Các loại sẹo mụn và cách điều trị, từ CROSS đến subcision

Sau khi mụn đã lặn hết, nhiều người vẫn còn để lại những vết lõm trên da. Nếu nhìn kỹ, những vết sẹo này lại có hình dạng rất khác nhau. Có vết hẹp và sâu như bị đâm bằng một chiếc dùi nhọn, có vết rộng và phẳng như đáy một chiếc chậu vuông, lại có vết lõm nhẹ nhàng, uốn lượn như gợn sóng.

Mỗi hình dạng khác nhau đều có lý do riêng. Và vì hình dạng khác nhau đồng nghĩa với việc những gì xảy ra bên trong vết sẹo cũng khác nhau, nên phương pháp điều trị hiệu quả cho từng loại cũng không giống nhau.

Cùng là mụn, vì sao hình dạng sẹo mỗi nơi một khác?

Sẹo mụn hình thành tại những vị trí viêm nhiễm nặng, mưng mủ. Viêm càng sâu và kéo dài, collagen trong da càng bị phá hủy nhiều. Collagen là loại protein giống như những cây cột chống đỡ cho da. Khi viêm nặng, cơ thể sẽ tiết ra nhiều một loại enzyme có tên MMP (matrix metalloproteinase), chuyên cắt đứt những cây cột này. Tên gọi nghe có vẻ phức tạp, nhưng chức năng lại rất đơn giản, có thể hình dung nó như một chiếc kéo chuyên cắt phăng những cây cột collagen.

Khi viêm nhiễm lắng xuống mà cơ thể chưa kịp bù đắp đủ lượng collagen đã mất, vị trí đó sẽ để lại một vết lõm. Tuy nhiên, hướng lan và độ sâu của viêm nhiễm lại khác nhau ở mỗi người, mỗi vị trí. Tùy vào việc ổ viêm hẹp và sâu, rộng và nông, hay đã dính chặt như sợi dây xuống tận lớp mô dưới da, mà hình dạng sẹo để lại sẽ hoàn toàn khác nhau. Vì vậy, thay vì gộp chung tất cả các loại sẹo lại, việc phân loại theo hình dạng chính là bước khởi đầu của điều trị.

Sẹo mụn chia thành mấy loại?

Trong da liễu, sẹo mụn teo lõm được chia thành ba dạng chính, đó là sẹo đinh nhọn (ice pick), sẹo hộp (boxcar) và sẹo lượn sóng (rolling).

Sẹo đinh nhọn hình thành khi ổ viêm ăn sâu và thẳng đứng theo lỗ chân lông. Vết sẹo hẹp và sâu như một chiếc giếng, chiều rộng thường không quá 2mm. Sẹo hộp hình thành khi viêm nhiễm lan rộng hơn sang hai bên và ăn mòn collagen đều đặn tới một độ sâu nhất định, nên bờ sẹo vuông vức, rõ nét và đáy phẳng như một chiếc chậu. Còn sẹo lượn sóng không phải do bản thân ổ viêm gây ra, mà do trong quá trình lành thương xuất hiện các dải xơ dính, tức những sợi mô mảnh giống như dây thừng, nối giữa lớp bì và lớp mỡ dưới da bên dưới. Chính những sợi dây này kéo da xuống, tạo nên những đường lượn sóng thoai thoải trên bề mặt.

Vì cơ chế hình thành khác nhau, nên cách khắc phục ba loại sẹo này cũng khác nhau. Sẹo cần được lấp đầy từ đáy một đường hầm hẹp và sâu, sẹo cần được làm phẳng đều cả thành lẫn đáy rộng, và sẹo cần cắt đứt sợi dây đang kéo từ bên dưới, mỗi loại đòi hỏi một hướng tiếp cận riêng.

Vì sao sẹo đinh nhọn khó cải thiện bằng laser?

