Mụn thịt trắng quanh mắt, nặn mãi không ra và cứ tái đi tái lại, nguyên nhân và cách xử lý

Nhiều người soi gương gần mới phát hiện quanh mắt nổi lên những hạt trắng nhỏ li ti, sờ vào thấy cộm cộm. Trông cứ như mụn trứng cá, nhưng lấy móng tay ấn thử để nặn thì hạt đó không hề nhúc nhích, càng nặn càng bực mình.

Những hạt này thực chất là mụn thịt (milia). Cái tên nghe lạ tai nhưng đây là tình trạng da khá phổ biến, và một khi hiểu rõ vì sao nó hình thành, vì sao nặn không ra, bạn sẽ thấy nhẹ nhõm hơn hẳn. Bài viết này đi từng bước, từ quá trình mụn thịt hình thành cho đến nguyên lý các cách loại bỏ nó.

Mụn thịt thực chất là gì?

Mụn thịt là tình trạng tế bào chết (lớp tế bào già trên bề mặt da) bị mắc kẹt và vón lại thành một hạt nhỏ ở lớp rất nông của da. Kích thước thường chỉ khoảng 1 đến 3 milimét, màu trắng hoặc hơi ngả vàng.

Sờ vào thấy cứng và tròn là vì hạt này nằm gọn trong một túi nhỏ tách biệt hoàn toàn với bề mặt da, tức là một dạng nang (cyst). Khác với mụn trứng cá, mụn thịt không sưng đỏ, và ấn vào cũng không đau.

Vị trí hay xuất hiện là những vùng da mỏng như quanh mắt, mí mắt, phần trên gò má. Ở trẻ sơ sinh, mụn thịt cũng rất thường gặp, và phần lớn trường hợp này được ghi nhận là tự biến mất trong khoảng 2 đến 4 tuần mà không cần can thiệp gì. Ngược lại, mụn thịt xuất hiện ở người trưởng thành thì hiếm khi tự hết, nên nếu muốn xử lý thường phải nhờ đến bác sĩ.

Vì sao tế bào chết lại bị kẹt và vón cục trong da?

Da vốn có cơ chế tự nhiên: ở lớp ngoài cùng là lớp sừng, các tế bào già liên tục bong ra. Giống như tờ giấy dán tường cũ bong dần theo thời gian, tế bào chết cũng cần bong ra đều đặn thì lớp da mới mới lộ diện được.

Nhưng khi con đường để tế bào chết thoát ra ngoài bị bít lại ở một khe rất nhỏ, vấn đề sẽ phát sinh. Những tế bào chết mất lối thoát cứ tiếp tục tích tụ tại chỗ, vón thành một hạt nhỏ, rồi một lớp màng da mỏng phủ lên trên tạo thành một túi kín hoàn toàn. Đó chính là mụn thịt.

Tình trạng bít lối thoát này thường xảy ra trong một số trường hợp sau đây.

• Trong quá trình lành vết bỏng hoặc vết thương: khi da tái tạo, lối thoát của tế bào chết có thể bị mô mới chèn ép hoặc bít lại, nên vùng đó dễ mọc mụn thịt.
• Dùng kem quá đặc hoặc sản phẩm nhiều dầu liên tục: nếu thành phần sản phẩm đọng lại thành một lớp màng mỏng trên lớp sừng, nó có thể che kín vật lý lối thoát của tế bào chết.
• Da tiếp xúc lâu với ánh nắng: da bị nắng chiếu lâu ngày được cho là có xu hướng dày lớp sừng hơn, khiến lối thoát càng dễ bị thu hẹp.

Mụn thịt khác gì với mụn trứng cá?

Nhiều người nhầm mụn thịt với mụn trứng cá vì bề ngoài khá giống nhau, nhưng quá trình hình thành lại hoàn toàn khác nhau. Mụn trứng cá là do bã nhờn (chất dầu tiết ra từ da) và tế bào chết tích tụ trong lỗ chân lông, sau đó vi khuẩn xâm nhập gây viêm.

Còn mụn thịt thì không liên quan gì đến tuyến bã nhờn hay lỗ chân lông cả. Nó chỉ đơn thuần là tế bào chết bị mắc kẹt, không có sự tham gia của vi khuẩn hay phản ứng viêm nào. Vì vậy mụn thịt không sưng đỏ, ấn vào không đau, và hầu như không mưng mủ hay to ra dù để nguyên không xử lý.

Một điểm khác biệt quan trọng nữa nằm ở việc có lối thông ra ngoài hay không. Mụn trứng cá bắt đầu từ việc lỗ chân lông, vốn là một lỗ mở sẵn có, bị bít lại. Còn mụn thịt thì ngay từ đầu gần như không có lối thông ra ngoài, nó là một nang nhỏ kín hoàn toàn, nên về nguyên tắc không có cách nào nặn để lấy chất bên trong ra được.

