ฟิลเลอร์ Ellanse อยู่ได้นานแค่ไหน แต่ละชนิดต่างกันอย่างไร

เวลาพูดถึงฟิลเลอร์ หลายคนมักนึกถึงฟิลเลอร์กรดไฮยาลูรอนิก (HA) เป็นอันดับแรก เพราะพอฉีดเข้าไปก็เกิดวอลลุ่มทันที แล้วเมื่อเวลาผ่านไปร่างกายก็จะค่อย ๆ ดูดซึมสลายไปเอง แต่ Ellanse ทำงานด้วยหลักการที่ต่างออกไปเล็กน้อย ตอนฉีดก็เติมวอลลุ่มทันทีเหมือนกัน แต่อนุภาคเล็ก ๆ ที่อยู่ข้างในจะมีกระบวนการที่สองแยกออกไป คือค่อย ๆ ดึงคอลลาเจนของตัวเราขึ้นมาใหม่ตลอด 12 สัปดาห์หลังทำ

เพราะแบบนี้ Ellanse จึงมักถูกพูดถึงว่าเป็นฟิลเลอร์ที่ให้ผลลัพธ์ทันทีและผลลัพธ์ระยะยาวไปพร้อมกัน ถ้าเข้าใจว่าทำไมมันถึงเป็นไปได้ และเกิดอะไรขึ้นข้างในผิวระหว่างที่เวลาผ่านไป ก็จะเข้าใจได้เองว่าทำไมระยะเวลาคงอยู่ถึงต่างจากฟิลเลอร์ตัวอื่น

ฟิลเลอร์ Ellanse ประกอบด้วยอะไรบ้าง?

Ellanse ไม่ได้เป็นฟิลเลอร์ที่มีส่วนประกอบเดียว แต่ผสมวัตถุดิบหลักสองอย่างเข้าด้วยกัน อย่างแรกคือเจลที่ปลอดภัยต่อร่างกายและค่อย ๆ สลายกลายเป็นน้ำไปตามเวลา อย่างที่สองคือไมโครสเฟียร์ PCL (โพลีคาโปรแลคโตน, polycaprolactone) ซึ่งเป็นอนุภาคเล็ก ๆ ที่กระจายอยู่ทั่วเนื้อเจลนั้น

ถ้าจะเปรียบเทียบ เจลก็เหมือนน้ำที่พาอนุภาคเดินทางไป ส่วนไมโครสเฟียร์ PCL ก็เหมือนเมล็ดพันธุ์เล็ก ๆ ที่ลอยอยู่ในน้ำนั้น ตอนที่ฉีดเข้าไปด้วยเข็มฉีดยา เจลกับเมล็ดพันธุ์จะเข้าไปพร้อมกันแล้วสร้างวอลลุ่มขึ้นมา แต่พอเวลาผ่านไป เจลจะค่อย ๆ ถูกดูดซึมออกไป เหลือแต่เมล็ดพันธุ์ที่ยังอยู่ตรงนั้นคอยกระตุ้นให้เนื้อเยื่อใหม่งอกขึ้นมา จุดสำคัญที่ทำให้เข้าใจ Ellanse ได้คือวัตถุดิบสองอย่างนี้ทำหน้าที่ต่างกันในช่วงเวลาที่ต่างกัน

ลองนึกภาพรดน้ำแปลงดอกไม้พร้อมหว่านเมล็ดพันธุ์ไปด้วยกัน น้ำจะซึมลงดินแล้วหายไปภายในไม่กี่วัน แต่เมล็ดพันธุ์จะยังอยู่ในดินแล้วค่อย ๆ งอกราก Ellanse ก็คล้ายกันแบบนี้ เจลจะถูกร่างกายดูดซึมไปก่อนแล้วเปิดพื้นที่ว่างไว้ ส่วนอนุภาค PCL จะอยู่ตรงนั้นต่อไปนานและทำหน้าที่สร้างเนื้อเยื่อใหม่ต่อเนื่อง

