หลักการที่ฟิลเลอร์เอลันเซ่ พีซีแอล สร้างวอลลุ่มและกระตุ้นคอลลาเจนได้พร้อมกัน กับระยะเวลาที่อยู่ได้นาน

พูดถึงฟิลเลอร์ หลายคนมักนึกถึงฟิลเลอร์กรดไฮยาลูรอนิก (HA) เป็นอันดับแรก ฉีดเข้าไปแล้ววอลลุ่มก็เกิดขึ้นทันที เมื่อเวลาผ่านไปร่างกายก็ค่อย ๆ ดูดซึมกลับไป แต่เอลันเซ่ทำงานด้วยหลักการที่ต่างออกไปเล็กน้อย ตอนฉีดเข้าไปก็เติมวอลลุ่มทันทีเหมือนกัน แต่ข้างในมีอนุภาคเล็ก ๆ ที่ทำหน้าที่ขั้นตอนที่สอง คือค่อย ๆ เรียกคอลลาเจนของตัวเองให้กลับมาสร้างใหม่ตลอด 12 สัปดาห์หลังทำหัตถการ

ด้วยเหตุนี้จึงมักได้ยินคนพูดถึงเอลันเซ่ว่าให้ผลทั้งทันทีและระยะยาวไปพร้อมกัน เรื่องนี้เป็นไปได้จริงเพราะอะไร และภายในร่างกายเกิดอะไรขึ้นบ้างระหว่างที่เวลาผ่านไป ถ้าเข้าใจสองเรื่องนี้ ก็จะเข้าใจไปเองว่าทำไมระยะเวลาที่เอลันเซ่อยู่ได้ถึงต่างจากฟิลเลอร์ชนิดอื่น

เอลันเซ่ต่างจากฟิลเลอร์ชนิดอื่นตรงไหน?

เอลันเซ่ไม่ใช่ฟิลเลอร์ที่มีส่วนประกอบเดียว แต่ผสมวัตถุดิบหลักสองอย่างเข้าด้วยกัน อย่างแรกคือเจลที่ไม่เป็นอันตรายต่อร่างกายและค่อย ๆ สลายกลับเป็นน้ำเมื่อเวลาผ่านไป อย่างที่สองคืออนุภาคเล็ก ๆ ที่ลอยกระจายอยู่ทั่วเจลนั้น นั่นคือ PCL (โพลีคาโปรแลกโทน, polycaprolactone)

เปรียบง่าย ๆ เจลก็เหมือนน้ำที่พาอนุภาคเดินทาง ส่วน PCL ก็เหมือนเมล็ดพันธุ์เล็ก ๆ ที่ลอยอยู่ในน้ำนั้น ตอนฉีดเข้าไปด้วยเข็ม ทั้งเจลและเมล็ดพันธุ์จะเข้าไปพร้อมกันและสร้างวอลลุ่มขึ้นมา เมื่อเวลาผ่านไปเจลจะค่อย ๆ หายไป เหลือแต่เมล็ดพันธุ์ที่อยู่ในตำแหน่งนั้นและทำให้เนื้อเยื่อใหม่เติบโตขึ้น จุดสำคัญของการเข้าใจเอลันเซ่คือวัตถุดิบสองอย่างนี้ทำหน้าที่ต่างกันในช่วงเวลาที่ต่างกัน

ลองนึกภาพการรดน้ำแปลงดอกไม้พร้อมหว่านเมล็ดไปด้วยกัน ผ่านไปไม่กี่วันน้ำก็ซึมลงดินหายไป แต่เมล็ดพันธุ์ยังอยู่ในดินและค่อย ๆ หยั่งราก เอลันเซ่ก็เป็นแบบเดียวกัน เจลจะถูกร่างกายดูดซึมไปก่อนและเปิดพื้นที่ว่าง ส่วนอนุภาค PCL จะอยู่ในตำแหน่งนั้นนานกว่าและทำหน้าที่สร้างเนื้อเยื่อใหม่ต่อไปเรื่อย ๆ

เจลสร้างวอลลุ่มทันทีได้อย่างไร?