Cách xử lý vì thế cũng khác nhau hoàn toàn. Mụn trứng cá cần kiểm soát cả bã nhờn, vi khuẩn lẫn viêm, nhưng mụn thịt vốn không có phản ứng viêm nên dù bôi thành phần kháng viêm thì hạt cũng không nhỏ đi. Chỉ khi mở lại được con đường để tế bào chết thoát ra bằng phương pháp vật lý thì mụn thịt mới biến mất, và đây chính là điểm khác biệt căn bản trong cách tiếp cận.

Vì sao nặn mãi mà không ra?

Với mụn đầu trắng của mụn trứng cá, miệng lỗ chân lông dù chỉ hé mở một chút, nhưng khi ấn lực thì bã nhờn và tế bào chết bên trong vẫn bị đẩy ra ngoài được. Nhưng cấu trúc của mụn thịt lại hoàn toàn khác.

Lớp màng mỏng bao quanh mụn thịt không phải là một lỗ mở thông với bề mặt da, mà là một túi kín bao bọc hạt tế bào chết từ mọi phía. Dù tay ấn mạnh đến đâu cũng không có khe hở nào để xuyên qua lớp màng này, nên chất bên trong ngay từ đầu đã không có đường ra.

Nếu cố dùng móng tay hay dụng cụ để nặn, kết quả thường chỉ là làm tổn thương vùng da xung quanh, và trong lúc vết thương đó lành lại, một mụn thịt mới có thể hình thành ngay tại chỗ. Bởi vì nơi vết thương tái tạo, lối thoát của tế bào chết lại có thể bị bít thêm một lần nữa.

Nguyên lý dùng kim hay laser để lấy mụn thịt ra là gì?

Khi xử lý mụn thịt tại phòng khám, bác sĩ không nặn bằng tay mà trước tiên chủ động tạo một lỗ nhỏ trên lớp màng kín đó. Dùng kim mảnh đã tiệt trùng châm nhẹ lên mụn thịt để tạo một khe hở li ti trên màng, và ngay lúc đó lần đầu tiên xuất hiện một lối thông giữa bên trong và bên ngoài.

Sau khi có lối thông này, chỉ cần một lực ép nhẹ nhàng là hạt tế bào chết bị kẹt bên trong cũng dễ dàng thoát ra. Điều quyết định không phải là lực nặn mạnh, mà chính là việc mở được con đường vốn đang bị bít.

Trường hợp dùng laser thì nguyên lý có phần khác. Năng lượng nhiệt của laser tác động rất khu trú, đốt và làm tan mô thành nang, nên phương pháp này thường được dùng cho những mụn thịt quá nhỏ hoặc quá nông để châm kim, hoặc khi nhiều hạt mọc dày đặc gần nhau. Dù là cách nào thì cả hai phương pháp cũng đều hướng đến việc ít động chạm nhất đến mô da bình thường, chỉ tập trung mở hoặc loại bỏ chính xác cái nang nhỏ gây vấn đề.

Vì sao mụn thịt cứ tái đi tái lại?

Việc lấy hết một hạt mụn thịt không đồng nghĩa với việc vùng da đó sẽ không bao giờ mọc lại. Lý do tái phát thường xuyên là vì môi trường da vốn dễ khiến tế bào chết bị mắc kẹt vẫn còn nguyên đó.

Đặc biệt vùng quanh mắt có lớp sừng mỏng hơn và ít tuyến bã nhờn hơn các vùng khác, nên nhịp độ bong tróc tế bào chết tự nhiên ở đây được cho là có phần khác biệt. Chừng nào đặc điểm này còn tồn tại thì khi điều kiện phù hợp, mụn thịt vẫn có thể mọc lại ở một vị trí khác. Thay vì yên tâm ngay sau khi lấy xong một hạt, việc hiểu rõ nguyên nhân hình thành và duy trì chăm sóc thường xuyên sẽ giúp giảm tái phát hiệu quả hơn nhiều.

Một số cách chăm sóc được cho là giúp giảm tái phát bao gồm.

1. Dùng kết cấu nhẹ thay vì kem quá đặc và nhiều dầu cho vùng quanh mắt: giúp không tạo lớp màng dày trên lớp sừng, nhờ đó giảm khả năng bít lối thoát.
2. Duy trì thói quen dùng kem chống nắng đều đặn: hạn chế tiếp xúc tia UV được cho là giúp ngăn lớp sừng dày lên không cần thiết.
3. Nếu da dễ tích tụ tế bào chết, kết hợp thêm sản phẩm tẩy tế bào chết dịu nhẹ: giúp tế bào chết không lưu lại quá lâu trên bề mặt mà bong ra đúng lúc, nhờ đó giảm tình trạng bít lối thoát.

Trên hết, nên tránh tự ý nặn bằng tay hoặc châm kim tại nhà. Dùng dụng cụ không tiệt trùng để cố xuyên thủng thường chỉ để lại vết thương, và chính vết thương đó lại có thể dẫn đến một vòng lặp mọc mụn thịt mới ngay tại nơi vừa lành.

References

Korean Dermatological Association, Ministry of Food and Drug Safety (MFDS), American Academy of Dermatology (AAD), and U.S. Food and Drug Administration (FDA).