Cách trị mụn thịt trắng quanh mắt, nặn lấy nhân với laser CO2 Erbium YAG và kiểm soát tái phát

Nhiều khi quanh mắt hoặc ở má nổi lên những hạt nhỏ màu trắng lấm tấm như hạt kê. Nặn thì khó ra, trang điểm cũng không che mịn được nên khá phiền. Những hạt trắng này thường chính là mụn thịt trắng (milia).

Milia là những nang nhỏ hình thành khi lớp sừng bị mắc kẹt dưới da. May mắn là chúng dễ điều trị hơn u ống tuyến mồ hôi ở vùng dưới mắt và ít tái phát hơn, nên khi lấy đúng cách thì thường sạch gọn. Tuy vậy, tự nặn quá tay ở nhà đôi khi để lại vết thâm hoặc thậm chí làm mọc thêm, vì thế nên hiểu rõ nguyên lý trước khi xử lý. Bài viết này sẽ lần lượt giải thích vì sao milia hình thành, khác với u ống tuyến mồ hôi trông na ná ra sao, khi nào nặn lấy nhân và khi nào dùng laser CO2, Erbium YAG, có nên tự lấy bằng kim ở nhà không, và tái phát thế nào, tất cả dựa trên nghiên cứu thực tế.

Vì sao milia hình thành?

Milia là những nang nhỏ hình thành khi lớp sừng, tức keratin, bị giữ lại dưới lớp thượng bì. Chúng là những hạt mịn màu trắng hoặc vàng nhạt, kích thước thường chỉ khoảng 1 đến 2mm. Chúng chủ yếu nổi lên ở mí mắt và quanh mắt, má, trán. Đặc điểm là khi nặn ra sẽ thấy một khối sừng trắng bên trong.

Milia được chia thành hai loại chính. Loại nguyên phát hình thành tự nhiên không có nguyên nhân đặc biệt và là loại phổ biến nhất. Loại thứ phát xuất hiện sau khi da bị tổn thương, các nguyên nhân khởi phát gồm bỏng, lột da, các bệnh gây phồng rộp, hay bôi corticoid tại chỗ lâu ngày. Chúng cũng có thể xuất hiện sau laser hoặc các thủ thuật, nên chính thủ thuật đôi khi lại kéo theo milia mới.

Một điểm đáng yên tâm là milia rất thường gặp ở trẻ sơ sinh. Khoảng 40 đến 50% trẻ sơ sinh khỏe mạnh có milia, và ở các bé này chúng thường tự biến mất trong vài tuần đầu đời mà không để lại sẹo. Milia ở người lớn có thể không tự hết, nhưng khi lấy đi thì tiên lượng tốt. Cách xử lý thay đổi đôi chút tùy nguyên nhân, nên phân biệt là loại nguyên phát hay thứ phát cũng có ích. Đặc biệt với loại thứ phát, cần giảm luôn yếu tố kích thích gây ra nó thì mới ngăn được tái phát.

Khác với u ống tuyến mồ hôi thế nào?

Trong số những hạt nổi lên như hạt kê quanh mắt, u ống tuyến mồ hôi (syringoma) cũng khá phổ biến nên dễ nhầm hai loại. Nhưng bản chất chúng hoàn toàn khác nhau. Milia là nang sừng bị mắc kẹt ở lớp thượng bì nông. Chúng là những hạt trắng ánh ngọc trai, chỉ cần mở nhẹ ra là lớp sừng bên trong thoát ra và thường sạch trong một lần.

U ống tuyến mồ hôi thì khác. Đó là u lành hình thành từ tuyến mồ hôi, nằm sâu trong lớp bì, nên không có hạt trắng thoát ra mà sờ thấy là sẩn cứng màu da. Vì gốc nằm sâu nên nếu chỉ xử lý bề mặt sẽ dễ tái phát. Vậy nên nếu có hạt trắng thoát ra thì khả năng là milia, còn nếu ở dưới mắt có nhiều sẩn cứng màu da đối xứng thì nhiều khả năng là u ống tuyến mồ hôi.

Lý do phân biệt hai loại quan trọng là vì độ khó điều trị và tiên lượng khác nhau. Milia nằm nông nên chỉ cần lấy phần sừng ra là xong, khá đơn giản và ít tái phát. U ống tuyến mồ hôi có gốc sâu nên phải tiếp cận theo hướng chấp nhận tái phát mà kiểm soát dần. Có người trên một khuôn mặt có cả hai loại cùng lúc, nên việc phân định trước đâu là tổn thương nào chính là điểm khởi đầu của điều trị chính xác. Khi chỉ nhìn bề ngoài mà chưa rõ thì có thể soi phóng đại, hoặc nếu cần thì xét nghiệm mô để xác định, và phân biệt sẵn như vậy giúp giảm việc phải làm thủ thuật nhiều lần không cần thiết.

Nặn lấy nhân có phải là bước đầu tiên?

Cách điều trị cơ bản của milia là lấy nhân bằng tay. Đây là cách dùng kim đã sát trùng hoặc lưỡi dao nhỏ mở nhẹ bề mặt, rồi ép đẩy khối sừng bên trong ra ngoài. Vì tổn thương nằm nông nên chỉ cách này thôi cũng thường sạch gọn. Thời gian hồi phục cũng ngắn, chỉ tạo một mảng vảy nhỏ hoặc vết đỏ thoáng qua rồi lặn.

Vậy nên nếu milia ít và nông thì nhiều khi không cần đến laser, chỉ lấy nhân là đủ. Gần như không để lại sẹo, thời gian làm cũng ngắn. Tuy nhiên với vị trí khó, tổn thương nằm sâu, hoặc số lượng quá nhiều thì chỉ lấy nhân sẽ có giới hạn.

