Sẹo mụn ice pick, box và rolling: vì sao mỗi loại cần điều trị khác nhau và cách xử lý

Ngay cả sau khi mụn đã lành hẳn, nhiều người vẫn thấy trên da còn lại những vết lõm sâu. Nhìn kỹ thì các vết sẹo này lại có hình dạng rất khác nhau. Có vết hẹp và sâu như bị vật nhọn chọc vào, có vết rộng và phẳng như đáy khay hình vuông, lại có vết lượn sóng nhẹ nhàng, lõm xuống một cách êm dịu.

Mỗi hình dạng khác nhau đều có lý do riêng. Và vì hình dạng khác nhau nghĩa là những gì xảy ra bên trong vết sẹo cũng khác nhau, nên phương pháp điều trị hiệu quả cho từng loại cũng được xác định riêng biệt.

Vì sao sẹo mụn ở mỗi người lại có hình dạng khác nhau?

Sẹo mụn hình thành tại vị trí từng bị viêm nặng, mưng mủ. Viêm càng sâu và kéo dài, collagen trong da càng bị tổn hại nhiều. Collagen là loại protein đóng vai trò như cột trụ nâng đỡ da. Khi viêm trở nên nghiêm trọng, cơ thể sẽ sản sinh nhiều một loại enzym có tên MMP (matrix metalloproteinase), enzym này có chức năng cắt đứt các cột trụ đó. Tên gọi nghe có vẻ phức tạp nhưng vai trò lại rất đơn giản, có thể hình dung như một chiếc kéo cắt đứt cột trụ collagen.

Khi viêm lắng xuống mà cơ thể chưa kịp bù đắp đủ lượng collagen đã mất, vị trí đó sẽ để lại một chỗ lõm. Tuy nhiên, hướng lan và độ sâu của viêm lại khác nhau ở mỗi người, mỗi vị trí. Tùy vào việc ổ viêm mưng mủ hẹp và sâu, lan rộng và nông, hay dính chặt như dây vào mô dưới da, hình dạng sẹo để lại sẽ hoàn toàn khác nhau. Vì vậy, thay vì gộp chung tất cả sẹo mụn vào một nhóm, việc phân loại theo hình dạng chính là bước khởi đầu của điều trị.

Vì sao sẹo mụn được chia thành ba dạng?

Trong da liễu, sẹo mụn teo lõm do mất mô được chia thành ba dạng chính, đó là sẹo ice pick (dạng nhọn), sẹo box (dạng hộp) và sẹo rolling (dạng lượn sóng).

Sẹo ice pick hình thành khi viêm ăn sâu theo lỗ chân lông theo một đường thẳng, hẹp và sâu. Vết sẹo hẹp và sâu như một cái giếng nhỏ, bề rộng thường dưới 2mm. Sẹo box xuất hiện khi viêm lan rộng hơn sang hai bên và ăn mòn collagen đều đến một độ sâu nhất định, nên bờ sẹo sắc cạnh, rõ ràng và đáy phẳng như hình hộp. Sẹo rolling lại không do bản thân ổ viêm gây ra, mà do trong quá trình lành thương hình thành dải xơ dính, tức mô liên kết mảnh như sợi dây, giữa lớp da và lớp cân cơ bên dưới. Chính sợi dây này kéo da xuống, tạo nên những đường cong lượn sóng nhẹ nhàng.

Vì ba dạng sẹo hình thành theo cơ chế khác nhau, cách khắc phục cũng khác nhau. Sẹo cần lấp đầy một đường hầm hẹp và sâu, sẹo cần làm phẳng đều thành và đáy rộng, và sẹo cần cắt đứt sợi dây kéo từ bên dưới, mỗi loại đòi hỏi một hướng tiếp cận riêng.

Vì sao sẹo ice pick hẹp và sâu lại hình thành?