ส่วนที่เป็นเจลของเอลันเซ่คือสารที่เรียกว่า คาร์บอกซีเมทิลเซลลูโลส (CMC) ชื่ออาจฟังดูแปลก แต่หน้าที่ของมันเข้าใจง่าย มันมีคุณสมบัติดูดซับน้ำแล้วพองตัว พอถูกฉีดเข้าไปในตำแหน่งนั้นก็ทำหน้าที่เหมือนเบาะรองเติมปริมาตรทันที ลองนึกภาพฟองน้ำแห้งที่พอจุ่มน้ำแล้วพองขึ้นทันที ก็จะเข้าใจได้ง่ายขึ้น ด้วยคุณสมบัติดูดน้ำแล้วพองตัวนี้เอง จึงสร้างปริมาตรขึ้นมาได้ทันทีโดยไม่ต้องอาศัยปฏิกิริยาเคมีใด ๆ เป็นพิเศษ

เพราะเจลนี้เอง ทำให้เห็นผลวอลลุ่มได้ตั้งแต่ทันทีหลังทำหัตถการ หลักการคล้ายกับฟิลเลอร์ HA ที่เติมเต็มเรียบเนียนทันทีที่ฉีด เพียงแต่เจลของเอลันเซ่จะถูกร่างกายดูดซึมออกไปเหมือนน้ำเมื่อเวลาผ่านไป โดยทั่วไปแล้วส่วนเจลนี้จะค่อย ๆ ลดลงตามธรรมชาติภายใน 6 ถึง 8 สัปดาห์ ถ้ามีแค่เจลอย่างเดียว วอลลุ่มก็ควรจะลดลงเรื่อย ๆ ตามเวลา แต่ในความเป็นจริงกลับไม่ยุบลงแบบนั้น หลายกรณีวอลลุ่มยังคงอยู่ได้นาน เหตุผลอยู่ที่อนุภาค PCL ซึ่งจะอธิบายต่อไป

ทำไมอนุภาค PCL ถึงเรียกคอลลาเจนได้?

PCL เป็นพอลิเมอร์สังเคราะห์ที่ใช้กันทั่วไปในไหมเย็บแผลผ่าตัดหรือวัสดุทางการแพทย์ต่าง ๆ สลายตัวในร่างกายอย่างช้า ๆ และปลอดภัย ในเอลันเซ่ PCL อยู่ในรูปอนุภาคทรงกลมขนาดเล็กมากจนแทบมองไม่เห็นด้วยตาเปล่า กระจายอยู่ทั่วเนื้อเจลอย่างสม่ำเสมอ

เมื่ออนุภาคเหล่านี้เข้าไปอยู่ในผิว ร่างกายจะรับรู้ว่านี่ไม่ใช่เนื้อเยื่อเดิมของตัวเอง แต่เป็นสิ่งแปลกปลอมที่เพิ่งเข้ามาใหม่ ร่างกายจึงมีปฏิกิริยาตามธรรมชาติคือห่อหุ้มสิ่งแปลกปลอมนั้นด้วยเนื้อเยื่อใหม่ ระหว่างกระบวนการนี้ ไฟโบรบลาสต์ ซึ่งเป็นเซลล์ที่สร้างคอลลาเจน จะเคลื่อนตัวเข้ามารวมกันรอบ ๆ อนุภาค ลองนึกภาพคอลลาเจนเป็นเหมือนเสาโครงสร้างที่ค้ำยันผิวไว้ เมื่อไฟโบรบลาสต์เริ่มถักทอเสาต้นใหม่ขึ้นมา ก็จะเกิดเป็นเยื่อคอลลาเจนบาง ๆ ห่อหุ้มอนุภาคแต่ละเม็ดเอาไว้

กล่าวคือ อนุภาค PCL ไม่ได้เติมปริมาตรด้วยตัวเอง แต่ทำหน้าที่เป็นตัวกระตุ้นให้ร่างกายสร้างคอลลาเจนขึ้นมาเอง คล้ายกับการปลูกเมล็ดพันธุ์แล้วปล่อยให้รากงอกขึ้นในตำแหน่งนั้น

คล้ายกับตอนที่มีหนามเล็ก ๆ ตำเข้าไปในผิว แล้วเนื้อใหม่ก็ค่อย ๆ งอกขึ้นมาห่อหุ้มหนามนั้นไว้ หรือคล้ายกับตอนที่ไหมเย็บแผลหลังผ่าตัดค่อย ๆ ละลายไป แล้วเนื้อเยื่อที่แข็งแรงก็เข้ามาแทนที่รอบ ๆ บริเวณนั้น ด้วยหลักการเดียวกันนี้เองที่ทำให้อนุภาค PCL ถูกนำมาใช้ในร่างกายได้อย่างปลอดภัย

