Vì sao lỗ chân lông nam giới trông to? Nguyên nhân do bã nhờn và collagen giảm

Lỗ chân lông của nam giới thường được cho là to vì tuyến bã tiết nhiều dầu. Điều này không sai nhưng chỉ đúng một nửa. Nếu bã nhờn là nguyên nhân duy nhất thì chỉ cần chăm sóc tốt là lỗ chân lông sẽ giữ nguyên kích thước, nhưng thực tế nhiều nam giới lại thấy lỗ chân lông càng rõ hơn khi tuổi tác tăng lên.

Trên thực tế có hai yếu tố cùng tác động. Một là tác động của androgen kéo dài suốt đời kể từ tuổi dậy thì, làm tuyến bã phát triển to hơn và tăng lượng dầu tiết ra. Hai là quá trình diễn ra chậm rãi theo thời gian, khi lượng collagen giữ cho miệng lỗ chân lông khép lại bị suy giảm, khiến lỗ chân lông đã giãn ra một lần khó co lại như cũ. Bài viết sẽ giải thích từng cơ chế, vì sao hai yếu tố này lại nổi bật đặc biệt ở làn da nam giới.

Vì sao nam giới có tuyến bã lớn hơn?

Tuyến bã là những xưởng sản xuất dầu nhỏ nằm sâu trong da. Tuy nhiên kích thước của xưởng này vốn đã khác nhau giữa nam và nữ ngay từ đầu. Ở nam giới, qua giai đoạn bào thai và dậy thì, tuyến bã chịu tác động của androgen (tên gọi chung cho các hormone sinh dục nam) nên phát triển to và dày đặc hơn so với nữ giới.

Đặc biệt những vùng dễ thấy lỗ chân lông như mũi, trán và phần má gần mũi, thường gọi là vùng chữ T, vốn đã có mật độ tuyến bã cao. Khi tuyến bã to nằm ở những vùng này, miệng lỗ chân lông nối với tuyến bã cũng tự nhiên phải rộng hơn. Nếu hình dung tuyến bã như một bồn chứa nước, bồn càng lớn thì lỗ thoát nước cũng phải càng to, đó là nguyên lý tương tự.

Nói cách khác, lý do đầu tiên khiến lỗ chân lông nam giới trông to không nằm ở việc chăm sóc mà nằm ở cấu trúc bẩm sinh. Dù cùng độ tuổi, cùng thói quen chăm sóc da, nam giới có tuyến bã vốn to hơn thì lỗ chân lông vẫn sẽ lộ rõ hơn.

Testosterone làm tăng bã nhờn như thế nào?

Chìa khóa vận hành cơ chế này chính là testosterone, hormone sinh dục nam tiêu biểu nhất. Tuy nhiên testosterone không tác động trực tiếp lên da theo dạng nguyên bản. Trong tế bào da và nang lông có một loại enzyme tên là 5-alpha reductase, enzyme này chuyển testosterone thành dạng mạnh hơn là DHT (dihydrotestosterone).

DHT gắn vào thụ thể androgen trên tế bào tuyến bã giống như một chiếc chìa khóa vừa khít với ổ khóa. Giống như chìa khóa mở cửa khi tra vào ổ, khi DHT gắn vào thụ thể, tế bào tuyến bã phình to ra và các enzyme sản xuất dầu bắt đầu hoạt động mạnh. Kết quả là lượng bã nhờn tiết ra tăng lên.

Mức độ phản ứng này khác nhau ở mỗi người. Cùng một lượng testosterone nhưng người có nhiều enzyme 5-alpha reductase hoặc thụ thể androgen nhạy cảm hơn sẽ tiết bã nhờn mạnh hơn. Đây chính là những trường hợp thường được gọi là da dầu bẩm sinh do di truyền. Và việc mụn cùng lỗ chân lông to xuất hiện đồng thời ở tuổi dậy thì cũng là do phản ứng DHT này được kích hoạt đồng loạt.

Bã nhờn và tế bào chết làm giãn lỗ chân lông ra sao?

Bản thân bã nhờn vốn là chất bình thường giúp giữ ẩm cho da. Vấn đề bắt đầu khi bã nhờn trộn lẫn với tế bào chết, những mảnh tế bào da già cỗi lẽ ra phải bong ra trong lỗ chân lông. Khi tế bào chết bong khỏi thành lỗ chân lông không thoát ra kịp mà kết dính với bã nhờn, miệng lỗ chân lông sẽ dần thu hẹp và vón cục cứng lại, giống như cống thoát nước bị nghẹt vì tóc và dầu mỡ bám dính.

Khối vón cục này, được gọi là nhân mụn (comedone) và thường được biết đến với tên mụn đầu đen hay mụn đầu trắng, ngày càng phình to bên trong lỗ chân lông. Giống như bơm khí vào một quả bóng khiến miệng bóng căng ra, khối nhân mụn càng lớn thì miệng lỗ chân lông cũng càng giãn theo, khiến mắt thường nhìn thấy rõ và to hơn.