ทำไมฉีดแล้วเห็นวอลุ่มทันที

ส่วนเจลของ Ellanse คือสารที่ชื่อว่าคาร์บอกซีเมทิลเซลลูโลส (CMC) ชื่ออาจฟังดูแปลก แต่หน้าที่ของมันเข้าใจง่าย มันมีคุณสมบัติดูดซับน้ำแล้วพองตัวขึ้น พอถูกดันเข้าไปด้วยเข็มฉีดยา ก็จะทำหน้าที่เหมือนเบาะรองที่เติมเต็มปริมาตรตรงจุดนั้นทันที ลองนึกภาพฟองน้ำแห้ง ๆ ที่พอจุ่มน้ำก็พองขึ้นทันที จะเข้าใจง่ายขึ้น ด้วยคุณสมบัติดูดซับน้ำแบบนี้ มันจึงสร้างปริมาตรขึ้นมาได้ทันทีโดยไม่ต้องอาศัยปฏิกิริยาเคมีอะไรพิเศษ

เพราะเจลตัวนี้ จึงเห็นผลวอลลุ่มได้ตั้งแต่ทันทีหลังทำหัตถการ หลักการคล้ายกับฟิลเลอร์ HA ที่พอฉีดเข้าไปก็เรียบเนียนทันที เพียงแต่เจลของ Ellanse จะค่อย ๆ ถูกร่างกายดูดซึมออกไปเหมือนน้ำเมื่อเวลาผ่านไป โดยทั่วไปแล้วเจลส่วนนี้จะค่อย ๆ ลดลงภายใน 6 ถึง 8 สัปดาห์ ถ้ามีแค่เจลอย่างเดียว วอลลุ่มก็ควรจะยุบลงเรื่อย ๆ ตามเวลา แต่ในความเป็นจริงกลับไม่ยุบลงแบบนั้น และมักคงอยู่ได้นานกว่า เหตุผลอยู่ที่ไมโครสเฟียร์ PCL ที่จะอธิบายต่อไป

เม็ด PCL กระตุ้นคอลลาเจนได้อย่างไร?

PCL เป็นโพลีเมอร์สังเคราะห์ที่ใช้กันทั่วไปในไหมผ่าตัดหรือวัสดุทางการแพทย์ เป็นสารที่ร่างกายสลายได้อย่างปลอดภัยแบบช้า ๆ ในเนื้อ Ellanse มันอยู่ในรูปอนุภาคทรงกลมขนาดเล็กมากจนแทบมองไม่เห็น กระจายอยู่ทั่วเนื้อเจลอย่างสม่ำเสมอ

เมื่ออนุภาคนี้เข้าไปอยู่ในผิว ร่างกายจะมองว่ามันเป็นสิ่งแปลกปลอมที่เพิ่งเข้ามา ไม่ใช่เนื้อเยื่อเดิมของตัวเอง เมื่อมีสิ่งแปลกปลอมเข้ามา ร่างกายจะเกิดปฏิกิริยาตามธรรมชาติคือห่อหุ้มมันไว้ด้วยเนื้อเยื่อใหม่ ระหว่างกระบวนการนี้ ไฟโบรบลาสต์ซึ่งเป็นเซลล์ที่สร้างคอลลาเจนจะเคลื่อนเข้ามารวมตัวกันรอบ ๆ อนุภาค คอลลาเจนก็คือโปรตีนที่เป็นเหมือนเสาค้ำโครงสร้างผิว พอไฟโบรบลาสต์เริ่มถักทอเสาค้ำนั้นขึ้นมาใหม่ ก็จะเกิดเป็นชั้นคอลลาเจนบาง ๆ ที่ห่อหุ้มอนุภาคแต่ละเม็ดเอาไว้

พูดง่าย ๆ คืออนุภาค PCL ไม่ได้เติมวอลลุ่มด้วยตัวมันเอง แต่ทำหน้าที่เป็นตัวกระตุ้นให้ร่างกายสร้างคอลลาเจนขึ้นมาเอง คล้ายกับการหว่านเมล็ดพันธุ์แล้วปล่อยให้รากงอกขึ้นตรงจุดนั้น

คล้ายกับตอนที่มีหนามเล็ก ๆ ตำเข้าไปในผิว แล้วเนื้อใหม่จะค่อย ๆ งอกขึ้นมาห่อหุ้มหนามนั้นไว้ หรือคล้ายกับไหมเย็บแผลหลังผ่าตัดที่ค่อย ๆ ละลายไป แล้วเนื้อเยื่อที่แข็งแรงก็จะเข้ามาแทนที่รอบ ๆ บริเวณนั้น ด้วยหลักการที่คล้ายกันแบบนี้ อนุภาค PCL จึงใช้งานในร่างกายได้อย่างปลอดภัย

