เลเซอร์ Excel V รักษาผิวแดงและจุดด่างดำ จำนวนครั้งและดาวน์ไทม์

หลายคนคงเคยส่องกระจกแล้วสังเกตเห็นว่าแก้มดูแดงผิดปกติ หรือมีจุดสีน้ำตาลจางๆ ขึ้นบริเวณโหนกแก้มอยู่บ่อยครั้ง ปัญหาคือทั้งสองอาการนี้มีสาเหตุที่ต่างกันโดยสิ้นเชิง สีแดงเกิดจากเส้นเลือดฝอยเล็กๆ ใต้ผิวหนังที่ขยายตัวจนมองเห็นได้ชัด ส่วนจุดด่างดำสีน้ำตาลเกิดจากเม็ดสีเมลานินที่จับตัวเป็นก้อนสะสมอยู่ ด้วยเหตุนี้ในอดีตผู้ที่มีปัญหาทั้งสองอย่างจึงมักต้องเข้ารับการรักษาด้วยเครื่องเลเซอร์คนละเครื่องแยกกัน คือเครื่องสำหรับเส้นเลือดและเครื่องสำหรับเม็ดสี

เลเซอร์ Excel V ถูกออกแบบมาให้จัดการปัญหาทั้งสองอย่างนี้ได้ในเครื่องเดียว โดยเลือกรักษาทีละจุดตามลำดับ บทความนี้จะพาไปทำความเข้าใจตั้งแต่หลักการพื้นฐานว่าเครื่องเดียวสามารถแยกแยะและเลือกเป้าหมายที่มีคุณสมบัติต่างกันโดยสิ้นเชิงได้อย่างไร

เลเซอร์เลือกเป้าหมายตามสีได้อย่างไร?

แสงเลเซอร์คือลำแสงที่ปล่อยออกมาด้วยความยาวคลื่นหนึ่งค่าที่เจาะจง หรือพูดง่ายๆ ก็คือสีและความยาวของแสงนั้นถูกกำหนดไว้แน่นอน แต่สารต่างๆ ในผิวหนังของเรามีความสามารถในการดูดซับแสงแต่ละความยาวคลื่นไม่เท่ากัน ฮีโมโกลบินในเลือดดูดซับแสงความยาวคลื่นสั้นที่ใกล้เคียงกับสีเขียวได้ดีกว่าแสงในโทนแดง ส่วนเม็ดสีเมลานินมีคุณสมบัติตรงกันข้าม คือยิ่งความยาวคลื่นสั้นจะยิ่งดูดซับได้แรง และเมื่อความยาวคลื่นยาวขึ้นปริมาณการดูดซับก็จะค่อยๆ ลดลง

เมื่อใช้ประโยชน์จากความแตกต่างนี้ แค่ปรับความยาวคลื่นของแสงเลเซอร์ก็สามารถเลือกได้ว่าจะเจาะจงไปที่เส้นเลือดหรือเจาะจงไปที่เม็ดสี คล้ายกับการปรับคลื่นวิทยุให้ตรงกับสถานีที่ต้องการฟัง เมื่อเปลี่ยนความถี่ (ความยาวคลื่น) สัญญาณที่รับได้ (สารที่ถูกดูดซับ) ก็จะเปลี่ยนไปด้วย

ทำไม Excel V ถึงมีสองความยาวคลื่น?

Excel V เป็นเครื่องที่มีความยาวคลื่นหลักสองแบบคือ 532 นาโนเมตร และ 1064 นาโนเมตร ความยาวคลื่น 532 นาโนเมตรเป็นคลื่นสั้นจึงถูกดูดซับได้แรงทั้งโดยฮีโมโกลบินและเมลานิน ด้วยเหตุนี้จึงเป็นความยาวคลื่นหลักที่ใช้ทั้งกับปัญหาเส้นเลือดตื้นๆ อย่างเส้นเลือดฝอยขยายหรือผิวแดง และปัญหาเม็ดสีสีน้ำตาลที่อยู่บริเวณผิวชั้นบนอย่างฝ้ากระหรือกระเนื้อ

