Laser Excel V trị đỏ mặt và đốm nâu: số buổi, thời gian nghỉ dưỡng

Chắc hẳn có lúc bạn soi gương và thấy hai bên má đỏ ửng bất thường, hoặc những đốm nâu nhạt trên gò má cứ mãi hiện rõ. Vấn đề nằm ở chỗ hai hiện tượng này xuất phát từ nguyên nhân hoàn toàn khác nhau. Sắc đỏ là do các mạch máu nhỏ dưới da giãn ra và lộ lên bề mặt, còn đốm nâu là do sắc tố melanin tích tụ thành từng mảng. Vì vậy trước đây, nhiều người phải điều trị bằng hai loại máy riêng biệt, một máy chuyên về mạch máu và một máy chuyên về sắc tố.

Laser Excel V (Excel V) được thiết kế để xử lý lần lượt cả hai vấn đề này chỉ trong một thiết bị duy nhất. Vậy làm thế nào mà một chiếc máy lại có thể nhận diện và lựa chọn chính xác hai mục tiêu có bản chất hoàn toàn khác nhau như vậy? Hãy cùng tìm hiểu nguyên lý từ đầu.

Laser chọn màu mục tiêu như thế nào?

Ánh sáng laser là chùm sáng được phát ra ở một bước sóng nhất định, tức là một màu sắc và độ dài sóng cụ thể. Trong khi đó, mỗi chất trong da lại hấp thụ tốt một bước sóng khác nhau. Hemoglobin trong máu hấp thụ mạnh bước sóng ngắn gần với ánh sáng xanh lá hơn là ánh sáng đỏ. Ngược lại, sắc tố melanin hấp thụ càng mạnh khi bước sóng càng ngắn, và hấp thụ càng yếu dần khi bước sóng càng dài.

Nhờ sự khác biệt này, chỉ cần điều chỉnh bước sóng của laser, bác sĩ có thể chọn "lần này nhắm vào mạch máu, lần khác nhắm vào sắc tố". Nó giống như việc dò đài radio, chỉ cần chỉnh đúng tần số là bắt được đúng kênh mình muốn nghe. Khi thay đổi tần số (bước sóng), tín hiệu bắt được (chất hấp thụ) cũng thay đổi theo.

Vì sao Excel V có hai bước sóng?

Excel V được trang bị hai bước sóng chính là 532 nanomet và 1064 nanomet. Bước sóng 532nm ngắn nên được cả hemoglobin lẫn melanin hấp thụ rất mạnh. Vì thế, đây là bước sóng chủ lực không chỉ cho các vấn đề mạch máu nông như giãn mao mạch hay mẩn đỏ, mà còn cho các đốm sắc tố nâu nằm ở lớp biểu bì như tàn nhang hay đồi mồi.

Bước sóng 1064nm dài hơn nên bị melanin hấp thụ yếu hơn, nhưng bù lại có khả năng xuyên sâu vào da hơn nhiều. Việc hấp thụ melanin thấp lại trở thành một lợi thế, vì năng lượng ít bị lớp sắc tố ở biểu bì giữ lại, nên có thể truyền sâu xuống lớp trung bì. Do đó, bước sóng này thường được dùng cho các mạch máu tĩnh mạch to và nằm sâu hơn, hoặc các vết sẹo đỏ ở lớp da sâu, thay vì các mao mạch nông gần bề mặt.

Nói rõ hơn về lý do phải dùng riêng hai bước sóng, bước sóng ngắn 532nm hấp thụ mạnh cả hemoglobin và melanin nên xử lý được cùng lúc mạch máu nông và sắc tố nông. Còn bước sóng dài 1064nm tuy hấp thụ melanin thấp nhưng lại tận dụng khả năng xuyên sâu để xử lý các mạch máu to và nằm sâu hơn. Vì vậy, với mao mạch đỏ hay đốm nâu gần bề mặt, bác sĩ chọn bước sóng ngắn, còn với mạch máu to nằm sâu trong trung bì, bước sóng dài sẽ được ưu tiên. Nói cách khác, công cụ được thay đổi tùy theo tính chất và độ sâu của tổn thương.

Vì sao xuất hiện mao mạch và đốm nâu?

Hiểu được nguyên lý thì cách chăm sóc cũng dễ hình dung hơn. Mao mạch đỏ phần lớn là hiện tượng các mạch máu nhỏ dưới da giãn ra và lộ gần bề mặt. Khi liên tục gặp các kích thích làm giãn mạch như đi từ nơi lạnh sang nơi nóng đột ngột, ăn đồ cay, uống rượu bia, hay xông hơi, thành mạch máu sẽ dần mất đi độ đàn hồi. Một khi mạch máu đã giãn ra thì thường không tự co lại được nữa mà giữ nguyên trạng thái đó. Vì vậy, người lớn tuổi hoặc người có cơ địa dễ đỏ mặt thường có mao mạch nổi rõ hơn.

