Lỗ chân lông to và sẹo rỗ do mụn, phân biệt nguyên nhân, cách nhận biết và hướng chăm sóc khác nhau

Mỗi lần soi gương gần, những lỗ chân lông li ti hiện rõ trên da mặt thường bị gộp chung thành một vấn đề, nhưng thực ra đó là hai tình trạng khác nhau đang trộn lẫn với nhau. Một loại là lỗ chân lông vốn có bị giãn rộng ra. Loại còn lại là dấu vết mụn để lại, lõm xuống như sẹo.

Cả hai đều trông như những lỗ nhỏ trên mặt nên nhiều người mặc định đó là cùng một vấn đề và chăm sóc theo cùng một cách. Nhưng vì cơ chế hình thành khác nhau nên hướng chăm sóc cũng cần khác nhau. Nếu áp dụng cách chăm sóc phù hợp với lỗ chân lông giãn cho sẹo rỗ, kết quả có thể không như mong đợi. Hãy cùng tìm hiểu vì sao mỗi loại xuất hiện và cách phân biệt, chăm sóc từng loại.

Vì sao lỗ chân lông giãn lại trông to hơn?

Lỗ chân lông vốn là một ống nhỏ nối với tuyến bã nhờn. Bã nhờn theo ống này thoát ra bề mặt da, giúp da luôn mềm mại. Nhưng khi tuyến bã nhờn hoạt động mạnh hơn bình thường, lượng bã nhờn tiết ra nhiều sẽ lấp đầy và đẩy rộng ống này, khiến miệng lỗ chân lông giãn dần ra.

Sự thay đổi này dễ thấy nhất ở vùng mũi và trán, nơi tuyến bã nhờn phân bố dày đặc. Mật độ tuyến bã nhờn càng cao thì số lượng ống có thể bị giãn cũng càng nhiều. Đó là lý do nhiều người cảm thấy lỗ chân lông quanh mũi to rõ rệt.

Ngoài ra, sự suy giảm collagen và sợi đàn hồi nâng đỡ da cũng góp phần vào tình trạng này. Xung quanh miệng lỗ chân lông vốn có một mạng lưới sợi mô nhỏ, giữ vai trò se khít ống này lại. Nhưng theo tuổi tác hoặc khi tiếp xúc tia UV trong thời gian dài, lớp mô này yếu đi. Có thể hình dung giống như một sợi dây thun đã cũ, một khi bị kéo giãn thì không còn co lại như trước.

Nguyên nhân khiến lỗ chân lông giãn rộng

Lỗ chân lông giãn không phải do một nguyên nhân duy nhất. Mức độ giãn thường là kết quả của nhiều yếu tố cộng gộp lại.

• Lượng bã nhờn tiết ra: người có tuyến bã nhờn hoạt động mạnh thì lượng bã nhờn lấp đầy ống lỗ chân lông càng nhiều, khiến miệng lỗ giãn rộng hơn. Yếu tố di truyền và thay đổi nội tiết tố đều ảnh hưởng đến lượng bã nhờn tiết ra.
• Độ dày của nang lông: vùng da có nang lông bẩm sinh to hơn thì lỗ chân lông phía trên cũng trông to hơn, vì đường kính của ống lỗ chân lông tỷ lệ với độ dày nang lông.
• Suy giảm collagen và sợi đàn hồi: khi tuổi tác tăng lên hoặc da tiếp xúc tia UV thường xuyên, lớp mô sợi từng se khít lỗ chân lông sẽ yếu đi và giữ nguyên trạng thái giãn. Vì cấu trúc nâng đỡ đã lỏng lẻo nên rất khó trở lại kích thước ban đầu.
• Da chảy xệ: khi vùng da rộng như má bị chảy xệ xuống dưới, lỗ chân lông vốn tròn sẽ bị kéo giãn nhẹ thành hình giọt nước. Nguyên nhân là toàn bộ vùng da bị kéo xuống, khiến miệng lỗ chân lông cũng bị kéo giãn theo.

Sẹo rỗ có phải là vấn đề hoàn toàn khác không?

Sẹo rỗ tuy có tên gọi liên quan đến lỗ chân lông nhưng thực chất không phải lỗ chân lông mà gần với sẹo hơn. Đó là dấu vết lõm xuống tại nơi từng bị mụn viêm, có cơ chế hình thành hoàn toàn khác với ống lỗ chân lông vốn có.