Đúng như tên gọi, sẹo đinh nhọn trông giống như bị một chiếc dùi nhọn đâm vào. Viêm nhiễm ăn sâu thẳng đứng quanh một lỗ chân lông duy nhất, khiến collagen bao quanh đường hầm đó bị tổn thương trong một phạm vi hẹp nhưng sâu. Chiều rộng của sẹo tuy nhỏ, nhưng độ sâu có thể chạm tới lớp bì sâu, thậm chí nặng hơn còn tiến gần tới lớp mỡ bên dưới.

Chính vì cấu trúc này mà các phương pháp chỉ tác động trên bề mặt sẽ có giới hạn nhất định. Dù laser hay peel da có bào mỏng lớp ngoài cùng, đường hầm quá hẹp và sâu nên vẫn không thể chạm tới đáy. Nó giống như việc chỉ nới rộng miệng giếng mà để nguyên phần đáy bên dưới. Vì vậy, sẹo đinh nhọn cần một phương pháp có thể tác động trực tiếp vào bên trong đường hầm, để collagen mới được lấp đầy dần từ đáy lên.

CROSS lấp đáy sẹo bằng cách nào?

CROSS (TCA CROSS) là một liệu pháp tái tạo bằng hóa chất, được thực hiện lặp lại tại một điểm cố định. Dung dịch axit trichloroacetic (TCA) được pha đậm đặc ở nồng độ 90 đến 100%, chấm nhẹ lên đầu tăm hoặc đầu tăm bông mảnh, rồi chấm chính xác vào đáy vết sẹo. Khác với peel da thông thường được thoa trải rộng, điểm mấu chốt của CROSS là chỉ tập trung vào đúng một điểm rất nhỏ.

Khi thoa theo cách này, tổn thương hóa học mạnh chỉ xảy ra trong đúng đường hầm hẹp đó, còn vùng da lành xung quanh gần như không bị ảnh hưởng. Trong quá trình cơ thể phục hồi vùng tổn thương, collagen mới sẽ dần lấp đầy từ đáy đường hầm lên, khiến vết sẹo nông dần theo thời gian. Vì có thể tác động chính xác vào tận bên trong đường hầm hẹp và sâu, CROSS phù hợp với cơ chế của sẹo đinh nhọn hơn so với laser vốn chỉ xử lý bề mặt. Phương pháp này thường được thực hiện 3 đến 6 lần, cách nhau 2 đến 4 tuần mỗi lần, để giảm dần độ sâu của sẹo.

Đặc điểm sẹo hộp và hướng điều trị

Nếu nhìn từ trên xuống, sẹo hộp có đặc điểm là bờ vuông vức và rõ nét. Thành sẹo đứng thẳng, đáy phẳng, giống như một chiếc chậu hình vuông nhỏ được in lên da. Hình dạng này xuất hiện là do viêm nhiễm lan rộng sang hai bên nhiều hơn so với sẹo đinh nhọn, và ăn mòn collagen đồng đều tới một độ sâu nhất định.

Tùy theo độ sâu, sẹo hộp còn được chia thành loại nông và loại sâu. Với loại nông, chỉ cần các liệu pháp làm phẳng đều bề mặt da cũng có thể cải thiện rõ rệt. Ngược lại, loại sâu cần làm phẳng cả thành lẫn đáy để collagen mới được lấp đầy, nên thường phải kết hợp thêm các phương pháp dùng nhiệt hoặc kim siêu nhỏ để tác động sâu vào bên trong da. Vì đây là loại sẹo cần kích thích đều trên một diện tích rộng, cách tiếp cận hoàn toàn khác với sẹo đinh nhọn vốn chỉ xử lý một điểm hẹp.

Nguyên lý sẹo lượn sóng và subcision

Nguyên nhân hình thành sẹo lượn sóng khác hẳn hai loại còn lại. Sẹo đinh nhọn và sẹo hộp hình thành do viêm nhiễm trực tiếp ăn mòn collagen tại chỗ, còn sẹo lượn sóng lại hình thành do trong quá trình lành thương xuất hiện dải xơ dính, tức những sợi mô mảnh và dai như dây thừng, nối giữa lớp bì và lớp mỡ dưới da bên dưới. Vì những sợi dây này liên tục kéo da xuống, nên trên bề mặt xuất hiện những đường lượn sóng rộng và thoai thoải.