Đúng như tên gọi, sẹo ice pick trông như bị một vật nhọn chọc thẳng vào da. Viêm ăn sâu theo chiều thẳng đứng, tập trung quanh một lỗ chân lông, khiến chỉ phần collagen bao quanh đường hầm đó bị tổn thương trong một phạm vi hẹp và sâu. Bề rộng tuy nhỏ nhưng độ sâu có thể chạm tới lớp bì sâu, thậm chí gần tới lớp mỡ dưới da nếu nặng.

Vì cấu trúc này, các phương pháp chỉ tác động lên bề mặt da thường có giới hạn nhất định. Laser hay peel dù bào mỏng lớp ngoài của da cũng khó chạm tới đáy, bởi đường hầm quá hẹp và sâu. Điều này giống như chỉ mở rộng miệng giếng mà đáy giếng vẫn giữ nguyên. Vì vậy, sẹo ice pick cần một phương pháp tác động trực tiếp vào bên trong đường hầm để tái tạo collagen từ đáy trở lên.

Vì sao CROSS hiệu quả với sẹo ice pick?

CROSS (TCA CROSS) là kỹ thuật tái tạo da bằng hóa chất, được thực hiện lặp lại tại từng điểm nhỏ. Bác sĩ dùng tăm hoặc que bông nhỏ chấm một lượng rất ít dung dịch acid trichloroacetic (trichloroacetic acid) nồng độ rất cao, từ 90% đến 100%, rồi chấm chính xác vào đáy vết sẹo. Khác với peel thông thường được thoa trải rộng, điểm mấu chốt của CROSS là chỉ tập trung vào một điểm rất nhỏ.

Khi thoa theo cách này, tổn thương hóa học mạnh chỉ xảy ra bên trong đường hầm hẹp đó, còn vùng da lành xung quanh gần như không bị ảnh hưởng. Trong quá trình cơ thể phục hồi vùng tổn thương, collagen mới sẽ dần lấp đầy từ đáy đường hầm trở lên, khiến sẹo dần nông hơn. Nhờ khả năng tác động chính xác vào bên trong đường hầm hẹp và sâu, CROSS phù hợp với cơ chế của sẹo ice pick hơn so với laser vốn chỉ tác động bề mặt. Theo các báo cáo, phương pháp này thường được lặp lại 3 đến 6 lần, mỗi lần cách nhau 2 đến 4 tuần, để giảm dần độ sâu của sẹo.

Sẹo box góc cạnh, rõ nét có gì khác biệt?

Nhìn từ trên xuống, đặc điểm nổi bật của sẹo box là bờ sẹo góc cạnh và rõ ràng. Thành sẹo dựng đứng, đáy phẳng, như thể có một chiếc khay hình vuông nhỏ được in lên da. Hình dạng này xuất hiện do viêm lan rộng sang hai bên hơn so với sẹo ice pick, đồng thời ăn mòn collagen đều đến một độ sâu nhất định.

Tùy độ sâu, sẹo box còn được chia thành loại nông và loại sâu. Với loại nông, chỉ cần các phương pháp làm phẳng đều bề mặt da cũng có thể cải thiện rõ rệt. Ngược lại, loại sâu cần làm phẳng đồng thời cả thành và đáy sẹo để tái tạo collagen, nên cần kết hợp thêm các phương pháp tác động vào lớp sâu của da bằng nhiệt hoặc kim siêu nhỏ. Vì đây là loại sẹo cần kích thích đều trên diện tích rộng, cách tiếp cận hoàn toàn khác với sẹo ice pick vốn chỉ xử lý một điểm hẹp.

Sẹo rolling lõm nhẹ và lượn sóng, vì sao cần subcision?

