Nguyên lý laser Excel V xử lý mao mạch đỏ và đốm nâu chỉ với một thiết bị, số lần điều trị và cách chăm sóc

Chắc hẳn không ít lần soi gương, bạn để ý hai gò má cứ ửng đỏ bất thường, còn quanh vùng xương gò má lại lấm tấm những chấm nâu nhạt. Vấn đề nằm ở chỗ hai hiện tượng này có nguyên nhân hoàn toàn khác nhau. Sắc đỏ là do các mạch máu nhỏ dưới da giãn ra và lộ qua lớp da mỏng, còn đốm nâu là do sắc tố melanin tích tụ thành từng đám. Vì vậy trước đây, nhiều người phải điều trị ở hai loại máy riêng, một máy cho mạch máu và một máy cho sắc tố.

Laser Excel V ra đời để xử lý cả hai vấn đề này trong cùng một thiết bị, theo từng bước tuần tự. Vậy làm thế nào một chiếc máy lại có thể nhận diện và chọn lọc hai mục tiêu có bản chất hoàn toàn khác nhau như vậy? Cùng tìm hiểu từ nguyên lý cơ bản nhất.

Ánh sáng phân biệt màu sắc là như thế nào?

Ánh sáng laser là một chùm tia được chọn ra ở một bước sóng nhất định, tức một màu sắc và độ dài sóng cụ thể. Trong khi đó, mỗi chất trong da lại hấp thụ tốt những bước sóng khác nhau. Hemoglobin trong máu hấp thụ mạnh ở bước sóng ngắn, gần với ánh sáng xanh lục hơn là đỏ, còn melanin lại phản ứng với dải bước sóng dài hơn và rộng hơn nhiều.

Nhờ sự khác biệt này, chỉ cần điều chỉnh bước sóng của laser là có thể chọn "lần này nhắm mạch máu, lần này nhắm sắc tố". Cũng giống như dò đài radio, bắt đúng tần số là nghe được đúng kênh mình muốn. Đổi tần số, tức bước sóng, thì tín hiệu bắt được, tức chất được hấp thụ, cũng đổi theo.

Vì sao thiết bị này cần đến hai bước sóng?

Excel V là thiết bị tiêu biểu được trang bị đồng thời hai bước sóng 532 nanomet và 1064 nanomet. Bước sóng 532 nanomet ngắn, hấp thụ tốt vào hemoglobin nên thường dùng cho các vấn đề mạch máu như mao mạch giãn, đỏ da hay sẹo đỏ.

Bước sóng 1064 nanomet dài hơn nên xuyên sâu hơn vào da, đồng thời vẫn được melanin hấp thụ. Vì vậy bước sóng này thường được áp dụng cho các tổn thương nâu nằm ở vùng ranh giới giữa lớp thượng bì và trung bì, như tăng sắc tố hay nám. Bước sóng càng dài càng đi sâu, nhưng cũng dễ tán xạ hơn, nên bác sĩ phải điều chỉnh mức năng lượng và cách chiếu tia theo độ sâu của từng tổn thương.

Nói cách khác, lý do phải chia ra hai bước sóng là vì bước sóng ngắn hấp thụ mạnh ở lớp nông, còn bước sóng dài lan tỏa và hấp thụ nhẹ nhàng hơn ở lớp sâu. Bước sóng ngắn dành cho mao mạch đỏ gần bề mặt, còn bước sóng dài dành cho sắc tố hoặc mạch máu lớn nằm sâu về phía trung bì. Về cơ bản, bác sĩ đổi công cụ tùy theo độ sâu của tổn thương.

Vì sao mạch máu và sắc tố lại hình thành ngay từ đầu?

Hiểu được nguyên lý thì cách chăm sóc cũng dễ hình dung hơn. Mao mạch đỏ phần lớn là hiện tượng các mạch máu nhỏ trong da giãn ra và lộ gần bề mặt. Khi liên tục di chuyển đột ngột từ nơi lạnh sang nơi nóng, hoặc thường xuyên tiếp xúc với các yếu tố làm giãn mạch như đồ ăn cay, rượu bia, xông hơi, thành mạch máu sẽ dần mất độ đàn hồi. Một khi đã giãn, mạch máu hiếm khi tự co lại mà thường giữ nguyên trạng thái đó. Đó là lý do càng lớn tuổi, hoặc người có cơ địa dễ đỏ mặt, mao mạch càng dễ lộ rõ hơn.

