Lỗ chân lông giãn: nguyên nhân, cách chăm sóc và thành phần nào hiệu quả?

Lỗ chân lông là vùng chỉ khiến chúng ta chú ý khi soi gương thật gần. Khi vùng mũi và má trông lấm tấm, dù rửa mặt kỹ đến đâu cũng khó cảm thấy da sạch mịn hoàn toàn. Nhưng thực ra lỗ chân lông vốn là cấu trúc bình thường của da. Đây là lối thoát của mồ hôi và bã nhờn nên không thể loại bỏ hoàn toàn được. Chỉ là khi kích thước lỗ chân lông trông to rõ rệt, đó là kết quả của nhiều nguyên nhân cộng dồn lại. Và khi tháo gỡ từng nguyên nhân một, chúng ta hoàn toàn có cách làm cho lỗ chân lông bớt lộ rõ, dù không thể biến mất hẳn.

Nguyên nhân khiến lỗ chân lông trông to là gì?

Có ba yếu tố chính cùng tác động khiến lỗ chân lông trông to. Một là lượng bã nhờn tiết ra, hai là độ đàn hồi nâng đỡ thành lỗ chân lông, ba là độ dày của nang lông (ống nhỏ trong da nơi sợi lông mọc ra).

Khi bã nhờn tiết nhiều, miệng lỗ chân lông có xu hướng bị giãn cố định. Điều này giống như một ống dẫn nước chịu áp lực liên tục, miệng ống sẽ dần dần nở rộng ra. Bên cạnh đó, khi tuổi tác tăng lên hoặc da tiếp xúc tia UV trong thời gian dài, collagen và elastin nâng đỡ quanh lỗ chân lông sẽ suy giảm. Lúc này miệng lỗ chân lông không thể co lại như trước, mà cứ giữ nguyên trạng thái giãn nở. Ba nguyên nhân này thường xảy ra đồng thời trên cùng một người, nên phần lớn trường hợp chỉ tác động vào một yếu tố duy nhất sẽ không đủ hiệu quả.

Vì sao nhiều bã nhờn thì lỗ chân lông mở rộng?

Tuyến bã nhờn là tuyến nhỏ nằm cạnh nang lông, có nhiệm vụ tiết ra thành phần dầu. Khi tuyến này hoạt động quá mức, vùng da quanh miệng lỗ chân lông sẽ hơi phồng lên ở mức vi mô. Ngoài ra, khi bã nhờn và tế bào chết vón cục bên trong lỗ chân lông, miệng lỗ chân lông sẽ càng trông giãn rộng hơn.

Đặc biệt những vùng có mật độ tuyến bã nhờn dày như mũi và trán sẽ dễ lộ lỗ chân lông hơn dù chịu cùng một kích thích. Nguyên nhân là mật độ tuyến bã nhờn vốn khác nhau theo từng vùng da. Vì vậy trong việc chăm sóc lỗ chân lông, kiểm soát dầu nhờn thường là bước khởi đầu quan trọng. Thành phần tiêu biểu giúp giảm tiết bã nhờn chính là niacinamide. Niacinamide được biết đến với cơ chế làm giảm quá trình chuyển hóa tạo dầu ở tuyến bã nhờn ngay từ cấp độ tế bào.

Mất đàn hồi và lỗ chân lông chảy xệ

Lỗ chân lông không đơn thuần là một lỗ hở, mà là cấu trúc được mô da xung quanh ôm lấy giống như đang khép miệng lại. Yếu tố nâng đỡ thành lỗ chân lông chính là collagen và elastin nằm trong lớp trung bì.

Hình ảnh sợi dây thun sẽ dễ hình dung hơn. Một sợi dây thun còn đàn hồi tốt, dù bị kéo giãn cũng nhanh chóng trở về hình dạng ban đầu, nhưng một sợi dây thun cũ đã chùng thì một khi bị giãn ra sẽ khó co lại. Da quanh lỗ chân lông cũng vậy. Khi collagen còn chắc khỏe, dù bã nhờn tăng nhẹ thì lỗ chân lông vẫn có thể khép lại, nhưng khi da đã suy giảm collagen, lỗ chân lông một khi giãn ra sẽ giữ nguyên trạng thái to như vậy. Việc tia UV kích hoạt enzyme phân giải collagen (MMP, matrix metalloproteinase) cũng liên quan mật thiết đến quá trình này.

Retinoid tác động lên lỗ chân lông như thế nào?

Retinoid là nhóm thành phần thuộc họ vitamin A, tiêu biểu là retinol và tretinoin dạng kê đơn. Thành phần này hoạt động đồng thời theo hai cơ chế.

Thứ nhất là đẩy nhanh chu kỳ thay mới tế bào (turnover, chu kỳ tế bào bề mặt da được thay thế bằng tế bào mới), giúp đẩy các tế bào chết và cặn bã nhờn tích tụ trong lỗ chân lông ra ngoài. Hiệu quả này tương tự như việc thông một đường ống bị tắc. Thứ hai là kích thích nguyên bào sợi trong lớp trung bì, giúp tăng sản sinh collagen. Đây chính là cách bổ sung lại độ đàn hồi cho thành lỗ chân lông như đã nói ở trên. Trong một nghiên cứu lâm sàng thực tế, những trường hợp bôi retinol 0,2% đều đặn cho thấy mức độ giãn của lỗ chân lông giảm trung bình khoảng 30%, còn với tretinoin nồng độ kê đơn thì mức cải thiện được ghi nhận còn lớn hơn. Tuy nhiên do lớp sừng cần thời gian để tái tạo và ổn định, nên để thấy thay đổi rõ rệt, thường cần bôi đều đặn khoảng 4 đến 12 tuần.