จุดพิเศษของปฏิกิริยานี้คือ ไม่ได้เกิดขึ้นแค่รอบอนุภาคเม็ดเดียว แต่เกิดขึ้นอย่างสม่ำเสมอทั่วทั้งบริเวณที่อนุภาคกระจายอยู่ เพราะอนุภาคไม่ได้จับตัวเป็นก้อนในจุดเดียว แต่กระจายอยู่ทั่วเนื้อเจลอย่างสม่ำเสมอ คอลลาเจนที่เกิดขึ้นจึงกระจายตัวสม่ำเสมอไปด้วย และกลายเป็นวอลลุ่มที่ดูเป็นธรรมชาติ

กว่าคอลลาเจนจะตั้งตัวได้ ต้องผ่านขั้นตอนอะไรบ้าง?

ปฏิกิริยานี้ไม่ได้จบลงในชั่วข้ามคืน การห่อหุ้มอนุภาคหนึ่งเม็ดด้วยคอลลาเจนใช้เวลาประมาณ 4 ถึง 6 สัปดาห์ ส่วนคอลลาเจนที่จะตั้งตัวได้เต็มที่ทั่วทั้งบริเวณที่ทำหัตถการนั้น มีรายงานว่าโดยทั่วไปใช้เวลาประมาณ 12 สัปดาห์

ความเร็วในการสร้างคอลลาเจนใหม่ของร่างกายมีอัตราที่แน่นอนอยู่แล้ว ต่อให้อยากให้เร็วขึ้นก็เร่งไม่ได้ เหมือนกับบาดแผลที่เนื้อใหม่ไม่ได้งอกขึ้นในวันเดียว แต่ค่อย ๆ สมานภายใน 1 ถึง 2 สัปดาห์

ระหว่างที่เวลาผ่านไป ภายในร่างกายจะเกิดสองเรื่องขึ้นพร้อมกัน เจลที่ฉีดเข้าไปตอนแรกจะค่อย ๆ ถูกดูดซึมออกไป ส่วนที่หายไปนั้นก็จะถูกแทนที่ด้วยคอลลาเจนที่สร้างขึ้นใหม่ เหมือนกับการส่งไม้ผลัดกัน ช่วงแรกเจลจะเป็นตัวรับผิดชอบวอลลุ่ม แล้วยิ่งเวลาผ่านไป คอลลาเจนที่ร่างกายสร้างขึ้นเองก็จะเข้ามารับหน้าที่นั้นแทน ดังนั้นวอลลุ่มทันทีหลังทำหัตถการกับวอลลุ่มหลังผ่านไป 12 สัปดาห์ จึงมีหลักการที่ต่างกันโดยสิ้นเชิง อย่างหนึ่งคือเจลที่เติมเข้าไป อีกอย่างหนึ่งคือเนื้อเยื่อจริงของตัวเองที่ร่างกายสร้างขึ้นใหม่

ทำไมแต่ละรุ่นถึงอยู่ได้นานไม่เท่ากัน?

เอลันเซ่ไม่ได้มีแค่ผลิตภัณฑ์เดียว แต่แบ่งเป็นหลายรุ่น เช่น S, M, L, E และแต่ละรุ่นก็ทราบกันว่าอยู่ได้นานไม่เท่ากัน ทั้งที่ใช้หลักการเดียวกัน แล้วทำไมระยะเวลาถึงต่างกัน คำตอบอยู่ที่ขนาดของอนุภาค PCL และความหนืดของเจล

