หุ้มกล้ามเนื้อไว้ แล้วสร้างความร้อนขึ้นแม่นยำเฉพาะจุดนั้นจุดเดียว

ทำไมไฮฟูถึงรวมความร้อนไปที่จุดเดียวได้ ไม่ใช่กระจายทั่วผิวหนัง?

หลายคนคงเคยเห็นเวลาใช้แว่นขยายรวมแสงแดดลงบนกระดาษจุดเดียว จุดนั้นจะไหม้ ในขณะที่กระดาษส่วนอื่นยังเรียบร้อยดี หลักการของไฮฟูก็คล้ายกันแบบนี้

หัวปล่อยคลื่น (ทรานสดิวเซอร์) ภายในเครื่องจะยิงคลื่นอัลตราซาวด์ออกมาในรูปทรงคล้ายเลนส์เว้า เมื่อคลื่นผ่านผิวหนังชั้นนอก คลื่นจะยังกระจายกว้าง พลังงานจึงเบาบาง แต่พอถึงความลึกที่กำหนดไว้ คลื่นจากหลายทิศทางจะมารวมกันที่จุดเดียวพอดี จุดนี้เรียกว่าจุดโฟกัส ดังนั้นชั้นหนังกำพร้าและหนังแท้ส่วนบนจะแทบไม่โดนความร้อนเลย ส่วนจุดที่ความร้อนพุ่งสูงจริง ๆ มีเพียงจุดเดียวคือระดับความลึกที่ตั้งไว้ล่วงหน้าเท่านั้น

ในจังหวะที่จุดจับตัวจากความร้อนเกิดขึ้น ข้างในผิวหนังเกิดอะไรขึ้นบ้าง?

พลังงานอัลตราซาวด์ที่รวมกันที่จุดโฟกัสจะดันอุณหภูมิตรงจุดนั้นขึ้นไปเกือบ 60 ถึง 70 องศาเซลเซียสในเสี้ยววินาที ความร้อนนี้ทำให้โปรตีนในเนื้อเยื่อแข็งตัวเป็นจุดเล็ก ๆ ซึ่งเรียกว่าจุดจับตัวจากความร้อน (thermal coagulation point)

ลองนึกถึงไข่ขาวดูจะเข้าใจง่ายขึ้น ไข่ขาวที่ใสและนิ่ม เมื่อโดนความร้อนจะแข็งตัวเป็นสีขาวขุ่นและไม่กลับคืนสภาพเดิมอีก เส้นใยคอลลาเจนก็คล้ายกัน ปกติโปรตีนเส้นนี้จะขดตัวเป็นเกลียวสปริง แต่พอโดนความร้อนถึงระดับนั้นในทันที มันจะหดตัวและจับตัวแน่นขึ้นทันที เครื่องจะไม่ยิงจุดเดียวจบ แต่จะเลื่อนหัวคาร์ทริดจ์ไปทีละระยะห่างเท่า ๆ กัน ต่อจุดเหล่านี้เรียงกันเป็นเส้น จนเกิดเป็นแนวจุดจับตัวจากความร้อนที่เรียงถี่กันอยู่ใต้ผิวหนัง

ทำไมต้องเล็งเป้าไปที่ชั้น SMAS โดยเฉพาะ?

SMAS คือแผ่นพังผืดบาง ๆ ที่หุ้มกล้ามเนื้อใบหน้าไว้ เปรียบเหมือนแผ่นยืดหยุ่นที่เชื่อมระหว่างผิวหนังกับกล้ามเนื้อ ในการผ่าตัดยกกระชับใบหน้าทางศัลยกรรม ชั้นที่ศัลยแพทย์ดึงและตรึงไว้จริง ๆ ก็คือชั้น SMAS นี้เอง เพราะถ้าดึงแค่ผิวหนัง ผลจะอยู่ได้ไม่นานก็หย่อนคล้อยกลับมาอีก แต่ถ้าดึงที่ SMAS กล้ามเนื้อและโครงสร้างพยุงที่อยู่ข้างใต้จะขยับตามไปด้วย ผลจึงอยู่ทนกว่า

ไฮฟูเป็นวิธีที่ไปถึงชั้นนี้ได้โดยไม่ต้องผ่าตัด ด้วยการตั้งความลึกของจุดโฟกัสให้ต่างกันไปตามหัวคาร์ทริดจ์แต่ละแบบ

