เลเซอร์รักษาผิวหน้าแดง ชนิดของเครื่อง ความต่าง และเกณฑ์เลือก

แก้มแดงตลอดเวลา หรือมีเส้นเลือดฝอยขึ้นข้างจมูก หรือแค่ร้อนนิดหน่อยหน้าก็แดงวูบวาบ อาการแบบนี้ต่อให้แต่งหน้าปิดก็มักปิดไม่ค่อยอยู่ ทำให้กังวลใจไม่น้อย และการใช้แค่ครีมทาอย่างเดียวก็มักมีข้อจำกัดสำหรับรอยแดงแบบนี้ จึงนิยมใช้เลเซอร์และการรักษาด้วยแสงที่เจาะจงไปที่หลอดเลือดโดยตรง

เลเซอร์ได้ผลดีกับรอยแดงเพราะหลักการทำงานที่ชัดเจน คือเลือกจับความร้อนเฉพาะที่ฮีโมโกลบินในหลอดเลือดที่ขยายตัว จนหลอดเลือดที่ทำให้ผิวดูแดงหดตัวลง แต่รอยแดงก็มีหลายแบบ และแต่ละเครื่องก็เก่งคนละจุด การเลือกเครื่องให้ตรงกับรอยแดงของตัวเองจึงสำคัญ บทความนี้จะสรุปทีละเรื่อง ตั้งแต่หลักการที่รอยแดงจางลง แต่ละเครื่องเก่งเรื่องอะไร รอยแดงแต่ละชนิดควรทำอะไร ไปจนถึงต้องทำกี่ครั้งและดาวน์ไทม์เป็นอย่างไร โดยอ้างอิงจากงานวิจัยจริง

ทำไมผิวหน้าถึงดูแดง?

อาการผิวแดงเกิดจากหลอดเลือดใกล้ผิวหนังขยายตัวหรือมีปริมาณมากขึ้น จนสีแดงของเลือดปรากฏขึ้นมาให้เห็นชัดที่ผิว แบ่งได้เป็น 3 แบบใหญ่ๆ คือ แบบแรกรอยแดงกระจายทั่วแก้มแบบจางๆ แบบที่สองเส้นเลือดฝอยที่เห็นเป็นเส้นแดงบางๆ ชัดเจน และแบบที่สามรอยแดงที่ตอบสนองต่อสิ่งกระตุ้น คือหน้าจะแดงวูบขึ้นมาแล้วค่อยจางลง

หลักการที่เลเซอร์ช่วยลดรอยแดงนั้นง่ายกว่าที่คิด เลือดสีแดงในหลอดเลือดที่ขยายตัวดูดซับแสงสีเหลืองและสีเขียว (532 ถึง 595 nm) ได้ดี เมื่อยิงแสงนี้เข้าไป หลอดเลือดที่ดูดซับแสงจะร้อนขึ้นและหดตัวลง ส่วนผิวหนังโดยรอบไม่ได้รับผลกระทบ เท่ากับเป็นการกำจัดเฉพาะหลอดเลือดที่ทำให้เห็นเป็นสีแดงเท่านั้น

ถ้าเลเซอร์รักษาฝ้าเจาะจงไปที่เม็ดสีน้ำตาล เลเซอร์รักษารอยแดงก็เจาะจงไปที่เลือดแดงในหลอดเลือด และความยาวคลื่นแสงแต่ละสีก็เข้าถึงความลึกต่างกัน แสงคลื่นสั้นอย่างสีเขียวดูดซับได้แรงแต่เข้าผิวได้ตื้น เหมาะกับเส้นเลือดฝอยบางๆ บนผิว ส่วนแสงคลื่นยาวที่ใกล้สีแดงเข้าลึกกว่า เหมาะกับหลอดเลือดที่ใหญ่และลึก ดังนั้น รอยแดงของแต่ละคนที่อยู่ตื้นหรือลึกไม่เหมือนกัน จึงต้องเลือกใช้เครื่องต่างกัน