Khi khối bã nhờn lộ ra trên bề mặt tiếp xúc với không khí và bị oxy hóa, màu sắc sẽ sẫm lại. Đó chính là mụn đầu đen, không phải do bụi bẩn bám vào mà là kết quả oxy hóa của chính thành phần bã nhờn. Ngược lại, nếu lỗ chân lông bị bít kín hoàn toàn không tiếp xúc được với không khí thì sẽ tạo thành mụn đầu trắng.

Vì sao kiểm soát dầu mà lỗ chân lông vẫn không nhỏ lại?

Nhiều người nghĩ chỉ cần giải quyết vấn đề bã nhờn là lỗ chân lông sẽ tự co lại như cũ, nhưng thực tế thường không đơn giản như vậy. Đây là lúc yếu tố thứ hai, sự suy giảm collagen, phát huy vai trò. Xung quanh miệng lỗ chân lông vốn được collagen và sợi đàn hồi, tức elastin, bao bọc như một dây thun giúp kéo miệng lỗ chân lông khép lại.

Tuy nhiên khi tiếp xúc tia UV lâu dài và tuổi tác tăng lên, collagen và sợi đàn hồi này dần đứt gãy và suy giảm. Trong da liễu, hiện tượng này được gọi là chứng thoái hóa sợi chun quanh nang lông (perifollicular elastosis). Giống như một dây thun cũ đã giãn không còn co được quần áo lại, các sợi collagen suy yếu cũng không thể kéo miệng lỗ chân lông đã giãn trở về kích thước ban đầu.

Nam giới thường có xu hướng dùng kem chống nắng ít hơn nữ giới nên sự thay đổi này thường lộ rõ sớm hơn. Vì vậy, lỗ chân lông vốn nổi bật vì bã nhờn khi còn trẻ sẽ vẫn giữ nguyên trạng thái giãn rộng về mặt cấu trúc khi về già, dù lượng bã nhờn lúc đó đã giảm đi.

Một ngày nên rửa mặt mấy lần?

Vì da tiết nhiều dầu mà rửa mặt mạnh tay nhiều lần trong ngày lại có thể phản tác dụng. Rửa mặt quá thường xuyên sẽ cuốn trôi cả lớp màng bã nhờn bảo vệ da, khiến da nhận định đang thiếu nước và dầu rồi gửi tín hiệu yêu cầu tuyến bã sản xuất thêm dầu. Đó là lý do càng rửa mặt nhiều thì da lại càng tiết dầu, hiện tượng dội ngược này hình thành theo cách như vậy.

Rửa mặt nhẹ nhàng bằng nước ấm khoảng hai lần mỗi ngày, sáng và tối, sẽ giúp duy trì cân bằng giữa hàng rào bảo vệ da và quá trình tiết bã nhờn. Nên tránh nước nóng vì dễ làm tan quá mức lớp màng bã nhờn. Sau khi rửa mặt, việc cấp ẩm bằng một loại kem dưỡng nhẹ cũng là cách giúp tuyến bã không phải hoạt động nhiều hơn mức cần thiết.

Thành phần và thói quen chăm sóc lỗ chân lông

Để chăm sóc lỗ chân lông hiệu quả, cần nhắm đến cả hai cơ chế đã nói ở trên, vừa kiểm soát bã nhờn dư thừa vừa hỗ trợ collagen suy giảm. Những thành phần và thói quen tiêu biểu sau đây tác động cùng lúc đến cả hai yếu tố này.

• Salicylic acid (BHA): nhờ đặc tính tan trong dầu, thành phần này có thể thấm sâu vào bên trong lỗ chân lông đầy bã nhờn để hòa tan tế bào chết và nhân mụn. Cấu trúc tan trong dầu giúp nó tiếp cận sâu bên trong lỗ chân lông tốt hơn các thành phần tan trong nước.
• Niacinamide: điều chỉnh tốc độ sản xuất dầu của tuyến bã đồng thời củng cố hàng rào bảo vệ da. Cơ chế hoạt động của thành phần này là làm dịu chính tín hiệu kích thích tiết bã nhờn.
• Retinoid: giúp tế bào chết bong ra đúng lúc thay vì tích tụ, đồng thời kích thích sản sinh collagen. Đây là thành phần tác động cùng lúc lên cả nguyên nhân gây bít lỗ chân lông lẫn lực nâng đỡ thành lỗ chân lông.
• Kem chống nắng: bảo vệ collagen và sợi đàn hồi quanh lỗ chân lông không bị tia UV phá hủy thêm. Đây là bước thường bị bỏ qua nhất trong ngày nhưng lại là thói quen ảnh hưởng nhiều nhất đến kích thước lỗ chân lông về lâu dài.

Bốn thành phần này nhắm đến những điểm khác nhau nhưng cùng hướng đến một mục tiêu chung, vừa điều tiết bã nhờn vừa giữ độ đàn hồi cho thành lỗ chân lông. Vì vậy thay vì chỉ dùng một thành phần duy nhất, kết hợp rửa mặt đúng cách, kiểm soát bã nhờn, loại bỏ tế bào chết và chống nắng cùng lúc thường mang lại kết quả tốt hơn. Khi những thói quen này được duy trì đều đặn theo thời gian, lỗ chân lông thường được ghi nhận là dần trông gọn gàng hơn.

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).