Da mặt đỏ dai dẳng không phải mụn, mà là dấu hiệu mạch máu và nóng bừng của trứng cá đỏ

Mỗi lần soi gương thấy hai bên má và quanh mũi đỏ ửng lên, nhiều người nghĩ ngay là do mụn. Nhưng nếu đã bôi kem trị mụn, tẩy tế bào chết mà vết đỏ vẫn không lặn, thậm chí còn nóng rát nhiều hơn, thì nguyên nhân có thể không phải mụn, mà là trứng cá đỏ.

Trứng cá đỏ là tình trạng mạch máu ở vùng trung tâm khuôn mặt trở nên nhạy cảm quá mức, gây ra hiện tượng đỏ da và nóng bừng kéo dài mạn tính. Nhìn bề ngoài, bệnh này khá giống mụn, nhưng vị trí xuất hiện và nguyên nhân lại khác nhau, nên hướng chăm sóc nhiều khi phải đi ngược lại. Chính vì vậy, nếu coi hai bệnh là một mà chăm sóc theo cùng một cách, tình trạng đỏ da nhiều khi còn nặng thêm. Dưới đây là những tiêu chí thực tế để phân biệt hai bệnh này.

Vì sao mụn và trứng cá đỏ dễ bị nhầm lẫn?

Cả mụn và trứng cá đỏ đều khiến da mặt nổi những vết đỏ, nặng hơn thì xuất hiện những nốt sần sùi trông như có mủ bên trong. Chính vì vậy, nhiều người chỉ nhìn bề ngoài rồi lầm tưởng đây là cùng một bệnh.

Nhưng thực ra hai bệnh này khác nhau ngay từ nguyên nhân khởi phát. Mụn hình thành khi bã nhờn và tế bào chết tích tụ làm bít lỗ chân lông, vi khuẩn sinh sôi bên trong gây viêm. Trong khi đó, trứng cá đỏ xảy ra khi mạch máu ở da mặt phản ứng nhạy cảm hơn bình thường, giãn ra dễ dàng, rồi viêm chồng lên trên khiến vết đỏ kéo dài. Vì nguyên nhân khác nhau, nên dù trông có vẻ tương tự, vẫn có những dấu hiệu rõ ràng để phân biệt.

Tiêu chí đầu tiên: có nhân mụn hay không

Tiêu chí phân biệt rõ ràng nhất là sự hiện diện của nhân mụn, tức mụn đầu đen và mụn đầu trắng do lỗ chân lông bị bít. Vì mụn khởi phát từ việc lỗ chân lông bị bã nhờn và tế bào chết làm tắc, nên nhìn kỹ sẽ thấy có những hạt nhỏ đen hoặc trắng li ti đi kèm.

Trứng cá đỏ thì không phải bệnh do lỗ chân lông bị bít. Có thể xuất hiện vết đỏ do mạch máu giãn, và nếu viêm chồng lên thì cũng có sẩn hoặc nốt như có mủ, nhưng gần như không đi kèm nhân mụn. Vậy nên khi soi kỹ vùng da đỏ, nếu thấy lẫn nhân mụn đen thì nghiêng về mụn, còn nếu chỉ có vết đỏ mà không có nhân mụn thì nghiêng về trứng cá đỏ.

Khác biệt về vị trí xuất hiện vết đỏ

Vị trí vết đỏ cũng là một manh mối quan trọng. Trứng cá đỏ thường xuất hiện đối xứng ở vùng trung tâm khuôn mặt như mũi, má, trán và cằm giữa. Nguyên nhân là mạch máu ở vùng trung tâm mặt phân bố dày đặc hơn và cũng nhạy cảm hơn với kích thích.

Mụn thì mọc theo những vùng có tuyến bã nhờn phát triển mạnh. Vùng chữ T nối trán và mũi, đường viền cằm, thậm chí lan rộng ra cả lưng và ngực đều có thể xuất hiện mụn. Vùng nào tiết bã nhờn nhiều thì khả năng lỗ chân lông bị bít càng cao. Xem vết đỏ chỉ tập trung ở giữa mặt hay lan theo những vùng nhiều bã nhờn sẽ giúp phần nào phán đoán được đây là bệnh nào.

Cách da phản ứng với nhiệt và kích thích có khác nhau không?

Đặc điểm tiêu biểu của trứng cá đỏ là phản ứng ửng đỏ, tức da mặt bừng đỏ ngay khi gặp một số tác nhân kích thích nhất định. Ăn đồ nóng, đồ cay, uống rượu, rửa mặt bằng nước nóng, thay đổi nhiệt độ đột ngột, tia UV, căng thẳng đều có thể khiến mạch máu giãn ra tức thì, làm mặt đỏ bừng và nóng rát rõ rệt.

Mụn thì không có kiểu phản ứng ửng đỏ tức thời như vậy. Ăn đồ cay không khiến nốt mụn đỏ hơn ngay tại chỗ. Thay vào đó, mụn hình thành theo cách chậm rãi hơn, do thay đổi nội tiết, căng thẳng tích tụ, hoặc một số mỹ phẩm và kích ứng da khiến viêm phát triển dần trong vài ngày. Nếu chỉ vài phút sau khi gặp kích thích mà mặt đã đỏ bừng lên, thì đó là phản ứng nghiêng về trứng cá đỏ.

Vì sao lại thấy mạch máu li ti dưới da?

