สิวที่หน้าอก สาเหตุ ต่างจากสิวที่หน้าอย่างไร?

หลายคนคงเคยสังเกตว่าสิวมักขึ้นตรงจุดที่สายเสื้อในรัด หรือตรงที่สร้อยคอเสียดสีอยู่บ่อย ๆ พอเห็นแบบนี้ก็มักจะคิดว่าสิวที่หน้าอกเป็นโรคเดียวกับสิวบนใบหน้า แต่ในความเป็นจริงกลไกที่อยู่เบื้องหลังต่างกันพอสมควร ที่ใบหน้านั้นการทำงานของต่อมไขมันมีบทบาทหลัก ในขณะที่บริเวณลำตัวอย่างหน้าอกหรือแผ่นหลังมีรายงานว่าเหงื่อ การเสียดสี และสภาพรูขุมขนที่อับชื้นมีอิทธิพลมากกว่า

ที่สำคัญคือตุ่มเล็ก ๆ ที่ขึ้นเป็นเม็ด ๆ บนหน้าอกก็ไม่ได้เป็นสิวเสมอไป หลายครั้งหน้าตาดูคล้ายกันมาก แต่จริง ๆ แล้วปนกับรูขุมขนอักเสบจากเชื้อมาลาสซีเซียซึ่งเป็นเชื้อคนละชนิด บทความนี้จะค่อย ๆ ไล่ดูว่าทำไมผิวบริเวณหน้าอกถึงไวต่อสิ่งกระตุ้นเหล่านี้เป็นพิเศษ

ทำไมสิวขึ้นที่หน้าอก?

ผิวหนังบริเวณหน้าอกมีรูขุมขนและต่อมเหงื่ออยู่หนาแน่นมาก บวกกับตลอดทั้งวันมีสายเสื้อใน ซับในเสื้อผ้า หรือสายกระเป๋าเป้มากดและเสียดสีผิวอยู่ตลอด จึงเป็นจุดที่ได้รับการระคายเคืองบ่อยกว่าบริเวณอื่น

นอกจากนี้หน้าอกยังเป็นจุดที่เหงื่อออกเยอะ แต่ก็ถูกเสื้อผ้าคลุมไว้ตลอด อากาศจึงถ่ายเทได้ไม่ดี เมื่อเหงื่อระเหยไม่ทันและค้างอยู่บนผิวนาน ปากรูขุมขนก็มีโอกาสถูกความชื้นและเซลล์ผิวที่ตายแล้วมาอุดตันได้นานขึ้นตามไปด้วย เพราะแบบนี้เองคนคนเดียวกันจึงอาจมีสิวขึ้นถี่ที่หน้าอกเป็นพิเศษ โดยที่ใบหน้ากลับไม่เป็นมากเท่า

ฤดูกาลก็มีผลไม่น้อย ในหน้าร้อนหลายคนบอกว่าสิวที่หน้าอกกำเริบขึ้นเพราะเหงื่อและความชื้นเพิ่มขึ้นพร้อมกัน ส่วนหน้าหนาวที่ต้องใส่เสื้อผ้าหลายชั้น การเสียดสีก็เพิ่มขึ้นจนทำให้สิวกลับมาขึ้นซ้ำที่จุดเดิมได้เหมือนกัน สุดท้ายแล้วไม่ว่าฤดูจะเปลี่ยนไปแบบไหน เงื่อนไขที่วนกลับมาซ้ำ ๆ ก็คือเหงื่อกับการเสียดสีนั่นเอง

สาเหตุต่างจากสิวที่หน้าอย่างไร?

สิวบนใบหน้ามักถูกอธิบายว่ามีต้นตอหลักมาจากต่อมไขมันที่โตขึ้นและผลิตน้ำมันมากเกินไป แต่บริเวณลำตัวอย่างหน้าอกหรือแผ่นหลังนั้นมีรายงานว่าปัจจัยที่มีน้ำหนักมากกว่าน้ำมันบนผิวคือเหงื่อ การเสียดสี และสภาพผิวที่อับทึบ

ด้วยเหตุนี้วิธีดูแลที่เคยได้ผลกับใบหน้าจึงอาจไม่ได้ผลเท่าที่คาดหวังเมื่อนำมาใช้กับหน้าอก เพราะสัดส่วนของสาเหตุต่างกัน ลำดับการดูแลจึงต้องต่างกันตามไปด้วย ที่ใบหน้าเน้นควบคุมความมันเป็นหลัก ส่วนที่หน้าอกควรให้ความสำคัญกับการลดเหงื่อและการเสียดสีก่อนเป็นอันดับแรก

ตำแหน่งที่ตุ่มสิวขึ้นก็ต่างกันเล็กน้อย ที่ใบหน้ามักกระจุกอยู่บริเวณจมูก หน้าผาก และคาง ซึ่งเป็นจุดที่ต่อมไขมันหนาแน่น ส่วนสิวที่หน้าอกมักขึ้นเรียงเป็นแนวตรงจุดที่เสื้อผ้าเสียดสีบ่อย เช่น แนวขอบเสื้อในหรือรอบคอเสื้อ การที่ตุ่มสิวเกิดตามแนวที่ผิวถูกเสียดสี บอกได้ชัดเจนว่าการเสียดสีมีบทบาทมากแค่ไหนกับสิวชนิดนี้

เหงื่อและการเสียดสีอุดตันรูขุมขนได้อย่างไร?