Với những trường hợp mụn viêm sâu và kéo dài, cơ thể sẽ kích hoạt phản ứng miễn dịch để dọn dẹp vi khuẩn và mô tổn thương tại vùng đó. Trong quá trình này, collagen ở lớp trung bì cũng bị phân hủy theo. Nếu sau khi viêm lành, lượng collagen mới sinh ra không đủ bù đắp cho phần đã mất, vùng da đó sẽ lõm xuống vĩnh viễn. Nói cách khác, đây không phải là hiện tượng giãn do bã nhờn nhiều, mà là do chính cột trụ nâng đỡ bên dưới da bị mất đi.

Có thể hình dung giống như một chậu cây, khi rễ bị hỏng thì phần đất bên trên cũng lún xuống theo. Nhìn bên ngoài chỉ thấy một lỗ nhỏ lõm xuống, nhưng thực chất đó là nơi phần nâng đỡ bên dưới đã biến mất. Vì vậy chỉ chăm sóc ở bề mặt thường không thể lấp đầy được.

Quá trình hình thành sẹo rỗ diễn ra như thế nào?

Trong giai đoạn viêm, các enzyme cắt bỏ mô tổn thương trong cơ thể cũng hoạt động mạnh hơn. Đây là bước cần thiết để dọn dẹp phần mô cũ, hư hại trước khi vết thương lành lại. Nhưng nếu tốc độ dọn dẹp này nhanh hơn tốc độ tái tạo collagen mới, phần chênh lệch đó sẽ để lại dấu vết lõm xuống.

Viêm càng sâu và càng để lâu, khoảng cách chênh lệch này càng lớn. Những nốt mụn viêm nông và diễn ra trong thời gian ngắn thường tự lành và lấp đầy trở lại một cách tự nhiên. Ngược lại, mụn viêm sâu và kéo dài dễ khiến quá trình lành thương kết thúc trước khi collagen bị mất được bù đắp đủ. Đó là lý do vì sao để mụn viêm lâu hoặc nặn mụn khiến tình trạng viêm nặng thêm, thì nguy cơ để lại sẹo cũng cao hơn.

Hình dạng vết lõm cũng khác nhau tùy trường hợp. Có dạng lõm hẹp và sâu, cũng có dạng lõm rộng và nông như hình chiếc đĩa. Theo các tài liệu, sự khác biệt này phụ thuộc vào việc viêm lan sâu đến đâu và rộng đến mức nào trong lớp trung bì.

Cách phân biệt hai loại lỗ chân lông

Nếu chỉ nhìn bằng mắt thường, hai loại này rất dễ gây nhầm lẫn. Nhưng nếu dựa vào một vài tiêu chí cụ thể, việc phân biệt sẽ dễ dàng hơn nhiều.

• Hình dạng: lỗ chân lông giãn thường có hình tròn và đối xứng, trong khi sẹo rỗ thường có mép góc cạnh hoặc lệch về một phía, không đối xứng. Nguyên nhân là lỗ chân lông vẫn giữ hình dạng ống ban đầu, còn sẹo là nơi mô bị tổn thương không đồng đều nên hình dạng không cố định.
• Vị trí phân bố: lỗ chân lông giãn thường tập trung ở vùng mũi và trán, nơi có nhiều tuyến bã nhờn. Ngược lại, sẹo rỗ có thể xuất hiện cả ở má hoặc cằm, những vùng ít tuyến bã nhờn hơn, nếu trước đó từng bị mụn viêm nặng ở khu vực này. Vì sẹo hình thành theo dấu vết viêm chứ không phụ thuộc vào lượng bã nhờn.
• Phản ứng khi kéo căng da: khi dùng ngón tay kéo căng da nhẹ nhàng, lỗ chân lông giãn thường co nhỏ lại và bớt lộ rõ hơn, vì mô đàn hồi xung quanh vẫn còn tồn tại. Ngược lại, sẹo rỗ vì phần mô nâng đỡ bên dưới đã mất hẳn nên dù kéo căng da, vết lõm cũng không thay đổi nhiều.
• Có nút bã nhờn hay không: lỗ chân lông giãn thường có thể thấy một nút nhỏ do bã nhờn và tế bào chết vón lại. Trong khi đó, sẹo rỗ không phải là một ống dẫn mà là một vết lõm, nên phần lớn không có loại nút này.