• หัวคาร์ทริดจ์ 1.5 mm เล็งไปที่ชั้นหนังแท้ (ชั้นที่เส้นใยคอลลาเจนในผิวหนังสานกันเป็นร่างแห) เพราะความลึกระดับนี้เหมาะกับการดูแลริ้วรอยตื้น ๆ และความยืดหยุ่นของรูขุมขนที่อยู่ใกล้ผิว
• หัวคาร์ทริดจ์ 3.0 mm เล็งไปที่บริเวณชั้นไขมันใต้ผิวหนัง เพื่อกระตุ้นเนื้อเยื่อเกี่ยวพันที่เชื่อมระหว่างไขมันกับพังผืด ให้แรงพยุงตรงนั้นเพิ่มขึ้น
• หัวคาร์ทริดจ์ที่ความลึกประมาณ 4.5 mm เล็งไปที่ชั้น SMAS โดยตรง เพราะการเข้าถึงโครงสร้างพยุงแบบเดียวกับการผ่าตัดยกกระชับ แม้จะไม่ผ่าตัด ก็เป็นสิ่งที่ทำให้เกิดผลลัพธ์ต่อความหย่อนคล้อยได้จริง

แต่ละจุดบนใบหน้ามีความหนาของผิวหนังและพังผืดต่างกัน โดยทั่วไปบริเวณใบหน้ามักใช้ความลึกประมาณ 4.5 mm ส่วนบริเวณที่ผิวบางอย่างลำคอมักใช้ความลึกที่ตื้นกว่านั้น เป็นข้อมูลที่พอจะนำไปอ้างอิงได้

ทำไมถึงรู้สึกกระชับทันทีหลังทำเสร็จ?

เส้นใยคอลลาเจนปกติจะขดตัวแน่นเป็นเกลียวคล้ายสปริง แต่เมื่ออุณหภูมิพุ่งขึ้นไปถึง 60 ถึง 70 องศาเซลเซียสในทันที เกลียวนี้จะคลายตัวออกและหดกลับให้สั้นลงตรงจุดนั้นเลย คล้ายกับตอนที่โดนความร้อนแล้วหนังยางหดตัวทันที

เมื่อการหดตัวแบบนี้เกิดขึ้นพร้อมกันทั่วชั้น SMAS แผ่นเนื้อเยื่อชั้นนั้นก็จะสั้นลงเล็กน้อยโดยรวม บางคนจึงรู้สึกว่าแนวกรามหรือแก้มกระชับขึ้นทันทีที่เดินออกจากคลินิก แต่ผลทันทีตรงนี้ยังไม่มากนัก การเปลี่ยนแปลงที่แท้จริงจะค่อย ๆ สะสมขึ้นในขั้นตอนถัดไป

คอลลาเจนที่ค่อย ๆ สะสมขึ้นในช่วง 4 สัปดาห์ถึง 6 เดือนถัดมาเกิดขึ้นผ่านขั้นตอนไหน?

จากมุมมองของร่างกาย จุดจับตัวจากความร้อนคือความเสียหายเล็ก ๆ จุดหนึ่ง ร่างกายจึงรับรู้ว่าจุดนี้เป็นบาดแผลและเริ่มกระบวนการซ่อมแซมทันที

อันดับแรก ไฟโบรบลาสต์ (เซลล์ที่ทำหน้าที่ผลิตเส้นใยคอลลาเจนในผิวหนัง) ที่อยู่บริเวณใกล้เคียงจะตอบสนองต่อความร้อนและสัญญาณซ่อมแซม แล้วเริ่มทำงานอย่างคึกคัก เซลล์เหล่านี้จะสร้างเส้นใยคอลลาเจนใหม่สะสมไว้ที่จุดนั้นเป็นเวลา 4 สัปดาห์ถึง 6 เดือน กระบวนการที่คอลลาเจนใหม่นี้เข้าไปเติมเต็มแรงพยุงในชั้น SMAS และหนังแท้ให้หนาแน่นขึ้นเรียกว่าการสร้างคอลลาเจนใหม่ หลายรายงานระบุว่าการเปลี่ยนแปลงจะเริ่มสังเกตเห็นได้ตั้งแต่ราว 2 ถึง 3 เดือนหลังทำ และเห็นผลชัดเจนที่สุดในช่วง 3 ถึง 6 เดือน

ถ้าการหดตัวทันทีคือปฏิกิริยาทางกายภาพที่รัดแน่นตรงจุดนั้นทันที การสร้างคอลลาเจนใหม่ก็คือปฏิกิริยาทางชีวภาพที่ร่างกายค่อย ๆ ใช้เวลาถักทอโครงสร้างพยุงขึ้นมาใหม่ ทั้งสองอย่างจึงมีลักษณะที่ต่างกันโดยสิ้นเชิง

ทำไมไฮฟูถึงไม่ยิงจบในครั้งเดียว แต่ต้องแบ่งทำ 2 ถึง 3 ครั้ง?