Đốm nâu lại có nguyên nhân khác một chút. Khi da tiếp xúc với tia UV, cơ thể sẽ tự sản sinh nhiều melanin hơn để bảo vệ chính mình. Đây vốn là một phản ứng phòng vệ tự nhiên. Vấn đề nằm ở chỗ tế bào melanocyte ở một số vùng bị kích thích quá mức và tích tụ sắc tố dồn lại một chỗ. Đó cũng là lý do vì sao đốm nâu thường tập trung ở những vùng tiếp xúc lâu dài với ánh nắng như gò má hay trán. Với những người có cơ địa dễ lắng đọng sắc tố do di truyền, dù tiếp xúc cùng một lượng ánh nắng, đốm nâu vẫn dễ hình thành hơn. Như vậy, mạch máu và sắc tố có nguyên nhân khác nhau ngay từ gốc, và laser cũng vì thế mà tiếp cận mỗi loại theo một cách riêng.

Mạch máu và sắc tố phản ứng với laser ra sao?

Khi laser bị hấp thụ vào chất mục tiêu, nhiệt sẽ phát sinh tức thời ngay tại điểm đó. Với mạch máu, nhiệt này làm tổn thương các tế bào ở thành trong mạch máu, khiến mạch dần co lại và tắc nghẽn. Sau đó, cơ thể sẽ nhận diện mạch máu này là mô không còn cần thiết và tự động hấp thu, dọn dẹp theo cơ chế tự nhiên.

Với sắc tố, nguyên lý có phần khác. Khi khối melanin nhận nhiệt và chấn động tức thời, nó sẽ vỡ ra thành những hạt nhỏ li ti. Các mảnh sắc tố nhỏ này sau đó được các tế bào miễn dịch trong cơ thể "dọn dẹp" như những người quét rác, hoặc bị đẩy dần lên bề mặt da và bong ra cùng với tế bào chết. Nói cách khác, mạch máu được xử lý theo cách "làm tắc rồi loại bỏ", còn sắc tố được xử lý theo cách "làm vỡ rồi đào thải", đây là hai hướng tiếp cận hoàn toàn khác nhau.

Nếu trên cùng một khuôn mặt có cả hai thì sao?

Trên thực tế, mẩn đỏ do mạch máu và đốm nâu do sắc tố thường xuất hiện cùng lúc trên một gương mặt. Vì khi tiếp xúc lâu với tia UV, mạch máu giãn ra đồng thời melanin cũng được sản sinh nhiều hơn. Nếu chỉ dùng một máy có duy nhất một bước sóng, vấn đề còn lại sẽ phải hẹn lịch với một máy khác và lập lại kế hoạch điều trị từ đầu.

Thiết bị có thể chuyển đổi bước sóng có ưu điểm là trong cùng một buổi điều trị, bác sĩ có thể áp dụng lần lượt các bước sóng khác nhau cho từng vùng da. Điều này giúp đơn giản hóa quá trình lập kế hoạch điều trị, chứ không có nghĩa là hai vấn đề được giải quyết đồng thời chỉ trong một lần chiếu. Trên thực tế, quá trình vẫn diễn ra theo cách chia vùng và tiếp cận bằng bước sóng tương ứng, tất cả trong cùng một buổi hẹn.

Khác biệt khi bắn vùng đỏ và vùng đốm nâu

Khi xử lý mẩn đỏ, phương pháp thường dùng là chiếu nhẹ nhàng trên diện rộng với cường độ tương đối thấp, lặp lại khoảng 2 đến 3 lượt. Vì mạch máu có độ dày và độ sâu khác nhau ở mỗi người, nên tiếp cận theo từng bước được xem là an toàn hơn so với chiếu mạnh một lần duy nhất.

Đốm nâu thường có ranh giới khá rõ ràng nên phần lớn được xử lý theo kiểu chiếu điểm trực tiếp lên từng vị trí. Cường độ năng lượng được điều chỉnh tùy theo mức độ đậm nhạt và độ sâu của sắc tố, và cách tiếp cận cũng khác nhau tùy vào việc đốm nâu đó nằm nông ở biểu bì hay sâu ở trung bì. Vì vậy, dù dùng cùng một thiết bị, kết quả vẫn có thể khác nhau tùy vào cách bác sĩ đánh giá tổn thương.