ส่วนความยาวคลื่น 1064 นาโนเมตรมีความยาวคลื่นมากกว่า จึงถูกเมลานินดูดซับได้น้อยกว่า แต่ก็มีข้อดีคือสามารถเดินทางลึกลงไปในผิวได้มากกว่า การที่เมลานินดูดซับได้น้อยกลับกลายเป็นข้อดี เพราะพลังงานจะไม่ถูกเม็ดสีที่ผิวชั้นบนดึงไปใช้มากนัก จึงส่งแรงไปถึงชั้นหนังแท้ที่ลึกกว่าได้ ด้วยเหตุนี้ความยาวคลื่นนี้จึงมักถูกใช้กับปัญหาเส้นเลือดที่ลึกและหนากว่า เช่น เส้นเลือดดำ หรือรอยแดงจากแผลเป็นที่อยู่ลึกลงไป มากกว่าเส้นเลือดฝอยตื้นๆ บริเวณผิวชั้นบน

อธิบายให้ชัดขึ้นอีกนิด เหตุผลที่ต้องแยกใช้สองความยาวคลื่นก็คือ ความยาวคลื่นสั้นอย่าง 532 นาโนเมตรถูกดูดซับได้แรงทั้งโดยฮีโมโกลบินและเมลานิน จึงจัดการได้ทั้งเส้นเลือดตื้นและเม็ดสีที่อยู่ผิวชั้นบนไปพร้อมกัน ส่วนความยาวคลื่นยาวอย่าง 1064 นาโนเมตรแม้ดูดซับเมลานินได้น้อยกว่า แต่ก็อาศัยคุณสมบัติที่เดินทางลึกได้มาใช้จัดการเส้นเลือดที่ลึกและหนากว่า พูดง่ายๆ คือ เส้นเลือดฝอยแดงหรือจุดด่างดำที่อยู่ใกล้ผิวชั้นบนจะเลือกใช้ความยาวคลื่นสั้น ส่วนเส้นเลือดที่หนาและฝังลึกในชั้นหนังแท้จะเลือกใช้ความยาวคลื่นยาว เป็นการปรับเครื่องมือให้เหมาะกับลักษณะและความลึกของรอยโรคแต่ละแบบ

เส้นเลือดฝอยและจุดด่างดำเกิดจากอะไร?

เมื่อเข้าใจหลักการแล้ว วิธีดูแลก็จะเห็นภาพชัดขึ้น เส้นเลือดฝอยแดงส่วนใหญ่เกิดจากเส้นเลือดเล็กๆ ใต้ผิวหนังที่ขยายตัวจนมองเห็นใกล้ผิวชั้นบน หากมีสิ่งกระตุ้นที่ทำให้เส้นเลือดขยายตัวซ้ำๆ เช่น การเข้าห้องอุ่นทันทีหลังอยู่ในที่เย็น อาหารรสจัด แอลกอฮอล์ หรือซาวน่า ความยืดหยุ่นของผนังเส้นเลือดจะค่อยๆ ลดลง และเส้นเลือดที่ขยายไปแล้วมักไม่หดกลับมาเป็นปกติเอง แต่จะคงสภาพนั้นไว้ ด้วยเหตุนี้ยิ่งอายุมากขึ้นหรือคนที่มีผิวหน้าแดงง่ายอยู่แล้ว เส้นเลือดฝอยก็จะยิ่งเห็นชัดขึ้น