เลเซอร์รักษาผิวหน้าแดง 4 ชนิด

เครื่องที่ใช้รักษารอยแดงหลักๆ มี 4 แบบ

แบบแรกคือเลเซอร์ PDL(595nm) ที่รู้จักกันดีในชื่อ Vbeam ใช้แสงสีเหลืองความยาวคลื่น 595nm ซึ่งถูกดูดซับเข้าไปในหลอดเลือดแดงโดยตรง ทำให้ลดเฉพาะหลอดเลือดได้อย่างแม่นยำ ถือเป็นเครื่องพื้นฐานที่ใช้รักษารอยแดงมากที่สุด งานวิจัยหนึ่งพบว่าทำ 3 ครั้งช่วยลดหลอดเลือดได้ประมาณ 75% ระหว่างยิงเลเซอร์จะพ่นแก๊สเย็นร่วมด้วยเพื่อลดความเจ็บ

แบบที่สองคือเลเซอร์ KTP(532nm, แสงสีเขียว) คำว่า KTP เป็นชื่อผลึกพิเศษที่แสงเลเซอร์ผ่านแล้วเปลี่ยนเป็นแสงสีเขียวความยาวคลื่น 532nm แสงสีเขียวนี้ถูกดูดซับเข้าไปในหลอดเลือดแดงได้แรงกว่า จึงได้ผลดีเป็นพิเศษกับเส้นเลือดฝอยบางๆ ที่อยู่ตื้น ทำ 3 ครั้งช่วยลดหลอดเลือดได้ถึงประมาณ 85% แต่หลังทำอาจมีรอยแดงหรือบวมเล็กน้อยมากกว่าแบบอื่น ในเกาหลี เครื่อง Excel V ที่ใช้แสงสีเขียว(532nm)ร่วมกับแสงที่เข้าลึก(1064nm)ได้รับความนิยมมาก เพราะจัดการทั้งหลอดเลือดและจุดด่างดำได้ในครั้งเดียว

แบบที่สามคือเลเซอร์ IPL ถ้าเลเซอร์ก่อนหน้านี้ยิงแสงเพียงสีเดียว IPL จะยิงแสงหลายสีพร้อมกัน จึงเหมาะกับการจัดการรอยแดงจางๆ ที่กระจายทั่วแก้มพร้อมกับจุดด่างดำ งานวิจัยหนึ่งพบว่าทำ 4 ครั้งช่วยให้รอยแดงที่แก้มจางลงประมาณ 39% และเส้นเลือดฝอยจางลงประมาณ 55%

แบบที่สี่คือเลเซอร์ Nd:YAG(1064nm) ใช้แสงความยาวคลื่น 1064nm ที่เข้าลึกกว่าเลเซอร์แบบอื่น เหมาะกับหลอดเลือดเส้นใหญ่ข้างจมูกที่รักษายาก ผลลัพธ์อาจน้อยกว่าเล็กน้อยแต่เจ็บน้อยกว่า

ผิวแดงแต่ละแบบใช้เครื่องอะไร?

การเลือกเครื่องขึ้นอยู่กับชนิดของรอยแดงที่เป็น ถ้าเป็นรอยแดงกระจายจางๆ ทั่วแก้ม เหมาะกับ IPL หรือ PDL แบบตั้งค่าไม่ให้เกิดรอยฟกช้ำ ถ้ามีจุดด่างดำร่วมด้วย IPL หรือ Excel V จะช่วยจัดการทั้งรอยแดงและจุดด่างดำในครั้งเดียว

ถ้ามีเส้นเลือดฝอยบางที่เห็นชัดเจน เลเซอร์ KTP(532nm)หรือ PDL ให้ผลดี โดยเฉพาะหลอดเลือดตื้นและบางตอบสนองกับ KTP ได้ดี ในทางกลับกัน หลอดเลือดเส้นใหญ่สีเข้มข้างจมูกหรือปีกจมูก และหลอดเลือดลึกที่ PDL รักษาแล้วไม่ค่อยหาย ก็สามารถใช้เลเซอร์ Nd:YAG(1064nm)ที่เข้าลึกกว่าเป็นอีกทางเลือกหนึ่งได้