Số buổi cần làm và thời gian nghỉ dưỡng

• Mẩn đỏ cần trải qua quá trình mạch máu co lại dần dần, nên thường được chia làm 3 đến 5 lần, mỗi lần cách nhau một khoảng thời gian. Thay vì cố loại bỏ hết mạch máu ngay trong một lần, việc chiếu tia rải ra 3 đến 5 lần sẽ giúp cơ thể có đủ thời gian tự dọn dẹp mạch máu một cách tự nhiên.
• Đốm nâu có mức độ đậm nhạt khác nhau tùy từng trường hợp, nên đốm nhạt có thể mờ đi chỉ sau 1 đến 2 lần, nhưng đốm đậm hoặc nằm sâu thường cần 3 đến 5 lần, mỗi lần cách nhau 3 đến 4 tuần. Nếu chiếu mạnh ngay từ đầu, nguy cơ gặp tác dụng phụ như tăng sắc tố sau viêm có thể tăng lên, vì vậy cách tiếp cận theo từng bước được khuyến khích hơn.
• Thời gian nghỉ dưỡng nhìn chung được cho là khá ngắn. Ở vùng mạch máu có thể xuất hiện đỏ tạm thời hoặc vết bầm nhỏ, còn ở vùng sắc tố có thể xuất hiện đóng vảy hoặc bong tróc nhẹ trong khoảng 3 đến 7 ngày. Trong giai đoạn này, việc chống nắng kỹ lưỡng được xem là yếu tố quan trọng để ngăn sắc tố tái phát.

Chăm sóc da trước và sau khi làm

Trước khi điều trị laser, nên giữ cho làn da ở trạng thái ít bị kích ứng nhất có thể. Từ khoảng 2 tuần trước buổi điều trị, nên tránh tắm nắng hoặc làm nâu da, và tạm ngưng các thành phần tẩy tế bào chết như retinol để an toàn hơn. Bởi nếu da đã bị kích ứng sẵn mà còn cộng thêm nhiệt từ laser, quá trình phục hồi sẽ chậm hơn và nguy cơ để lại tăng sắc tố cũng cao hơn.

Ngay sau khi điều trị, vùng da vừa chiếu tia có thể đỏ lên hoặc hơi sưng nhẹ, đây được xem là phản ứng bình thường đối với kích thích nhiệt. Trong giai đoạn này, cần bôi kem chống nắng kỹ càng và thường xuyên hơn ngày thường, vì làn da vừa bị kích thích rất dễ sạm lại hoặc bắt màu tạm thời.

• Nếu xuất hiện vảy, không nên cố bóc mà hãy để nó tự bong ra một cách tự nhiên. Việc bóc vảy bằng tay có thể dẫn đến sẹo hoặc tăng sắc tố.
• Nên tránh xông hơi nóng, tập luyện cường độ cao và uống rượu bia trong khoảng 3 đến 5 ngày sau điều trị. Bởi nếu mạch máu giãn nở trở lại, tình trạng đỏ da có thể kéo dài hơn dự kiến.
• Nên chú trọng dưỡng ẩm kỹ hơn ngày thường. Việc duy trì đủ độ ẩm trong lúc hàng rào bảo vệ da đang phục hồi được cho là giúp hiệu quả của lần điều trị tiếp theo đạt được tốt hơn.

Tình trạng da cần kiểm tra trước khi làm

Phản ứng với laser thay đổi tùy theo loại da, tức là lượng melanin có trong da nhiều hay ít. Với làn da có nhiều melanin, ngay cả mô da bình thường cũng có khả năng phản ứng với laser, nên cần cài đặt thông số thận trọng hơn. Ngoài ra, nếu vừa mới phơi nắng nhiều hoặc đang dùng một số loại thuốc nhất định, thời điểm điều trị cũng có thể cần được điều chỉnh.

Vì vậy, trước khi điều trị, cần có bước bác sĩ da liễu trực tiếp kiểm tra tình trạng da và xác định nguyên nhân của tổn thương. Có những trường hợp trông giống mẩn đỏ nhưng thực chất là bệnh lý viêm da, hoặc trông giống đốm nâu nhưng lại là tổn thương sắc tố do nguyên nhân khác, nên chẩn đoán chính xác luôn phải đi trước.

Đặc biệt, nám da tuy trông bề ngoài giống đốm nâu nhưng nguyên nhân hình thành và cách phản ứng lại thường khác nhau. Nếu có sự thay đổi nội tiết tố hoặc kích ứng đi kèm, chính việc chiếu laser đôi khi lại được ghi nhận là làm sắc tố đậm hơn. Vì vậy, bước phân biệt loại tổn thương ngay từ đầu là công đoạn quan trọng quyết định kết quả điều trị. Đó cũng là lý do vì sao cùng là đốm nâu nhưng tùy vào chẩn đoán mà thông số máy và khoảng cách giữa các lần chiếu có thể khác nhau hoàn toàn.

References

Korean Dermatological Association, Ministry of Food and Drug Safety (MFDS), American Academy of Dermatology (AAD), and U.S. Food and Drug Administration (FDA).