Khi trứng cá đỏ kéo dài, những mạch máu nhỏ giãn ra gần bề mặt da, hay còn gọi là giãn mao mạch, sẽ bắt đầu lộ rõ. Nguyên nhân là mạch máu giãn ra rồi co lại lặp đi lặp lại nhiều lần, khiến độ đàn hồi của thành mạch giảm dần, cuối cùng không thể co trở lại như ban đầu mà cứ giữ trạng thái giãn nở.

Đặc biệt, nếu quanh mũi và má thấy những đường đỏ mảnh hoặc hình mạng nhện lấp ló dưới da, đây không đơn thuần là vết đỏ mà là dấu hiệu khá rõ để nghi ngờ trứng cá đỏ. Bản thân mụn không phải bệnh làm thay đổi cấu trúc mạch máu, nên hiện tượng giãn mao mạch này ít khi đi kèm. Tuy nhiên, những chỗ mụn viêm nặng sau khi lành cũng có thể để lại vết đỏ tạm thời, nhưng đó là do sắc tố và máu tụ lại tạm thời sau viêm chứ không phải do mạch máu giãn, nên vết này sẽ mờ dần theo thời gian, khác với trứng cá đỏ.

Những dấu hiệu đi kèm cần chú ý

Khi xác định xem có phải trứng cá đỏ hay không, có một số dấu hiệu nên xem xét cùng lúc. Thay vì chỉ dựa vào một triệu chứng, nên kiểm tra xem có nhiều dấu hiệu dưới đây trùng nhau hay không.

• Mắt khô rát hoặc đỏ: Trứng cá đỏ có thể ảnh hưởng đến mạch máu ở mí mắt và vùng quanh mắt, khiến nhiều người bị khô mắt hoặc đỏ mắt đi kèm. Nguyên nhân là mạch máu quanh mắt cũng có độ nhạy cảm tương tự mạch máu vùng trung tâm mặt.
• Mũi dày lên bất thường: Ở những trường hợp trứng cá đỏ lâu năm, tuyến bã nhờn và mô liên kết quanh mũi phát triển to ra, khiến đầu mũi đỏ và sần sùi, dày lên rõ rệt. Đây là kết quả của viêm mạn tính lặp đi lặp lại làm mô tăng sinh dần dần.
• Châm chích khi dùng mỹ phẩm hoặc kem chống nắng: Da bị trứng cá đỏ có hàng rào bảo vệ ở lớp sừng yếu đi, nên ngay cả những sản phẩm vẫn dùng bình thường cũng có thể bất ngờ gây châm chích, nóng rát. Hàng rào da càng mỏng thì các thành phần càng dễ gây kích ứng.
• Tiền sử gia đình: Nếu bố mẹ hoặc anh chị em có làn da dễ đỏ bừng, khả năng bị trứng cá đỏ cũng cao hơn. Nguyên nhân là độ nhạy cảm của mạch máu với kích thích chịu ảnh hưởng khá lớn từ yếu tố di truyền.

Vì sao điều trị mụn sai cách lại khiến trứng cá đỏ nặng thêm?

Nếu nghĩ đây là mụn rồi tẩy da chết, rửa mặt quá mạnh, hoặc dùng những thành phần có tính kích ứng như benzoyl peroxide (thành phần diệt vi khuẩn gây mụn), da bị trứng cá đỏ có thể phản tác dụng nghiêm trọng. Vì da trứng cá đỏ vốn đã có hàng rào bảo vệ yếu và mạch máu nhạy cảm, những thành phần kích ứng sẽ chạm đúng vào điểm nhạy cảm đó, khiến vết đỏ và cảm giác nóng rát càng tăng lên.

Ngược lại, nếu áp dụng nguyên si cách điều trị trứng cá đỏ cho mụn thì cũng chưa chắc hiệu quả. Mụn cần cách tiếp cận làm sạch bã nhờn và tế bào chết đang bít lỗ chân lông, trong khi điều trị trứng cá đỏ lại tập trung làm dịu mạch máu và viêm, hai hướng đi hoàn toàn khác nhau. Vì vậy, phải xác định đúng bệnh trước thì mới có thể chọn đúng hướng chăm sóc.

Vì sao việc phân biệt chính xác lại quan trọng?

Mụn và trứng cá đỏ tuy trông có vẻ giống nhau bên ngoài, nhưng thực chất là hai bệnh riêng biệt, khác nhau từ nguyên nhân, vị trí xuất hiện cho đến cách phản ứng với kích thích. Chỉ cần để ý xem có nhân mụn hay không, vết đỏ có lan đối xứng ở giữa mặt hay không, và da có bừng đỏ ngay khi gặp nhiệt hay kích thích hay không, là đã có thể phân biệt được phần lớn.

Tất nhiên, cũng không hiếm trường hợp cả hai bệnh cùng tồn tại trên một người. Có người từng bị mụn lâu năm, sau đó vết đỏ và mạch máu li ti đặc trưng của trứng cá đỏ lại xuất hiện chồng lên, khiến biểu hiện có thể lẫn lộn tùy từng giai đoạn. Vì vậy, nếu tình trạng đỏ da kéo dài và chăm sóc mãi không cải thiện, cách chắc chắn nhất là đi khám da liễu để được phân biệt chính xác. Chỉ khi xác định đúng nguyên nhân, việc chăm sóc mới thực sự giúp giảm được vết đỏ.

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).