สรุปง่ายๆ คือรอยแดงพื้นหลังใช้ IPL เส้นเลือดฝอยบางใช้ KTP หรือ PDL หลอดเลือดเส้นใหญ่ที่จมูกใช้ Nd:YAG แต่ในความเป็นจริงรอยแดงมักมีหลายแบบปนกัน จึงอาจใช้หลายเครื่องร่วมกันหรือใช้เครื่องที่จัดการทั้งเม็ดสีและหลอดเลือดพร้อมกัน เช่น ใช้ IPL จัดการรอยแดงพื้นหลังที่แก้ม แล้วตามด้วย PDL หรือ KTP เก็บเส้นเลือดฝอยที่ยังเหลืออยู่ ดังนั้นการพบแพทย์ที่มีประสบการณ์ในการประเมินรอยแดงและเลือกเครื่องให้เหมาะสมจึงมีผลต่อผลลัพธ์อย่างมาก แม้จะเป็นรอยแดงแบบเดียวกัน แต่ความลึกและขนาดของหลอดเลือดในแต่ละคนไม่เหมือนกัน การปรับตามการตอบสนองจะปลอดภัยกว่าการใช้เครื่องเดียวตั้งแต่ต้น

ต้องทำกี่ครั้ง และจะช้ำไหม?

ส่วนใหญ่ไม่ได้จบในครั้งเดียว แต่ต้องทำหลายครั้ง รอยแดงกระจายทั่วแก้มมักทำห่างกัน 3 ถึง 4 สัปดาห์ รวม 3 ถึง 5 ครั้งเป็นมาตรฐาน ส่วนเส้นเลือดฝอยเฉพาะจุดอาจดีขึ้นได้ด้วยการทำ 1 ถึง 3 ครั้ง ผลลัพธ์จะสะสมมากขึ้นเมื่อทำซ้ำหลายครั้ง

ดาวน์ไทม์ขึ้นอยู่กับการตั้งค่าเครื่อง การตั้งค่า PDL แบบดั้งเดิมอาจทำให้เกิดรอยฟกช้ำอยู่หลายวัน แต่ปัจจุบันมีการตั้งค่าแบบไม่เกิดรอยช้ำโดยใช้ pulse width ที่ยาวขึ้นและยิงหลายครั้งย่อยๆ แทน ทำให้หลายคนทำแล้วไม่มีรอยช้ำเลย การใช้แก๊สเย็นหรือลมเย็นร่วมด้วยยังช่วยลดความเจ็บและบวมได้อีก

ผลข้างเคียงส่วนใหญ่ไม่รุนแรงและเกิดขึ้นชั่วคราว หลังทำอาจมีรอยแดงหรือบวมเล็กน้อยประมาณ 1 ถึง 2 วัน แล้วหายไปเองได้ ความเจ็บขึ้นอยู่กับเครื่องที่ใช้ งานวิจัยหนึ่งพบว่า Nd:YAG เจ็บน้อยกว่า PDL ในบางรายอาจเกิดรอยดำได้แต่พบไม่บ่อยและมักจางลงเมื่อเวลาผ่านไป การเลือกเครื่องให้เหมาะกับสีผิวจะช่วยลดผลข้างเคียงได้มากขึ้น ในวันที่ทำสามารถล้างหน้าและแต่งหน้าเบาๆ ได้ตามปกติ เพียงหลีกเลี่ยงการขัดผิวที่รุนแรงหรือซาวน่าร้อนไปสักสองสามวัน หลังทำเสร็จควรทาครีมกันแดดอย่างสม่ำเสมอเพื่อลดความเสี่ยงที่จะเกิดรอยดำ

สิ่งที่เลเซอร์เปลี่ยนไม่ได้และการกลับมาเป็นซ้ำ

มีเรื่องหนึ่งที่ต้องพูดตรงๆ เลเซอร์ช่วยลดหลอดเลือดและรอยแดงที่เกิดขึ้นแล้วเท่านั้น ไม่ได้เปลี่ยนแนวโน้มของผิวที่ทำให้เกิดรอยแดงง่าย ดังนั้นเมื่อเวลาผ่านไป หลอดเลือดใหม่อาจเกิดขึ้นอีกและรอยแดงค่อยๆ กลับมาได้