Nếu dựa vào những tiêu chí này vẫn khó xác định, tốt nhất nên đến khám trực tiếp tại phòng khám da liễu để có kết quả chính xác. Trên thực tế, nhiều trường hợp cả hai loại cùng xuất hiện xen kẽ trên cùng một vùng da.

Nguyên lý chăm sóc lỗ chân lông giãn

Với lỗ chân lông giãn, hướng chăm sóc là kết hợp kiểm soát bã nhờn và phục hồi độ đàn hồi quanh lỗ chân lông. Vì nguyên nhân là ống bị lấp đầy đồng thời mô nâng đỡ bị lỏng lẻo, nên xử lý cả hai yếu tố này song song sẽ mang lại hiệu quả tốt hơn.

Các hoạt chất thuộc nhóm retinoid được biết đến với khả năng điều chỉnh tốc độ tích tụ tế bào chết trên bề mặt da, đồng thời kích thích sản sinh collagen ở lớp trung bì. Nhờ đó, chúng góp phần làm đầy lại lớp mô sợi từng se khít lỗ chân lông. Niacinamide là hoạt chất được biết đến với khả năng giảm tiết bã nhờn, giúp giảm bớt lượng bã nhờn lấp đầy ống lỗ chân lông ngay từ đầu.

Các hoạt chất tan trong dầu như salicylic acid có khả năng hòa quyện tốt với thành phần dầu, nhờ đó len sâu vào bên trong lỗ chân lông bị bít tắc bởi bã nhờn để làm sạch. So với các hoạt chất tan trong nước, chúng dễ tiếp cận sâu bên trong lỗ chân lông vốn có nhiều dầu hơn. Bên cạnh đó, việc chống nắng giúp bảo vệ lớp mô đàn hồi quanh lỗ chân lông khỏi bị tổn thương thêm. Vừa chăm sóc để phục hồi phần sợi đàn hồi đã yếu, vừa ngăn không cho tia UV gây hại thêm là hai việc cần đi song song với nhau.

Nguyên lý chăm sóc sẹo rỗ

Với sẹo rỗ, chỉ chăm sóc ở bề mặt sẽ có giới hạn nhất định. Vì cốt lõi vấn đề nằm ở việc collagen trong lớp trung bì bị mất đi, nên cần một hướng tiếp cận giúp tái tạo lại lượng collagen tại chính vị trí đó.

Các phương pháp sử dụng kim siêu nhỏ tạo ra những tổn thương cực nhỏ quanh vùng lõm, từ đó kích thích cơ thể tự khởi động phản ứng phục hồi. Trong quá trình phục hồi này, collagen mới được sinh ra và dần dần lấp đầy vùng lõm. Phương pháp kết hợp sóng cao tần (RF) truyền năng lượng kích thích này xuống sâu hơn trong lớp trung bì, giúp mở rộng phạm vi phản ứng phục hồi.

Nếu bên dưới sẹo có hiện tượng dính mô, giống như dây sợi kéo mô lại với nhau, thì có thể cần thêm thủ thuật tách dính trước. Có thể hình dung như một tấm rèm bị buộc chặt vào một sợi dây, dù cố kéo thẳng cũng không thể mở phẳng ra được. Khi mô còn dính, dù chăm sóc theo cách nào khác thì vùng lõm cũng khó phẳng ra. Các phương pháp laser tinh chỉnh ranh giới giữa bề mặt và lớp trung bì cũng thường được kết hợp sử dụng để hỗ trợ mô mới hình thành ổn định.

Điều cần ghi nhớ khi theo dõi kết quả

Cả lỗ chân lông giãn lẫn sẹo rỗ đều cần thời gian để phục hồi. Bởi quá trình collagen tái tạo hay sợi đàn hồi được lấp đầy trở lại vốn là một phản ứng diễn ra từ từ bên trong cơ thể. Thay vì kỳ vọng thay đổi rõ rệt chỉ sau một hai lần chăm sóc, việc kiên trì theo đúng hướng phù hợp với nguyên nhân sẽ mang lại kết quả gần với mong đợi hơn.

Ngoài ra, không hiếm trường hợp cả hai loại cùng xuất hiện trên một khuôn mặt, chẳng hạn vùng mũi bị giãn lỗ chân lông trong khi vùng má lại có sẹo rỗ. Trong trường hợp này, việc kết hợp chăm sóc khác nhau theo từng vùng là điều tự nhiên và cần thiết. Để xác định chính xác tình trạng của mình, tốt nhất nên đến khám tại phòng khám da liễu và được tư vấn phương pháp phù hợp.

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).