Hiệu ứng Tyndall khi tiêm filler dưới mắt: nguyên nhân ánh xanh và cách xử lý

Vài ngày sau khi tiêm filler dưới mắt, có người soi gương nghiêng một chút thì phát hiện vùng dưới mắt ánh lên sắc xanh nhạt. Không phải bầm tím, cũng không sưng, nhưng riêng vùng đó cứ có cảm giác xanh xám mờ mờ.

Hiện tượng này có tên gọi hẳn hoi, đó là hiện tượng Tyndall. Đây là một hiện tượng quang học xảy ra khi ánh sáng va vào các hạt filler nằm trong da rồi bị tán xạ ra nhiều hướng. Vì da vùng dưới mắt vốn mỏng và nhạy cảm hơn hẳn các vùng khác trên mặt nên hiện tượng này bộc lộ rõ nhất ở đây. Khi hiểu vì sao lại ánh xanh, điều kiện nào khiến nó dễ xuất hiện, thì hướng phòng ngừa và xử lý cũng dần hiện ra.

Vì sao filler dưới mắt ánh lên màu xanh?

Ánh sáng mà mắt nhìn thấy thực chất là hỗn hợp nhiều bước sóng màu sắc khác nhau. Ánh sáng xanh có bước sóng ngắn, ánh sáng đỏ có bước sóng dài. Khi những tia sáng này gặp các hạt nhỏ trong da, bước sóng càng ngắn thì càng dễ bị tán xạ.

Các hạt filler nằm nông dưới da đóng vai trò như vật cản gây ra sự tán xạ đó. Ánh sáng đỏ bước sóng dài thường xuyên qua thẳng hoặc bị hấp thụ, còn ánh sáng xanh bước sóng ngắn thì va vào hạt filler rồi bắn ra tứ phía. Một phần ánh sáng xanh bị bắn ngược trở lại và thoát ra khỏi bề mặt da, khiến mắt người nhìn thấy vùng đó có màu xanh. Đây chính là nguyên lý giống hệt việc bầu trời có màu xanh, khi ánh sáng va vào các hạt nhỏ trong không khí và tán xạ ra khắp nơi.

Hiệu ứng Tyndall: ánh sáng tán xạ trên hạt

Trong vật lý, hiện tượng tán xạ này được gọi là hiệu ứng Tyndall. Khi chiếu ánh sáng vào chất lỏng hoặc khí có chứa các hạt nhỏ lơ lửng như sữa hay sương mù, ánh sáng không đi thẳng được mà va vào hạt rồi tán ra nhiều hướng. Giống như khi rọi đèn pin vào màn sương, luồng sáng không đi thẳng mà loang ra mờ mờ xung quanh.

Filler axit hyaluronic cũng được cấu tạo từ các hạt gel giữ nước. Khi nằm trong da, những hạt này đóng vai trò tương tự các giọt nước trong sương mù. Kích thước hạt càng gần hoặc nhỏ hơn bước sóng ánh sáng nhìn thấy thì càng dễ gây tán xạ, nên đặc tính vật lý của chính hạt filler chính là điểm khởi đầu của hiện tượng này. Nếu hạt filler to và kết cấu thưa, ánh sáng đi qua ít bị cản nên tán xạ ít hơn, còn hạt mịn và dày đặc thì khả năng giữ và phân tán ánh sáng lại mạnh hơn.

Vì sao dưới mắt đặc biệt dễ bị?

Cùng một loại filler nhưng tiêm ở vùng khác trên mặt thì hiện tượng này thường không rõ. Riêng vùng dưới mắt nhạy cảm với hiện tượng này là do độ dày của da.

Da vùng dưới mắt là một trong những vùng da mỏng nhất trên khuôn mặt. So với má hay trán, lớp da che phủ mô bên dưới ở đây mỏng hơn hẳn. Da dày thì có thể che bớt các hạt filler nằm phía dưới, còn da mỏng như dưới mắt lại không đủ khả năng làm lớp che chắn đó. Vì thế filler ở vùng này gần như bắt buộc phải nằm gần sát bề mặt da hơn. Chưa kể vùng dưới mắt còn là nơi cơ mặt hoạt động liên tục và mạch máu đi khá nông, nên điều kiện để filler bên dưới ánh lên bề mặt càng hội đủ hơn các vùng khác.

Độ sâu tiêm có làm thay đổi mức ánh xanh không?

Cùng một sản phẩm nhưng tiêm ở độ sâu khác nhau thì mức độ ánh xanh cũng khác hẳn nhau. Độ sâu là biến số cốt lõi của hiện tượng này vì nó liên quan trực tiếp đến quãng đường ánh sáng phải đi qua trong da.

Nếu filler nằm ở lớp sâu, gần sát xương, thì lớp mô che phủ phía trên sẽ dày hơn. Ánh sáng phải xuyên qua nhiều lớp mô trước khi đến được bề mặt da, nên khả năng ánh sáng xanh bị tán xạ rồi lại bị hấp thụ hoặc lệch hướng trước khi thoát ra ngoài sẽ cao hơn. Ngược lại, nếu filler nằm ngay dưới lớp bì, tức là lớp nông gần bề mặt, thì ánh sáng bị tán xạ gần như thoát ra ngoài nguyên vẹn. Cũng giống như vật đặt sau tấm rèm mỏng thì thấy rõ bóng dáng, còn đặt sau bức tường dày thì chẳng nhìn thấy gì. Vì vậy ở vùng da mỏng như dưới mắt, việc tiêm đúng độ sâu chính xác đến đâu sẽ quyết định phần lớn kết quả cuối cùng.