หลายคลินิกจะไม่ทำบริเวณเดิมให้จบในครั้งเดียว แต่จะเว้นระยะห่าง 4 ถึง 8 สัปดาห์แล้วค่อยทำซ้ำ เหตุผลมีอยู่ 3 ข้อ

• เพราะเนื้อเยื่อต้องการเวลาในการซ่อมแซม กระบวนการสร้างคอลลาเจนใหม่ใช้เวลา 4 สัปดาห์ถึง 6 เดือน ถ้าไม่ให้เวลานี้แล้วยิงความร้อนซ้ำที่เดิมต่อเนื่อง ความเสียหายจะมาก่อนการซ่อมแซม จนอาจนำไปสู่แผลไหม้หรือการอักเสบเกินขนาดได้
• เพราะต้องเพิ่มความหนาแน่นของจุดจับตัวจากความร้อนอย่างค่อยเป็นค่อยไป แทนที่จะยิงจุดถี่ ๆ จำนวนมากในครั้งเดียว การแบ่งทำหลายครั้งแล้วค่อย ๆ เพิ่มความหนาแน่นทีละน้อยจะช่วยลดความเสี่ยงผลข้างเคียง พร้อมกับสะสมแรงพยุงไปได้เรื่อย ๆ
• เพราะแต่ละคนมีความหนาของผิวหนังและพังผืด รวมถึงระดับความหย่อนคล้อยไม่เท่ากัน จำนวนครั้งที่จำเป็นจึงแตกต่างกันไป ดังนั้นแผนการทำจึงมักถูกกำหนดเฉพาะบุคคลผ่านการปรึกษาแพทย์

ทำไมถ้าอยากรักษาผลลัพธ์ไว้ ถึงต้องกลับมาทำซ้ำเมื่อเวลาผ่านไป?

คอลลาเจนที่สร้างขึ้นใหม่ก็เช่นเดียวกับคอลลาเจนเดิมที่มีอยู่ก่อน คือจะค่อย ๆ ถูกสลายไปตามเวลา เป็นที่ทราบกันดีอยู่แล้วว่าเอนไซม์ที่ทำหน้าที่ตัดคอลลาเจนจะทำงานมากขึ้นตามอายุที่เพิ่มขึ้น เมื่อรวมกับแรงโน้มถ่วงที่ดึงลงตลอดเวลา ผิวหนังจึงค่อย ๆ เคลื่อนไปในทิศทางหย่อนคล้อยอีกครั้ง

ด้วยเหตุนี้ ควรทำความเข้าใจไว้ว่าแรงพยุงที่ไฮฟูสร้างขึ้นก็ไม่ได้อยู่ถาวรตลอดไปเช่นกัน แต่มีรายงานว่าในช่วงที่คอลลาเจนใหม่ยังคงอยู่ การทำซ้ำเพิ่มเติมเข้าไปสามารถเสริมโครงสร้างพยุงให้แข็งแรงขึ้นได้ ส่วนรอบการทำซ้ำที่แน่นอนนั้นแตกต่างกันไปตามความเร็วของความชราและสภาพผิวของแต่ละคน จึงควรเข้ารับการตรวจกับแพทย์เป็นระยะเพื่อปรึกษาช่วงเวลาที่เหมาะสม

ด้วยเหตุผลเดียวกัน การทำครั้งแรกเพียงครั้งเดียวจึงไม่ได้ทำให้ผลลัพธ์คงที่ตลอดไป แต่เป็นเพราะวงจรที่คอลลาเจนถูกสร้างขึ้นใหม่แล้วค่อย ๆ สลายไปนั้น เกิดขึ้นอยู่แล้วในผิวหนังตามธรรมชาติ ไฮฟูจึงเปรียบเสมือนการเสริมแรงพยุงเข้าไปซ้อนบนวงจรนั้นอีกชั้นหนึ่ง ดังนั้นเวลาจะกำหนดระยะห่างของการทำแต่ละครั้ง จึงควรปรึกษาแพทย์โดยพิจารณาทั้งอายุผิวและความเร็วของการหย่อนคล้อยไปพร้อมกัน

References

Korean Dermatological Association, Ministry of Food and Drug Safety (MFDS), American Academy of Dermatology (AAD), and U.S. Food and Drug Administration (FDA).