Cách dùng niacinamide và BHA

Ngoài tác dụng kiểm soát dầu nhờn đã nói ở trên, niacinamide còn giúp củng cố hàng rào bảo vệ da chắc chắn hơn. Khi hàng rào da chắc khỏe, độ ẩm ít bị bay hơi hơn, nhờ đó mức độ chảy xệ của da quanh lỗ chân lông cũng giảm bớt. Một nghiên cứu ghi nhận khi sử dụng niacinamide nồng độ 4% trong 8 tuần, lỗ chân lông thu nhỏ rõ rệt.

Salicylic acid (BHA) có đặc tính tan trong dầu nên có thể thấm sâu vào bên trong lỗ chân lông để làm sạch bã nhờn và tế bào chết tích tụ. Khác với AHA vốn chỉ làm sạch tế bào chết trên bề mặt da, BHA nhờ đặc tính tan trong dầu mà có thể chạm tới cả bên trong lỗ chân lông. Trên thực tế, một số cách kết hợp sau thường được sử dụng.

• Retinol kết hợp kem chống nắng: Retinoid có thể khiến da nhạy cảm hơn với tia UV vào ban ngày, nên việc dùng kem chống nắng song song sẽ giúp ngăn collagen bị phân giải trở lại.
• Niacinamide kết hợp dưỡng ẩm: Trong quá trình giảm dầu nhờn, da có thể bị khô, nên cần chăm sóc dưỡng ẩm song song để hàng rào da không bị lung lay.
• BHA bắt đầu từ nồng độ thấp: Vì đây là thành phần thấm sâu vào lỗ chân lông, nếu dùng nồng độ cao ngay từ đầu sẽ dễ gây kích ứng, nên khuyến nghị bắt đầu ở nồng độ thấp rồi tăng dần tùy theo phản ứng của da.

Bôi chưa đủ thì có những thủ thuật nào?

Khi cảm thấy chỉ dùng các sản phẩm bôi ngoài da là chưa đủ, nhiều người sẽ cân nhắc kết hợp thêm các phương pháp thẩm mỹ. Tiêu biểu là laser fractional và vi kim tần số radio (RF microneedling). Cả hai phương pháp này có nguyên lý khá giống nhau, đều tạo kích thích vi điểm lên da để thúc đẩy da tự sản sinh collagen mới.

Laser sử dụng năng lượng ánh sáng, còn vi kim RF sử dụng kim nhỏ kết hợp năng lượng nhiệt để tạo các tổn thương vi điểm trong lớp trung bì. Trong quá trình phục hồi những tổn thương này, cơ thể sẽ tự sản sinh collagen và elastin mới, đây chính là cách bổ sung lại độ đàn hồi cho thành lỗ chân lông như đã đề cập ở trên. Tình trạng đỏ da hoặc vảy nhỏ sau thủ thuật thường lắng xuống trong vài ngày, còn sự thay đổi lỗ chân lông thu nhỏ do collagen ổn định thường diễn ra từ từ trong khoảng 4 đến 12 tuần. Hiệu quả này thường duy trì được từ 6 đến 12 tháng tùy vào cách chăm sóc sau đó.

Thói quen giúp duy trì hiệu quả

Chăm sóc lỗ chân lông không phải việc làm một lần là xong, mà là quá trình cần duy trì đều đặn để thấy kết quả tích lũy. Vì vậy cần lưu ý một vài điều sau đây.

• Rửa mặt nhẹ nhàng: Nếu vì lo lắng về lỗ chân lông mà chà xát mạnh, hàng rào bảo vệ da sẽ bị tổn thương, từ đó có thể khiến bã nhờn tiết ra nhiều hơn, tạo thành vòng luẩn quẩn.
• Chống nắng mỗi ngày: Vì việc lặp lại tiếp xúc với tia UV vốn phân giải collagen sẽ khiến độ đàn hồi thành lỗ chân lông vừa gây dựng lại sụp đổ.
• Đánh giá sự thay đổi sau vài tuần: Cả retinoid lẫn niacinamide đều cần thời gian để tế bào chết và collagen tái tạo ổn định, nên nếu kỳ vọng hiệu quả chỉ sau vài ngày sẽ dễ thất vọng.

Rất khó để thay đổi kích thước lỗ chân lông vốn mang tính di truyền, nhưng nếu quản lý tốt hai yếu tố then chốt là dầu nhờn và collagen, hoàn toàn có thể khiến lỗ chân lông trông bớt lộ rõ đi rõ rệt. Thay vì nóng vội trông chờ vào một giải pháp duy nhất, kết hợp đồng thời thành phần chăm sóc và thói quen sinh hoạt sẽ mang lại kết quả bền lâu hơn.

Tài liệu tham khảo

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).