• ยิ่งอนุภาคมีขนาดใหญ่ ร่างกายก็ยิ่งใช้เวลาสลายนานขึ้น เหมือนกับน้ำตาลก้อนใหญ่ที่ละลายช้ากว่าน้ำตาลผงละเอียด เพราะเมื่อเทียบกับปริมาตรของอนุภาคแล้ว พื้นผิวที่ร่างกายสัมผัสได้จะน้อยลงตามสัดส่วน เมื่อการสลายตัวช้าลง ระยะเวลาที่กระตุ้นคอลลาเจนก็ยืดออกไปด้วย รุ่นที่มีอนุภาคขนาดใหญ่จึงมักมีระยะเวลาคงอยู่โดยรวมนานกว่า
• ยิ่งเจลมีความหนืดสูง ก็ยิ่งอยู่ในตำแหน่งที่ฉีดได้นานขึ้น รุ่นที่มีความหนืดสูงเป็นที่ทราบกันว่าให้ความรู้สึกแน่นของวอลลุ่มทันทีหลังทำหัตถการได้นานกว่า จึงมักใช้ในบริเวณที่ต้องการขึ้นรูปทรงให้ชัดเจน เช่น จมูกหรือคาง
• ส่วนรุ่นที่ใช้กับบริเวณผิวบางและบอบบาง เช่น รอบดวงตา จะลดความหนืดลงและทำอนุภาคให้ละเอียดขึ้น เพื่อให้กระจายตัวได้อย่างเป็นธรรมชาติใต้ผิวที่บาง โดยไม่จับตัวเป็นก้อนหรือรู้สึกนูนขึ้นมา

ด้วยความแตกต่างเหล่านี้ การเลือกใช้รุ่นไหนจึงขึ้นอยู่กับบริเวณที่ทำและระยะเวลาที่ต้องการให้อยู่ได้นาน ไม่ว่าจะเป็นบริเวณที่ต้องการวอลลุ่มคงอยู่นาน หรือบริเวณที่ต้องแสดงผลบางและเป็นธรรมชาติ นี่คือเหตุผลที่แพทย์เลือกใช้รุ่นต่างกันไปตามความเหมาะสม

หลังทำหัตถการ ควรดูแลรักษาผลลัพธ์อย่างไร?

กระบวนการที่คอลลาเจนตั้งตัวไม่ใช่ปฏิกิริยาที่จบลงทันทีในครั้งเดียว แต่เป็นกระบวนการทางชีวภาพที่ค่อย ๆ ดำเนินไปตลอด 12 สัปดาห์ ดังนั้นการตัดสินผลลัพธ์สุดท้ายจากอาการบวมหรือการเปลี่ยนแปลงของวอลลุ่มในช่วง 2 ถึง 5 วันแรกหลังทำหัตถการจึงยังเร็วเกินไป

มีคำแนะนำว่าไม่ควรกดหรือนวดบริเวณที่ทำหัตถการแรง ๆ เพราะอาจทำให้เจลและอนุภาคกระจายไปในทิศทางที่ไม่ต้องการ หากกดซ้ำ ๆ ในขณะที่เจลยังไม่แข็งตัวดี อนุภาคอาจเคลื่อนออกจากตำแหน่งเดิมและไปสะสมด้านใดด้านหนึ่ง จนจับตัวเป็นก้อนขรุขระได้ ด้วยเหตุนี้ในช่วง 1 ถึง 2 สัปดาห์แรกหลังทำหัตถการ การปล่อยให้บริเวณนั้นอยู่นิ่ง ๆ โดยไม่ไปสัมผัสจึงช่วยให้ตั้งตัวได้สม่ำเสมอ นอกจากนี้กระบวนการที่คอลลาเจนตั้งตัวยังอาจได้รับผลจากความสามารถในการฟื้นตัวและวิถีชีวิตของแต่ละคน จึงควรให้เวลาที่เพียงพอในการติดตามผล และปรึกษาแพทย์อีกครั้งหากจำเป็น

ในช่วง 2 ถึง 5 วันแรกหลังทำหัตถการ อาจมีอาการบวมหรือรอยช้ำเล็กน้อยบริเวณที่ฉีด ซึ่งเป็นปฏิกิริยาปกติที่เกิดขึ้นระหว่างการฉีดเจลและอนุภาคเข้าไป และส่วนใหญ่จะหายไปเองเมื่อเวลาผ่านไป เมื่อผลลัพธ์เริ่มจางลงตามระยะเวลาที่คงอยู่ หลายคนเลือกทำหัตถการซ้ำในกระบวนการเดิมเพื่อรักษาผลลัพธ์ต่อไป

References

Korean Dermatological Association, Ministry of Food and Drug Safety (MFDS), American Academy of Dermatology (AAD), and U.S. Food and Drug Administration (FDA).