ส่วนจุดด่างดำสีน้ำตาลมีสาเหตุที่ต่างออกไปเล็กน้อย เมื่อผิวได้รับรังสียูวี ผิวจะสร้างเม็ดสีเมลานินมากขึ้นเพื่อปกป้องตัวเอง ซึ่งเป็นกลไกป้องกันตามธรรมชาติ ปัญหาจะเกิดขึ้นเมื่อเซลล์สร้างเม็ดสีในบางบริเวณถูกกระตุ้นมากเกินไปจนสะสมเม็ดสีรวมกันเป็นจุด นี่คือเหตุผลที่จุดด่างดำมักพบมากบริเวณที่โดนแดดสะสมเป็นเวลานาน เช่น โหนกแก้มหรือหน้าผาก และหากมีพันธุกรรมที่ผิวสร้างเม็ดสีได้ง่าย แม้โดนแดดปริมาณเท่ากันก็มีแนวโน้มเกิดจุดด่างดำได้ง่ายกว่า จะเห็นได้ว่าเส้นเลือดและเม็ดสีมีสาเหตุที่ต่างกันตั้งแต่ต้น เลเซอร์จึงต้องเข้าไปจัดการด้วยวิธีที่ต่างกันด้วยเช่นกัน

เส้นเลือดและเม็ดสีตอบสนองต่อเลเซอร์อย่างไร?

เมื่อแสงเลเซอร์ถูกดูดซับเข้าสารเป้าหมาย จะเกิดความร้อนขึ้นชั่วขณะเฉพาะจุดนั้นเท่านั้น ในกรณีเส้นเลือด ความร้อนนี้จะทำลายเซลล์ที่ผนังด้านในของเส้นเลือด ทำให้เส้นเลือดค่อยๆ หดตัวและตีบตันลง จากนั้นร่างกายจะรับรู้ว่าเส้นเลือดนี้เป็นเนื้อเยื่อที่ไม่จำเป็นแล้ว และค่อยๆ ดูดซึมสลายไปเองตามธรรมชาติ

ในกรณีเม็ดสีหลักการจะต่างออกไปเล็กน้อย เมื่อก้อนเมลานินได้รับความร้อนและแรงกระแทกในเสี้ยววินาที จะแตกตัวเป็นอนุภาคเล็กๆ เม็ดสีที่แตกละเอียดเหล่านี้จะถูกเซลล์ภูมิคุ้มกันในร่างกายกำจัดทิ้งเหมือนพนักงานทำความสะอาด หรือถูกดันขึ้นมาที่ผิวชั้นบนแล้วหลุดลอกออกไปพร้อมกับขี้ไคล พูดง่ายๆ คือเส้นเลือดใช้วิธี "ปิดกั้นแล้วสลาย" ส่วนเม็ดสีใช้วิธี "สลายแล้วขับออก" ซึ่งเป็นแนวทางที่ต่างกันโดยสิ้นเชิง

ถ้าบนใบหน้ามีทั้งสองอย่างต้องทำอย่างไร?

ในความเป็นจริง ผิวแดงจากเส้นเลือดและจุดด่างดำจากเม็ดสีมักพบร่วมกันในใบหน้าเดียวกันอยู่บ่อยครั้ง เพราะเมื่อโดนแดดสะสมเป็นเวลานาน ทั้งเส้นเลือดขยายและการสร้างเมลานินก็เพิ่มขึ้นไปพร้อมกัน หากใช้เครื่องที่มีความยาวคลื่นเดียว ปัญหาที่เหลือก็ต้องจองคิวไปรักษาด้วยเครื่องอีกเครื่องและวางแผนการรักษาใหม่อีกรอบ

เครื่องที่สามารถสลับความยาวคลื่นได้มีข้อดีคือ สามารถใช้ความยาวคลื่นต่างกันไล่ไปตามแต่ละบริเวณได้ภายในการรักษาครั้งเดียว ซึ่งหมายถึงการทำให้ขั้นตอนวางแผนการรักษาง่ายขึ้น ไม่ใช่ว่าทั้งสองปัญหาจะหายไปพร้อมกันในการยิงครั้งเดียว ในทางปฏิบัติจริงแพทย์จะแบ่งบริเวณและเลือกใช้ความยาวคลื่นที่เหมาะสมกับแต่ละจุดภายในการรักษาวันเดียวกัน