Với cấu trúc này, các liệu pháp chỉ làm phẳng bề mặt sẽ không mang lại nhiều tác dụng, bởi nguyên nhân không nằm ở bề mặt mà ở sợi dây đang kéo bên dưới. Vì vậy, phương pháp được sử dụng ở đây là subcision. Subcision dùng một cây kim đầu tù, tròn hoặc một ống nhỏ gọi là cannula, đưa vào dưới da để cắt đứt trực tiếp dải xơ dính đang kéo da xuống. Khi sợi dây bị cắt đứt, vùng da đang bị kéo lõm sẽ nhô lên nhẹ, và chính lượng máu nhỏ cùng phản ứng phục hồi diễn ra trong quá trình này sẽ kích thích collagen mới lấp đầy tại chỗ.

Vì loại bỏ trực tiếp nguyên nhân gây kéo da, subcision đóng vai trò mà khó có phương pháp nào khác thay thế được đối với sẹo lượn sóng. Tuy nhiên, ít khi chỉ cắt dải xơ dính là đủ, nên trên thực tế thường phải kết hợp thêm các liệu pháp làm đầy thể tích hoặc làm phẳng bề mặt sau đó.

Thứ tự điều trị khi có nhiều loại sẹo lẫn lộn

Trên thực tế, phần lớn các trường hợp đều có cả ba dạng sẹo cùng xuất hiện trên một khuôn mặt. Vì vậy, thay vì chỉ dùng một phương pháp duy nhất, các bác sĩ thường khuyến nghị kết hợp nhiều liệu pháp theo một trình tự phù hợp với nguyên nhân gây ra từng loại sẹo.

• Nếu có sẹo lượn sóng do dải xơ dính, subcision thường được cân nhắc thực hiện trước tiên. Vì cần tháo gỡ sợi dây đang kéo từ bên dưới trước khi làm phẳng bề mặt, thì các liệu pháp sau đó mới phát huy hiệu quả đầy đủ.
• Nếu có sẹo hộp với thành và đáy rõ nét, cần bổ sung thêm các liệu pháp dùng nhiệt hoặc kim siêu nhỏ để kích thích collagen bên trong da. Vì phải làm phẳng đều trên một diện tích rộng thì bờ sẹo mới trở nên mềm mại hơn.
• Nếu vẫn còn sẹo đinh nhọn hẹp và sâu, CROSS sẽ được dùng riêng để xử lý dứt điểm đường hầm đó. Bởi đây là phương pháp duy nhất có thể tác động trực tiếp tới tận đáy hẹp và sâu mà các liệu pháp khác không chạm tới được.
• Nếu vùng da vẫn còn thiếu thể tích, có thể bổ sung thêm bước cuối cùng là tiêm filler làm đầy. Việc xử lý dải xơ dính và bề mặt trước rồi mới làm đầy được cho là giúp kết quả duy trì ổn định hơn.

Collagen mới cần từ 4 tuần đến 6 tháng để ổn định. Vì vậy, thay vì đánh giá kết quả ngay sau một lần thực hiện, quy trình tự nhiên thường là 3 đến 5 lần, mỗi lần cách nhau khoảng 4 đến 8 tuần. Điều quan trọng nhất trước tiên là tự soi gương để nhận diện sẹo của mình gần với dạng nào, sau đó trao đổi với bác sĩ chuyên khoa am hiểu các phương pháp phù hợp để lên kế hoạch điều trị theo đúng trình tự.

References

Korean Dermatological Association, Ministry of Food and Drug Safety (MFDS), American Academy of Dermatology (AAD), and U.S. Food and Drug Administration (FDA).