Mỗi loại filler có mức ánh xanh khác nhau không?

Không phải loại filler axit hyaluronic nào cũng gây ánh xanh ở mức độ giống nhau. Mỗi sản phẩm có cách tạo hạt và khả năng hút nước khác nhau.

Những sản phẩm ưa nước mạnh, hút nước tốt, theo thời gian sẽ hút thêm nước xung quanh khiến thể tích tăng dần lên. Ban đầu tiêm ở lớp khá sâu nhưng khi thể tích phồng lên, vị trí đó có thể trở nên gần bề mặt hơn tương đối. Vì vậy có trường hợp ngay sau khi tiêm thì bình thường nhưng vài tuần sau mới bắt đầu thấy ánh xanh. Ngược lại, những sản phẩm có hạt to, liên kết ngang thưa và chắc hơn thì ở vùng mỏng như dưới mắt lại dễ sờ thấy đường viền nổi lên bề mặt hoặc bị vón cục, nên vùng này thường được khuyên dùng loại sản phẩm mềm, dàn mỏng đều, với lượng ít.

Kiểu liên kết ngang cũng có ảnh hưởng. Chuỗi axit hyaluronic được liên kết càng dày đặc thì gel càng chắc và giữ hình dạng lâu, nhưng đồng thời ranh giới giữa các hạt cũng rõ hơn, làm tăng diện tích bề mặt giữ và tán xạ ánh sáng. Ngược lại, gel được liên kết thưa, mềm hơn thì ranh giới với mô xung quanh mờ đi, giúp ánh sáng đi qua trơn tru hơn. Đây cũng là lý do các hãng thường phát triển riêng dòng sản phẩm dành cho vùng dưới mắt, được thiết kế ngay từ đầu để giảm tán xạ, phù hợp với vùng da mỏng và hay chuyển động.

Cách phòng ngừa hiệu ứng Tyndall từ trước

Phòng ngừa hiện tượng Tyndall dễ hơn nhiều so với xử lý khi đã xuất hiện. Cốt lõi của việc phòng ngừa là áp dụng ngược lại những nguyên lý vừa nêu trên.

• Chọn sản phẩm mềm được thiết kế riêng cho vùng dưới mắt: sản phẩm có tính ưa nước thấp, hạt dàn mịn, sẽ ít tăng thể tích đột ngột theo thời gian nên giảm nguy cơ ánh xanh khi nằm nông.
• Tiêm chính xác vào đúng độ sâu phù hợp: nhắm vào lớp sâu gần xương hoặc lớp mỡ dưới cơ, để lớp mô phía trên đủ khả năng che phủ filler.
• Điều chỉnh lượng tiêm mỗi lần vừa phải, không quá nhiều: lượng càng nhiều thì không gian chứa filler càng thiếu, khiến filler dễ bị đẩy lên lớp nông hơn.
• Chỉnh sửa từng chút một, cách quãng thời gian: thay vì bơm đầy một lần, cách tiêm bổ sung dần dần theo dõi kết quả sẽ giảm nguy cơ ánh xanh do tiêm quá tay.

Nếu đã bị ánh xanh thì có đảo ngược được không?

Ngay cả khi vùng dưới mắt đã bắt đầu ánh xanh thì tình trạng này vẫn không phải là không thể khắc phục. Vì bản chất filler axit hyaluronic vốn là chất có thể phân hủy trong cơ thể.

Nếu tiêm chính xác men hyaluronidase vào đúng vị trí bị ánh xanh, men này sẽ chọn lọc phân hủy chỉ phần filler axit hyaluronic tại chỗ đó. Không cần can thiệp lại toàn bộ vùng, chỉ cần nhắm đúng điểm đang ánh xanh để làm tan filler tại đó. Khi filler bị phân hủy, các hạt gây tán xạ ánh sáng cũng biến mất, không còn đối tượng để ánh sáng bị tán xạ, nên sắc xanh cũng nhạt dần theo.

Hyaluronidase là loại men có khả năng cắt nhỏ chuỗi axit hyaluronic thành dạng dễ hòa tan trong nước. Filler sau khi bị cắt chuỗi không còn kết thành hạt đủ lớn để gây tán xạ ánh sáng nữa, và dần được hấp thụ, đào thải qua quá trình chuyển hóa của cơ thể. Vì vậy tốc độ đáp ứng của phương pháp này được đánh giá là khá nhanh, có trường hợp cảm nhận được mức độ ánh xanh nhạt đi rõ rệt chỉ sau vài ngày. Cũng có người chọn chờ thời gian để tự nhạt dần, nhưng nếu cảm thấy khó chịu rõ rệt thì nên trao đổi với bác sĩ điều trị để chọn phương án phù hợp với tình trạng của mình.

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).