งานวิจัยหนึ่งพบว่าหลังทำ IPL 6 เดือน มีผู้ที่กลับมาเป็นซ้ำประมาณ 30% ส่วนการติดตามระยะยาวอีกงานพบว่าใน 2 ปี กลับมาเป็นซ้ำประมาณ 8% ดังนั้นการรักษารอยแดงจึงควรมองเป็นการดูแลต่อเนื่องเพื่อรักษาผลลัพธ์ที่ดีไว้ มากกว่าจะจบในครั้งเดียว ถ้าดูแลรักษาต่อเนื่องอย่างสม่ำเสมอ ก็สามารถรักษาผิวที่ดีขึ้นไว้ได้นาน

สิ่งสำคัญที่สุดคือต้องดูแลสุขภาพผิวควบคู่ไปด้วย แสงแดดเป็นปัจจัยหลักที่ทำให้รอยแดงแย่ลง การทาครีมกันแดดทุกวันจึงช่วยรักษาผลของเลเซอร์ไว้ได้นานขึ้น การลดปัจจัยที่ทำให้หน้าร้อนวูบวาบ เช่น ความร้อนจัด การเปลี่ยนอุณหภูมิฉับพลัน หรือการดื่มแอลกอฮอล์มากเกินไป ก็ช่วยได้เช่นกัน ถ้ารอยแดงเป็นมานานและเห็นชัดเจน อาจมีโรคผิวหนังโรซาเชีย(rosacea)ร่วมด้วย ในกรณีนี้ การรักษาด้วยยาควบคู่ไปด้วยจะช่วยให้ผลของเลเซอร์อยู่ได้นานขึ้น

ผิวแดงแบบไหนที่เหมาะกับเลเซอร์

เลเซอร์รักษาผิวหน้าแดงเหมาะกับผู้ที่ใช้ครีมบำรุงสงบผิวอย่างเดียวแล้วรอยแดงไม่ค่อยดีขึ้น ถ้าแก้มแดงตลอด จนแต่งหน้าปิดไม่อยู่ หรือมีเส้นเลือดฝอยข้างจมูกที่กังวลใจ หรือแค่ร้อนนิดหน่อยหน้าก็แดงวูบวาบ ก็เป็นตัวเลือกที่ดี ข้อดีสำคัญคือลดเฉพาะหลอดเลือดโดยไม่ต้องผ่าตัด

ควรตั้งความคาดหวังให้สมเหตุสมผลแต่ก็มองในแง่ดีได้ แทนที่จะหายขาดในครั้งเดียว ควรมองว่าเป็นการลดรอยแดงทีละขั้นด้วยการทำหลายครั้ง แล้วรักษาผลลัพธ์ที่ดีไว้ต่อเนื่อง หลอดเลือดตื้นและเส้นเลือดฝอยตอบสนองต่อการรักษาได้ดีเป็นพิเศษ จึงมักได้ผลลัพธ์ที่น่าพอใจ

รอยแดงเป็นปัญหาที่ดูแลจัดการได้ ไม่จำเป็นต้องอดทนอยู่กับมัน หลายคนที่เคยรู้สึกไม่มั่นใจเพราะรอยแดงก็ใช้ชีวิตได้สบายใจขึ้นมาก การพบแพทย์ที่มีประสบการณ์ในการประเมินชนิดของรอยแดงและสีผิว แล้วปรับเครื่องและการตั้งค่าให้เหมาะสม จะนำไปสู่ผลลัพธ์ที่ปลอดภัยและน่าพอใจ โดยเฉพาะผู้ที่มีผิวคล้ำหรือผิวแทน ควรแจ้งแพทย์ล่วงหน้าตั้งแต่ตอนปรึกษา เพราะต้องพิจารณาความเสี่ยงเรื่องรอยดำและตั้งค่าเครื่องอย่างระมัดระวังมากขึ้น หากดูแลป้องกันแสงแดดและปรับพฤติกรรมควบคู่ไปด้วย จะช่วยรักษาผิวที่ใสขึ้นไว้ได้นานยิ่งขึ้น