เหตุผลที่ปฏิกิริยานี้พิเศษคือมันไม่ได้เกิดขึ้นแค่รอบ ๆ อนุภาคเม็ดเดียว แต่เกิดขึ้นอย่างสม่ำเสมอทั่วทั้งพื้นที่ที่มีอนุภาคกระจายอยู่ เพราะอนุภาคไม่ได้จับตัวกันเป็นก้อนแต่กระจายอยู่ทั่วเนื้อเจลอย่างสม่ำเสมอ คอลลาเจนที่เกิดขึ้นก็เลยกระจายตัวสม่ำเสมอไปด้วย ทำให้ได้วอลลุ่มที่ดูเป็นธรรมชาติ

คอลลาเจนใช้เวลากี่สัปดาห์กว่าจะเข้าที่?

ปฏิกิริยานี้ไม่ได้เกิดขึ้นเสร็จในชั่วข้ามคืน การที่คอลลาเจนจะห่อหุ้มอนุภาคหนึ่งเม็ดต้องใช้เวลา 4 ถึง 6 สัปดาห์ และกว่าคอลลาเจนจะเข้าที่ทั่วบริเวณที่ทำหัตถการก็มักใช้เวลาราว 12 สัปดาห์

ความเร็วที่ร่างกายสร้างคอลลาเจนขึ้นใหม่นั้นมีจังหวะของมันเอง ต่อให้เร่งก็ไม่เร็วขึ้น เหมือนกับแผลที่ไม่ได้สมานเป็นเนื้อใหม่ภายในวันเดียว แต่ค่อย ๆ หายไปทีละนิดตลอด 1 ถึง 2 สัปดาห์

ระหว่างที่เวลาผ่านไป ในร่างกายจะมีสองสิ่งเกิดขึ้นพร้อมกัน เจลที่ฉีดเข้าไปตอนแรกจะค่อย ๆ ถูกดูดซึมออกไป ส่วนคอลลาเจนที่สร้างขึ้นใหม่ก็จะเข้ามาเติมเต็มพื้นที่นั้นแทน เหมือนกับการส่งไม้ต่อกัน ช่วงแรกเจลจะทำหน้าที่สร้างวอลลุ่ม แล้วเมื่อเวลาผ่านไป คอลลาเจนที่ร่างกายสร้างขึ้นเองก็จะเข้ามารับหน้าที่นั้นต่อ วอลลุ่มตอนหลังทำหัตถการทันทีกับวอลลุ่มหลังผ่านไป 12 สัปดาห์ จึงมีที่มาต่างกันโดยสิ้นเชิง อย่างหนึ่งคือเจลที่ฉีดเข้าไป อีกอย่างคือเนื้อเยื่อจริงที่ร่างกายสร้างขึ้นเอง

ทำไมแต่ละชนิดอยู่ได้นานไม่เท่ากัน?

Ellanse ไม่ได้มีแค่ผลิตภัณฑ์เดียว แต่แบ่งเป็นหลายไทป์อย่าง S, M, L, E ซึ่งแต่ละไทป์มีระยะเวลาคงอยู่ต่างกัน ทั้งที่ใช้หลักการเดียวกัน แล้วทำไมระยะเวลาถึงต่างกันได้ คำตอบไม่ได้อยู่ที่ขนาดอนุภาคหรือความหนืดของเจล แต่อยู่ที่ความยาวของสายโซ่พอลิเมอร์ที่ประกอบเป็น PCL หรือก็คือน้ำหนักโมเลกุลนั่นเอง