Đốm nâu lại có nguyên nhân khác một chút. Khi tiếp xúc tia UV, da tự bảo vệ bằng cách sản sinh nhiều melanin hơn. Bản thân phản ứng này hoàn toàn tự nhiên. Vấn đề nảy sinh khi tế bào hắc tố ở một số vùng bị kích thích quá mức, khiến sắc tố dồn tụ lại một chỗ. Đây cũng là lý do các vị trí tiếp xúc ánh nắng lâu dài như gò má hay trán, nơi hứng tia UV nhiều nhất, thường tập trung nhiều đốm nâu. Nếu làn da vốn có cơ địa dễ lên sắc tố, thì dù nhận cùng lượng ánh nắng, đốm nâu vẫn xuất hiện dễ dàng hơn. Như vậy, mạch máu và sắc tố khác nhau ngay từ nguyên nhân, nên laser cũng phải tiếp cận theo hai cách riêng biệt.

Nhiệt loại bỏ mạch máu và sắc tố bằng cách nào?

Khi laser được hấp thụ vào chất mục tiêu, nhiệt sinh ra tức thời ngay tại điểm đó. Với mạch máu, nhiệt này làm tổn thương lớp tế bào bên trong thành mạch, khiến mạch máu dần co lại và bít tắc. Sau đó, cơ thể nhận diện mạch máu này là mô không còn cần thiết và tự hấp thu, dọn dẹp một cách tự nhiên.

Với sắc tố, cơ chế lại khác đôi chút. Khi khối melanin nhận nhiệt và lực tác động tức thời, nó vỡ thành những hạt nhỏ li ti. Các hạt sắc tố vỡ vụn này bị tế bào miễn dịch đóng vai trò dọn dẹp thực bào, hoặc được đẩy dần lên bề mặt da rồi bong ra cùng lớp tế bào sừng. Nói ngắn gọn, mạch máu được xử lý theo cách chặn lại để loại bỏ, còn sắc tố được xử lý theo cách làm vỡ để đào thải, hai cách tiếp cận hoàn toàn khác nhau.

Xử lý cả hai vấn đề trên một thiết bị thì tiện ở điểm nào?

Trên thực tế, đỏ da do mạch máu và đốm nâu do sắc tố rất thường xuất hiện cùng lúc trên một gương mặt. Khi tiếp xúc tia UV lâu dài, cả mạch máu lẫn quá trình sản sinh melanin đều tăng lên. Nếu chỉ dùng thiết bị một bước sóng, vấn đề còn lại phải đặt lịch lại ở một máy khác và lập kế hoạch điều trị riêng.

Một thiết bị có thể đổi bước sóng linh hoạt sẽ có lợi thế là áp dụng lần lượt các bước sóng khác nhau cho từng vùng ngay trong một buổi khám. Điều này giúp đơn giản hóa việc lập kế hoạch điều trị, chứ không có nghĩa hai vấn đề được giải quyết đồng thời chỉ trong một lần chiếu tia. Trên thực tế, quá trình vẫn diễn ra bằng cách chia vùng da và tiếp cận từng vùng bằng bước sóng phù hợp, trong cùng một buổi.

Cách điều trị đỏ da và đốm nâu khác nhau ra sao?

Khi xử lý đỏ da, bác sĩ thường áp dụng phương pháp chiếu diện rộng với cường độ tương đối thấp, đi qua vùng da khoảng 2 đến 3 lượt để kích thích nhẹ nhàng. Vì độ lớn và độ sâu của mạch máu ở mỗi người mỗi khác, nên thay vì dồn năng lượng mạnh trong một lần, cách tiếp cận từng bước được xem là an toàn hơn.

Với đốm nâu, do ranh giới tổn thương thường khá rõ, bác sĩ hay dùng cách chiếu điểm trực tiếp vào từng vị trí. Mức năng lượng được điều chỉnh theo độ đậm và độ sâu của sắc tố, và cách tiếp cận cũng khác nhau tùy đốm nâu nằm nông ở thượng bì hay sâu hơn về phía trung bì. Vì vậy, dù dùng cùng một thiết bị, kết quả vẫn có thể khác nhau tùy vào cách bác sĩ đánh giá tổn thương.

Cần điều trị bao nhiêu lần, thời gian hồi phục ra sao?