โดยปกติเหงื่อมีหน้าที่ระบายความร้อนและขับของเสียออกจากร่างกาย แต่ถ้าเหงื่อไม่ระเหยและค้างอยู่บนผิวนาน มันจะรวมตัวกับเซลล์ผิวที่ตายแล้วจนแข็งตัวเป็นเหมือนฝาปิดบาง ๆ คลุมปากรูขุมขนเอาไว้

การเสียดสีที่เกิดขึ้นซ้ำ ๆ ระหว่างเสื้อผ้ากับผิวหนังก็ทำให้เกิดผลคล้ายกัน เพราะเมื่อผิวได้รับการระคายเคืองซ้ำ ๆ ผิวจะพยายามป้องกันตัวเองด้วยการสร้างชั้นเซลล์ผิวหนาขึ้นมา แต่ชั้นที่หนาขึ้นนี้กลับไปทำให้ปากรูขุมขนแคบลง จนไขมันและเหงื่อระบายออกไม่ได้เหมือนเดิม สุดท้ายแล้วไม่ว่าจะเป็นเหงื่อหรือการเสียดสี สองสิ่งที่ต่างกันนี้ก็นำไปสู่ผลลัพธ์เดียวกันคือรูขุมขนที่อุดตัน

ผื่นตุ่มเล็กๆ อาจไม่ใช่สิวได้ไหม?

พอเห็นตุ่มเล็ก ๆ ขึ้นเป็นเม็ดที่หน้าอก หลายคนมักเข้าใจไปเองว่าเป็นสิว แต่ตุ่มเหล่านี้จำนวนไม่น้อยอาจเป็นรูขุมขนอักเสบจากเชื้อมาลาสซีเซีย เชื้อมาลาสซีเซียเป็นยีสต์ที่อาศัยอยู่บนผิวหนังของเราอยู่แล้วตามปกติ แต่ในบริเวณที่เหงื่อออกง่ายและอับชื้นอย่างหน้าอกหรือแผ่นหลัง เชื้อชนิดนี้สามารถเพิ่มจำนวนมากผิดปกติจนก่อให้เกิดการอักเสบภายในรูขุมขนได้

จุดสังเกตของรูขุมขนอักเสบมาลาสซีเซียคือมักขึ้นเป็นตุ่มขนาดใกล้เคียงกันพร้อมกันหลายจุด และมักมีอาการคันร่วมด้วย ในขณะที่สิวจริงมักมีตุ่มขนาดเล็กใหญ่ปนกันไป และอาการเด่นมักเป็นความเจ็บเวลากดมากกว่าอาการคัน เนื่องจากเชื้อที่เป็นต้นเหตุต่างกัน แนวทางการรักษาจึงต่างกันไปด้วย การใช้ยาปฏิชีวนะหรือ benzoyl peroxide ที่มุ่งเป้าไปที่เชื้อสิวเพียงอย่างเดียวมักไม่ค่อยได้ผลกับรูขุมขนอักเสบมาลาสซีเซีย ต้องอาศัยยาต้านเชื้อรา (antifungal) จึงจะเห็นผลตอบสนองที่ดี

วิธีดูแลเองที่บ้าน

สิวที่หน้าอกหลายกรณีดีขึ้นได้ชัดเจนเพียงแค่ปรับพฤติกรรมในชีวิตประจำวัน โดยไม่ต้องพึ่งหัตถการใหญ่ ๆ เลย แต่การเข้าใจเหตุผลเบื้องหลังแต่ละวิธีจะช่วยให้ทำได้อย่างสม่ำเสมอมากขึ้น

• อาบน้ำให้เร็วที่สุดหลังออกกำลังกายหรือเหงื่อออกมาก เพราะยิ่งเหงื่อค้างอยู่บนผิวนานเท่าไหร่ เวลาที่รูขุมขนจะถูกอุดตันก็ยิ่งนานขึ้นตามไปด้วย
• ใช้บอดี้วอชที่มี benzoyl peroxide เพราะ benzoyl peroxide เป็นสารที่ออกซิไดซ์เชื้อสิวในรูขุมขนให้ลดจำนวนลง จึงมีรายงานว่าช่วยเรื่องสิวบริเวณลำตัวได้ด้วย
• ผลัดเซลล์ผิวด้วยผลิตภัณฑ์ที่มี salicylic acid เพราะ salicylic acid ละลายในน้ำมันได้ดี จึงแทรกซึมเข้าไปในรูขุมขนที่มีไขมันอุดตันได้ลึก และช่วยสลายเซลล์ผิวที่แข็งตัวให้อ่อนตัวลง
• เลือกเสื้อผ้าหลวมที่ระบายอากาศได้ดีและเนื้อผ้าซับเหงื่อ เพราะช่วยลดสิ่งกระตุ้นได้พร้อมกันสองอย่างคือการเสียดสีและความชื้น
• ไม่ใส่ชุดออกกำลังกายหรือเสื้อผ้าที่เปียกชื้นไว้นาน เพราะผ้าเปียกที่แนบผิวตลอดเวลาจะสะสมทั้งการเสียดสีและความชื้นไปพร้อมกัน

เมื่อไรควรรักษากับแพทย์ผิวหนัง?