Lúc này laser CO2 hoặc Erbium YAG trở thành lựa chọn. Đây là cách mở vi tổn thương để đẩy lớp sừng ra, nên có lợi ở những vùng tinh tế như quanh mắt hoặc khi có nhiều tổn thương. Với milia thứ phát dạng nhiều hoặc hay tái phát, đôi khi dùng kèm retinoid bôi để giúp giảm số lượng mới nổi lên. Tóm lại có thể hiểu là nông và ít thì lấy nhân, nhiều hoặc sâu hoặc vị trí khó thì tiếp cận bằng laser. Dù theo hướng nào thì bản thân tổn thương nằm nông nên hồi phục cũng khá nhẹ nhàng.

Khi nào dùng laser CO2 Erbium YAG?

Laser đặc biệt hữu ích khi tổn thương nhiều hoặc ở vị trí khó. Trong các ca dùng laser CO2 cho milia dạng nhiều, sau vài lần làm thì cải thiện rõ rệt, và theo dõi trong 12 đến 36 tháng cũng không thấy tái phát hay tác dụng phụ đặc biệt. Kết quả cũng tốt với cả milia lan rộng quanh mắt.

Laser Erbium YAG có độ hấp thu với nước cao nên xử lý mô nông và chính xác, ít gây tổn thương nhiệt cho vùng xung quanh. Vì vậy nó có lợi ở những vùng tinh tế như quanh mắt. Trong ca dùng Erbium YAG cho milia kháng trị lan quanh mắt, tổn thương gần như biến mất hoàn toàn, và theo dõi 12 tháng không thấy sẹo, thay đổi sắc tố hay biến chứng ở mắt.

Cả hai loại laser có điểm chung là xử lý nông và chính xác. Tuy nhiên vì đều là laser bóc tách nên trên da tối màu cần chú ý tăng sắc tố, do đó nên điều chỉnh cường độ và chăm sóc chống nắng sau khi làm. Chưa có nghiên cứu so sánh lớn nào phân định CO2 hay Erbium YAG bên nào tốt hơn, nên chọn theo độ sâu tổn thương và tình trạng da. Milia vốn có tổn thương khá nông nên hồi phục và kết quả nhìn chung nhẹ nhàng hơn u ống tuyến mồ hôi. Chỉ cần chọn giữa lấy nhân và laser theo vị trí, số lượng và tình trạng da là được.

Có nên tự lấy bằng kim ở nhà không?

Khi thấy hạt trắng nổi lên, ai cũng dễ nảy ý muốn tự lấy bằng kim ở nhà. Nhưng phần này nên thận trọng. Milia có lớp thượng bì bình thường phủ bên trên, nên nếu cố mở quá tay có thể phát sinh nhiều vấn đề. Bề ngoài trông như đã ra hết nhưng nếu còn sót thành nang thì có thể đầy lại.

Thường gặp nhất là nhiễm trùng và sẹo. Đặc biệt vùng quanh mí mắt da rất mỏng nên chỉ cần đụng sai là dễ để lại vết. Điều trớ trêu hơn là chính sự kích thích lên da lại có thể kéo theo milia mới. Milia thứ phát nói ở trên chính là loại xuất hiện sau chấn thương, và tự lấy sai cách có thể làm tổn thương nhiều thêm. Định bỏ đi một cái mà quanh đó mọc thêm vài cái thì lại càng tốn công.

Vậy nên để bác sĩ chuyên khoa xử lý bằng dụng cụ vô trùng là an toàn. Vị trí khó hoặc số lượng nhiều thì dùng laser, nông và ít thì đến phòng khám lấy nhân đơn giản. Cách này sạch gọn hơn và ít rủi ro hơn nhiều so với tự làm ở nhà. Đặc biệt nặn bằng móng tay hoặc kim chưa sát trùng thì nguy cơ nhiễm trùng cao nên tốt nhất tránh. Càng ở vùng tinh tế như quanh mắt thì giao cho chuyên gia càng cho kết quả tốt.

Có hay tái phát không?

Điểm đáng mừng của milia là ít tái phát hơn u ống tuyến mồ hôi. Vì tổn thương là nang sừng nông, chỉ cần lấy hết phần sừng ra thì chỗ đó thường sạch gọn. Đây là điểm khác với u ống tuyến mồ hôi vốn còn gốc sâu trong lớp bì.

Tuy nhiên loại nguyên phát và thứ phát cần nhìn hơi khác nhau. Loại nguyên phát tự hình thành thì sau khi lấy có tiên lượng tốt. Ngược lại loại thứ phát có thể xuất hiện lại nếu yếu tố khởi phát vẫn tiếp diễn. Vì vậy kiểm soát luôn các kích thích kéo theo milia như lột da lặp lại, phồng rộp hay lạm dụng corticoid chính là mấu chốt phòng tái phát. Khó nói chính xác tỷ lệ tái phát bằng con số cụ thể, nhưng nhìn chung là thấp.

Rốt cuộc milia không phải tổn thương đáng lo ngại nhiều. Nó lành tính không gây hại cho sức khỏe, lấy đúng cách thì sạch gọn và cũng ít tái phát. Dù có cái mới nổi lên thì xử lý sớm cũng nhẹ nhàng. Nếu kết hợp chăm sóc tẩy tế bào chết nhẹ nhàng hằng ngày và dưỡng da cơ bản ít kích thích thì cũng giúp giữ da ổn định. Chỉ có điều vì đây là vùng tinh tế quanh mắt, nên xử lý an toàn tại phòng khám và kiểm soát yếu tố khởi phát vẫn là cách gọn gàng nhất, hơn là tự lấy ở nhà.