• Đỏ da cần thời gian để mạch máu co dần lại, nên thường được chia làm 3 đến 5 lần, mỗi lần cách nhau một khoảng thời gian nhất định. Thay vì cố loại bỏ toàn bộ mạch máu trong một lần, việc kích thích đều đặn qua 3 đến 5 lần sẽ giúp cơ thể có đủ thời gian tự dọn dẹp mạch máu một cách tự nhiên.
• Đốm nâu có độ đậm sắc tố khác nhau ở từng tổn thương, nên đốm nhạt có thể mờ đi chỉ sau 1 đến 2 lần, còn sắc tố đậm hoặc nằm sâu thường cần điều trị 3 đến 5 lần, mỗi lần cách nhau 3 đến 4 tuần. Nếu chiếu năng lượng mạnh trong một lần duy nhất, nguy cơ tăng sắc tố sau viêm lại càng cao, nên cách tiếp cận theo từng bước vẫn được khuyến khích hơn.
• Thời gian hồi phục nhìn chung khá ngắn. Vùng điều trị mạch máu có thể hơi đỏ hoặc bầm nhẹ tạm thời, còn vùng điều trị sắc tố có thể đóng vảy hoặc bong da nhẹ trong khoảng 3 đến 7 ngày. Trong giai đoạn này, việc chống nắng kỹ được xem là yếu tố quan trọng để hạn chế sắc tố tái phát.

Trước và sau khi điều trị cần lưu ý những gì?

Trước khi điều trị laser, nên giữ cho làn da ở trạng thái ít bị kích thích nhất có thể. Khoảng 2 tuần trước buổi hẹn, hãy tránh phơi nắng hoặc tắm nắng nhân tạo, đồng thời tạm ngưng các sản phẩm tẩy tế bào chết như retinol. Nếu da đã bị kích ứng sẵn mà còn chịu thêm nhiệt từ laser, quá trình hồi phục sẽ chậm hơn và nguy cơ để lại sắc tố cũng tăng lên.

Ngay sau khi điều trị, vùng da có thể đỏ lên hoặc hơi sưng nhẹ, đây được xem là phản ứng bình thường trước tác động nhiệt. Trong giai đoạn này, cần thoa kem chống nắng kỹ càng và thường xuyên hơn ngày thường, vì làn da vừa mới kích thích rất dễ sạm lại hoặc lên sắc tố tạm thời.

• Nếu xuất hiện vảy, không nên cố bóc mà hãy để nó tự bong theo thời gian. Việc cố tình gỡ vảy có thể dẫn đến sẹo hoặc tăng sắc tố.
• Nên tránh xông hơi nóng, vận động mạnh và rượu bia trong khoảng 3 đến 5 ngày sau điều trị. Nếu mạch máu giãn trở lại, tình trạng đỏ da có thể kéo dài hơn dự kiến.
• Cần chú trọng dưỡng ẩm hơn bình thường. Duy trì đủ độ ẩm trong lúc hàng rào bảo vệ da đang hồi phục sẽ giúp hiệu quả của lần điều trị tiếp theo phát huy tốt hơn.

Ai cũng có thể điều trị ngay được không?

Phản ứng với laser thay đổi tùy theo tuýp da, cụ thể là lượng melanin có trong da nhiều hay ít. Với làn da chứa nhiều melanin, mô da bình thường cũng có khả năng phản ứng cùng với laser, nên mức năng lượng cần được cài đặt thận trọng hơn. Ngoài ra, nếu gần đây da bị cháy nắng nhiều hoặc đang dùng một số loại thuốc nhất định, thời điểm điều trị có thể cần được điều chỉnh lại.

Vì vậy, trước khi điều trị, cần có bác sĩ da liễu trực tiếp thăm khám để xác định tình trạng da và nguyên nhân của tổn thương. Có những trường hợp trông giống đỏ da nhưng thực chất là bệnh lý viêm, hoặc trông giống đốm nâu nhưng lại là tổn thương sắc tố do nguyên nhân khác, nên việc chẩn đoán chính xác cần được thực hiện trước tiên.

Đặc biệt, nám tuy nhìn bề ngoài khá giống đốm nâu thông thường, nhưng nguyên nhân hình thành và cách phản ứng với điều trị thường khác nhau. Khi có sự kết hợp của thay đổi nội tiết hoặc kích ứng, chính bản thân kích thích từ laser đôi khi lại khiến sắc tố đậm hơn, nên việc phân biệt loại tổn thương trước tiên là bước quan trọng quyết định kết quả điều trị. Chính vì lý do này, cùng là đốm nâu nhưng tùy vào chẩn đoán nhận được, mức năng lượng và khoảng cách giữa các lần điều trị cũng sẽ khác nhau.

References

Korean Dermatological Association, Ministry of Food and Drug Safety (MFDS), American Academy of Dermatology (AAD), and U.S. Food and Drug Administration (FDA).