ถ้าปรับพฤติกรรมมาหลายสัปดาห์แล้วอาการยังไม่ดีขึ้นชัดเจน หรือตุ่มสิวลามออกไปเป็นวงกว้าง ควรไปพบแพทย์ผิวหนัง retinoid ชนิดทาเฉพาะที่ (เช่น adapalene) เป็นตัวยาที่ช่วยจัดระเบียบกระบวนการที่เซลล์ผิวจับตัวกันเป็นก้อนที่ปากรูขุมขน จึงช่วยลดความถี่ของการอุดตันได้

ในกรณีที่การอักเสบลามกว้างและลึก แพทย์อาจใช้ยาปฏิชีวนะชนิดกินอย่าง doxycycline ร่วมด้วย เพราะตัวยาออกฤทธิ์ทั้งยับยั้งการเพิ่มจำนวนของเชื้อสิวและลดปฏิกิริยาอักเสบไปพร้อมกัน โดยทั่วไปกว่าจะเห็นผลชัดเจนต้องใช้เวลาประมาณ 4–12 สัปดาห์ และในรายที่รุนแรงจนเสี่ยงเป็นแผลเป็น แพทย์อาจพิจารณายาที่แรงกว่าอย่าง isotretinoin หากตรวจพบว่าเป็นรูขุมขนอักเสบมาลาสซีเซีย ต้องใช้ยาต้านเชื้อราจึงจะตอบสนอง ดังนั้นการวินิจฉัยแยกให้ถูกจึงสำคัญมากในการกำหนดแนวทางรักษา

หากรักษาสองโรคนี้ด้วยวิธีเดียวกันโดยไม่แยกให้ชัด อาการอาจย่ำอยู่กับที่แม้ผ่านไปหลายเดือน ดังนั้นถ้าตุ่มที่ลามกว้างบนหน้าอกหรือแผ่นหลังไม่ตอบสนองต่อการรักษามาหลายสัปดาห์ การไปให้แพทย์ผิวหนังตรวจวินิจฉัยให้ชัดเจนจะประหยัดเวลามากกว่าการลองเปลี่ยนยาเองไปเรื่อย ๆ

นิสัยการดูแลที่ป้องกันการเป็นซ้ำ

แม้อาการจะดีขึ้นจากการรักษาแล้ว สิวที่หน้าอกก็มีแนวโน้มกลับมาเป็นซ้ำได้บ่อย เพราะสภาพแวดล้อมที่เคยทำให้เกิดสิว ไม่ว่าจะเป็นเหงื่อ การเสียดสี หรือความอับชื้น หากยังคงอยู่เหมือนเดิม อาการก็พร้อมจะกลับมาได้ทุกเมื่อ แม้ตุ่มสิวที่เห็นภายนอกจะยุบลงจากการรักษาแล้ว แต่ถ้าเงื่อนไขที่ทำให้เกิดสิวยังไม่เปลี่ยน ก็ยังไม่ถือว่าแก้ปัญหาได้ถึงต้นตอจริง ๆ

เวลาทาครีมกันแดด ควรเลือกสูตรที่ไม่ก่อให้เกิดการอุดตันรูขุมขน (non-comedogenic) มากกว่าสูตรที่มีน้ำมันเยอะ เพราะผลิตภัณฑ์ที่มีน้ำมันมากอาจกลายเป็นอีกหนึ่งสิ่งกระตุ้นที่ไปคลุมรูขุมขนได้เอง นอกจากนี้การซักเสื้อในและชุดออกกำลังกายให้บ่อยขึ้น เพื่อไม่ให้ไขมัน เหงื่อ และเชื้อแบคทีเรียสะสมอยู่บนเนื้อผ้า ก็ช่วยได้เช่นกัน เพราะสิ่งสกปรกที่ตกค้างบนเสื้อผ้าเมื่อกลับมาสัมผัสผิวซ้ำ ๆ อาจทำให้การอักเสบเกิดขึ้นที่จุดเดิมซ้ำแล้วซ้ำเล่า พฤติกรรมเหล่านี้ไม่ได้เห็นผลในชั่วข้ามคืน แต่มีรายงานว่าหากทำต่อเนื่องประมาณ 6–12 เดือน ความถี่ของการกลับมาเป็นซ้ำจะค่อย ๆ ลดลงได้

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).