• ไม่ว่าจะเป็นไทป์ไหน ขนาดอนุภาค PCL จะเท่ากันคือ 25 ถึง 50 ไมโครเมตร และความเข้มข้นของเจล CMC ก็ถูกปรับให้เท่ากันด้วย ดังนั้นการอธิบายความต่างของระยะเวลาคงอยู่ด้วยขนาดอนุภาคหรือความหนืดของเจลจึงไม่ถูกต้อง
• ความต่างที่แท้จริงอยู่ที่ความยาวของสายโซ่พอลิเมอร์ที่ประกอบเป็น PCL ยิ่งสายโซ่ยาวและน้ำหนักโมเลกุลสูง ร่างกายก็ยิ่งใช้เวลานานกว่าในการสลายด้วยน้ำ ส่วนสายโซ่ที่สั้นและน้ำหนักโมเลกุลต่ำก็จะสลายเร็วกว่าตามสัดส่วน เหมือนกับเชือกที่ฟั่นหนาและยาวย่อมคลายตัวช้ากว่าเชือกที่ฟั่นบางและสั้น
• ยิ่งสลายตัวช้าเท่าไหร่ ระยะเวลาที่กระตุ้นคอลลาเจนก็ยิ่งยาวนานขึ้นเท่านั้น ดังนั้นไทป์ที่ใช้ PCL สายโซ่ยาวจึงมีแนวโน้มที่ระยะเวลาคงอยู่โดยรวมจะยาวนานกว่าด้วย
• บริเวณที่ผิวบางและมีเส้นเลือดหนาแน่นอย่างรอบดวงตา เป็นบริเวณที่มักไม่ใช้ Ellanse เพราะอนุภาค PCL อาจคลำเจอหรือมองเห็นเป็นตะปุ่มตะป่ำใต้ผิวที่บาง และเป็นบริเวณที่ต้องระวังเรื่องเส้นเลือดเป็นพิเศษ จึงมักพิจารณาฟิลเลอร์หรือหัตถการชนิดอื่นก่อน

เพราะความแตกต่างแบบนี้ การเลือกใช้ไทป์ไหนจึงขึ้นอยู่กับบริเวณที่ทำและระยะเวลาคงอยู่ที่ต้องการ ไม่ว่าจะเป็นบริเวณที่ต้องการความอยู่ตัวนานและแน่น หรือบริเวณที่ต้องการผลลัพธ์ที่เบาและอยู่ได้ไม่นานนัก แพทย์ก็จะเลือกไทป์ให้เหมาะกับแต่ละกรณีด้วยเหตุผลนี้

ข้อควรระวังและการดูแลหลังฉีด

กระบวนการที่คอลลาเจนเข้าที่ไม่ใช่ปฏิกิริยาที่จบในทันทีจากการทำครั้งเดียว แต่เป็นกระบวนการทางชีวภาพที่ค่อย ๆ ดำเนินไปตลอด 12 สัปดาห์ ดังนั้นการดูแค่อาการบวมหรือการเปลี่ยนแปลงของวอลลุ่มในช่วง 2 ถึง 5 วันแรกหลังทำ แล้วตัดสินผลลัพธ์สุดท้ายจึงยังเร็วเกินไป

การกดบริเวณที่ทำแรง ๆ หรือนวดบ่อย ๆ อาจทำให้เจลกับอนุภาคกระจายไปในทิศทางที่ไม่ต้องการ จึงควรหลีกเลี่ยง เพราะถ้ากดซ้ำ ๆ ในช่วงที่เจลยังไม่จับตัวแน่น อนุภาคอาจเคลื่อนออกจากตำแหน่งเดิมแล้วไปรวมตัวอยู่ด้านใดด้านหนึ่ง จนเกิดเป็นก้อนตะปุ่มตะป่ำได้ ดังนั้นในช่วง 1 ถึง 2 สัปดาห์แรกหลังทำ ควรปล่อยไว้เฉย ๆ ไม่ไปสัมผัส จะช่วยให้เข้าที่ได้สม่ำเสมอกว่า และกระบวนการที่คอลลาเจนเข้าที่ยังอาจได้รับผลจากความสามารถในการฟื้นตัวและพฤติกรรมการใช้ชีวิตของแต่ละคนด้วย จึงควรให้เวลาที่เพียงพอในการติดตามผล และปรึกษาแพทย์อีกครั้งหากจำเป็น

ในช่วง 2 ถึง 5 วันแรกหลังทำ อาจมีอาการบวมหรือรอยช้ำเล็กน้อยตรงจุดที่ฉีด ซึ่งเป็นปฏิกิริยาปกติที่เกิดจากกระบวนการฉีดเจลกับอนุภาคเข้าไป และมักจะดีขึ้นเองเมื่อเวลาผ่านไป เมื่อผลลัพธ์เริ่มจางลงตามระยะเวลาที่คงอยู่ ก็มักทำซ้ำอีกครั้งด้วยกระบวนการเดิมเพื่อให้ผลลัพธ์ต่อเนื่องต่อไป

References

Korean Dermatological Association, Ministry of Food and Drug Safety (MFDS), American Academy of Dermatology (AAD), and U.S. Food and Drug Administration (FDA).