ความต่างของการรักษาผิวแดงกับจุดด่างดำ

เมื่อรักษาผิวแดง มักใช้วิธียิงด้วยพลังงานค่อนข้างต่ำผ่านบริเวณกว้างประมาณ 2-3 รอบเพื่อกระตุ้นอย่างนุ่มนวล เนื่องจากเส้นเลือดแต่ละเส้นมีขนาดและความลึกต่างกัน การค่อยๆ เพิ่มทีละขั้นจึงปลอดภัยกว่าการยิงแรงในครั้งเดียว

ส่วนจุดด่างดำมีขอบเขตของรอยโรคที่ค่อนข้างชัดเจน จึงมักใช้วิธียิงเป็นจุดตรงบริเวณนั้นโดยเฉพาะ ความเข้มของพลังงานจะปรับตามความเข้มข้นและความลึกของเม็ดสี รวมถึงต่างกันไปตามว่าจุดด่างดำนั้นอยู่ตื้นใกล้ผิวชั้นบนหรืออยู่ลึกในชั้นหนังแท้ ดังนั้นแม้จะใช้เครื่องเดียวกัน ผลลัพธ์ก็อาจแตกต่างกันไปตามดุลยพินิจของแพทย์ผู้รักษาในการประเมินรอยโรค

จำนวนครั้งที่ทำและดาวน์ไทม์

• ผิวแดงต้องผ่านกระบวนการที่เส้นเลือดค่อยๆ ลดลงทีละน้อย จึงมักต้องรักษาห่างกันประมาณ 3-5 ครั้ง แทนที่จะพยายามกำจัดเส้นเลือดทั้งหมดในครั้งเดียว การกระตุ้นทีละขั้นตลอด 3-5 ครั้งจะช่วยให้ร่างกายมีเวลาสลายเส้นเลือดไปตามธรรมชาติ
• จุดด่างดำมีความเข้มข้นของเม็ดสีต่างกันไปในแต่ละราย จุดสีจางอาจจางลงได้ภายใน 1-2 ครั้ง แต่จุดสีเข้มหรือฝังลึกมักต้องรักษาห่างกัน 3-4 สัปดาห์ รวม 3-5 ครั้ง หากยิงพลังงานแรงในครั้งเดียวอาจเพิ่มความเสี่ยงผลข้างเคียงอย่างรอยดำหลังการอักเสบได้ จึงแนะนำให้ค่อยๆ รักษาทีละขั้น
• ระยะพักฟื้นโดยทั่วไปค่อนข้างสั้น บริเวณเส้นเลือดอาจมีรอยแดงชั่วคราวหรือรอยช้ำเล็กน้อย ส่วนบริเวณเม็ดสีอาจมีสะเก็ดหรือขี้ไคลลอกอยู่ประมาณ 3-7 วัน ในช่วงนี้การทาครีมกันแดดอย่างสม่ำเสมอมีความสำคัญมากในการป้องกันไม่ให้เม็ดสีกลับมาเข้มขึ้นอีก

การดูแลก่อนและหลังทำ

ก่อนเข้ารับการรักษาด้วยเลเซอร์ ควรดูแลผิวให้อยู่ในสภาพที่ระคายเคืองน้อยที่สุดเท่าที่จะทำได้ ควรหลีกเลี่ยงการอาบแดดหรือทำผิวแทนตั้งแต่ 2 สัปดาห์ก่อนรักษา และหยุดใช้สารที่ช่วยผลัดเซลล์ผิวอย่างเรตินอลไว้ก่อนชั่วคราวเพื่อความปลอดภัย เพราะหากผิวที่ระคายเคืองอยู่แล้วได้รับความร้อนจากเลเซอร์เพิ่มเข้าไปอีก การฟื้นตัวจะช้าลงและมีความเสี่ยงที่จะเกิดรอยดำตกค้างมากขึ้น