Sẹo rolling có nguyên nhân hình thành hoàn toàn khác hai loại còn lại. Nếu sẹo ice pick hay sẹo box hình thành do viêm trực tiếp ăn mòn collagen tại chỗ, thì sẹo rolling lại hình thành do trong quá trình lành thương xuất hiện dải xơ dính, tức mô liên kết mảnh và dai như sợi dây, giữa lớp da và lớp cân cơ bên dưới. Sợi dây này liên tục kéo da xuống, tạo nên những đường cong lượn sóng rộng và nhẹ trên bề mặt.

Với cấu trúc này, các phương pháp chỉ làm phẳng bề mặt gần như không mang lại nhiều hiệu quả, bởi nguyên nhân không nằm ở bề mặt mà nằm ở sợi dây kéo bên dưới. Vì vậy, phương pháp subcision được sử dụng. Subcision là kỹ thuật đưa một cây kim đầu tù, tròn hoặc một ống nhỏ gọi là cannula vào dưới da, để cắt đứt trực tiếp dải xơ dính đang kéo da xuống. Khi sợi dây bị cắt đứt, vùng da bị lõm sẽ nhô lên nhẹ, và tình trạng chảy máu vi thể cùng phản ứng phục hồi diễn ra sau đó sẽ kích thích tái tạo collagen mới tại chỗ.

Vì loại bỏ trực tiếp nguyên nhân gây kéo da, subcision đóng vai trò khó có phương pháp nào khác thay thế được trong điều trị sẹo rolling. Tuy nhiên, việc chỉ cắt dải xơ dính thường chưa đủ để kết thúc quá trình điều trị, nên theo nhiều báo cáo, sau đó thường cần kết hợp thêm các phương pháp làm đầy thể tích hoặc làm phẳng bề mặt.

Khi các loại sẹo cùng tồn tại, nên kết hợp điều trị thế nào?

Trên thực tế, phần lớn các trường hợp đều có cả ba dạng sẹo cùng xuất hiện trên một khuôn mặt. Vì vậy, thay vì chỉ dùng một phương pháp duy nhất, cách điều trị thường được khuyến nghị là kết hợp và sắp xếp thứ tự phù hợp với nguyên nhân hình thành từng loại sẹo.

• Nếu có sẹo rolling do dải xơ dính, subcision thường được cân nhắc thực hiện trước. Cần tháo gỡ sợi dây kéo từ bên dưới trước khi làm phẳng bề mặt, để hiệu quả của các bước điều trị sau đó phát huy đầy đủ.
• Nếu có sẹo box với thành và đáy rõ nét, cần bổ sung phương pháp kích thích collagen trong da bằng nhiệt hoặc kim siêu nhỏ. Cần làm phẳng đều trên diện tích rộng để bờ sẹo trở nên mềm mại hơn.
• Nếu vẫn còn sẹo ice pick hẹp và sâu, CROSS được dùng riêng để xử lý dứt điểm đường hầm đó, vì đây là phương pháp có thể tác động trực tiếp vào đáy hẹp và sâu mà các kỹ thuật khác khó chạm tới.
• Nếu vẫn còn tình trạng thiếu hụt thể tích, có thể bổ sung thêm phương pháp làm đầy bằng filler ở giai đoạn cuối. Theo nhiều tài liệu, kết quả sẽ ổn định hơn nếu xử lý dải xơ dính và bề mặt trước, rồi mới làm đầy sau.

Collagen mới cần từ 4 tuần đến 6 tháng để ổn định tại vị trí điều trị. Vì vậy, thay vì đánh giá kết quả ngay sau một lần điều trị, việc thực hiện 3 đến 5 lần, mỗi lần cách nhau khoảng 4 đến 8 tuần, là hướng đi tự nhiên hơn. Trước hết, điều quan trọng nhất là soi gương để ước lượng sẹo của mình gần với dạng nào, sau đó trao đổi với bác sĩ chuyên khoa am hiểu các phương pháp phù hợp để xác định thứ tự điều trị.

References

Korean Dermatological Association, Ministry of Food and Drug Safety (MFDS), American Academy of Dermatology (AAD), and U.S. Food and Drug Administration (FDA).