หลังการรักษาไม่นาน บริเวณที่รักษาอาจมีรอยแดงหรือบวมเล็กน้อย ซึ่งเป็นปฏิกิริยาปกติต่อความร้อนที่ได้รับ ในช่วงนี้ควรทาครีมกันแดดให้ทั่วถึงและซ้ำบ่อยกว่าปกติ เพราะผิวที่เพิ่งผ่านการกระตุ้นจะไวต่อการเกิดเม็ดสีเข้มขึ้นหรือรอยดำชั่วคราวเป็นพิเศษ

• หากมีสะเก็ดเกิดขึ้น ไม่ควรแกะออกเองแต่ควรรอให้หลุดลอกตามธรรมชาติ เพราะการแกะออกเองอาจนำไปสู่รอยแผลเป็นหรือรอยดำได้
• ควรงดซาวน่าร้อน ออกกำลังกายหนัก และดื่มแอลกอฮอล์เป็นเวลา 3-5 วันหลังการรักษา เพราะหากเส้นเลือดขยายตัวอีกครั้ง รอยแดงอาจคงอยู่นานกว่าที่คาดไว้
• ควรให้ความสำคัญกับการเติมความชุ่มชื้นมากกว่าปกติ เพราะการรักษาความชุ่มชื้นให้เพียงพอในช่วงที่เกราะผิวกำลังฟื้นตัวจะช่วยให้ผลการรักษาในครั้งถัดไปดีขึ้นตามไปด้วย

สภาพผิวที่ต้องเช็กก่อนทำ

เลเซอร์จะให้ผลลัพธ์ที่แตกต่างกันไปตามชนิดผิว หรือปริมาณเมลานินที่มีอยู่ในผิวแต่ละคน ผิวที่มีเมลานินมากมีโอกาสที่เนื้อเยื่อผิวปกติจะตอบสนองต่อเลเซอร์ไปด้วย จึงจำเป็นต้องตั้งค่าพลังงานให้ระมัดระวังมากขึ้น นอกจากนี้ผู้ที่เพิ่งโดนแดดมาไม่นานหรือกำลังใช้ยาบางชนิดอยู่ก็อาจต้องปรับช่วงเวลาในการเข้ารับการรักษาด้วย

ด้วยเหตุนี้ก่อนเข้ารับการรักษาจึงจำเป็นต้องให้แพทย์ผิวหนังตรวจสภาพผิวและวินิจฉัยสาเหตุของรอยโรคอย่างละเอียดก่อน เพราะบางครั้งสิ่งที่ดูเหมือนผิวแดงอาจเป็นโรคผิวหนังอักเสบชนิดอื่น หรือจุดสีน้ำตาลที่เห็นอาจเป็นรอยโรคเม็ดสีจากสาเหตุอื่นก็ได้ การวินิจฉัยที่แม่นยำจึงต้องมาก่อนเสมอ

โดยเฉพาะฝ้า ซึ่งมองผิวเผินอาจดูคล้ายจุดด่างดำทั่วไป แต่มีสาเหตุการเกิดและการตอบสนองต่อการรักษาที่ต่างกันมาก หากมีการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนหรือมีสิ่งกระตุ้นร่วมด้วย การยิงเลเซอร์อาจกลับทำให้เม็ดสีเข้มขึ้นได้ จึงมีรายงานในลักษณะนี้อยู่เช่นกัน ขั้นตอนการแยกชนิดของรอยโรคให้ถูกต้องก่อนจึงเป็นขั้นตอนสำคัญที่ส่งผลต่อผลลัพธ์โดยตรง ด้วยเหตุนี้แม้จะเป็นจุดสีน้ำตาลที่ดูเหมือนกัน การตั้งค่าพลังงานและระยะห่างของการรักษาก็อาจต่างกันไปตามการวินิจฉัยที่ได้รับ

References

Korean Dermatological Association, Ministry of Food and Drug Safety (MFDS), American Academy of Dermatology (AAD), and U.S. Food and Drug Administration (FDA).