Cằm đôi dù không tăng cân, vì sao cần tách riêng nguyên nhân do mỡ và do chảy xệ để điều trị đúng hướng

Có những người không hề tăng cân nhưng vùng dưới cằm vẫn cứ đầy lên. Nhìn nghiêng trong gương là thấy khó chịu, còn ăn kiêng thế nào thì phần cằm cũng khó gọn lại được.

Thật ra cằm đôi không chỉ có một nguyên nhân. Có khi là do mỡ tích tụ dưới cằm, có khi lại do da hoặc cơ bị chảy xệ. Nhìn bên ngoài hai dạng này khá giống nhau, nhưng bản chất bên trong lại hoàn toàn khác, nên cách điều trị hiệu quả cũng khác nhau. Nếu không biết cằm đôi của mình thuộc dạng nào mà cứ chọn đại một phương pháp, rất dễ tốn thời gian và tiền bạc mà kết quả chẳng đáng là bao.

Cằm đôi do mỡ hình thành vì sao?

Vùng dưới cằm vốn dĩ đã có một khoảng trống dành cho mỡ tích tụ, gọi là mỡ dưới cằm (submental fat). Khi các tế bào mỡ ở đây tăng số lượng hoặc phình to lên, phần dưới đường viền hàm sẽ nhô ra rõ rệt.

Lớp mỡ này chịu ảnh hưởng khá nhiều từ di truyền. Nếu cha mẹ vốn dễ tích mỡ dưới cằm thì con cái dù gầy vẫn có xu hướng tích mỡ đúng ở vị trí đó. Đây cũng là lý do vì sao có người tỷ lệ mỡ toàn thân thấp nhưng riêng vùng cằm lại trông đầy đặn bất thường.

Sờ tay vào cằm đôi dạng mỡ sẽ thấy một đặc điểm riêng. Dù kéo cằm xuống hay ngẩng đầu lên, phần nhô ra vẫn không biến mất, khi chạm vào thì mềm và dày. Vì bản chất là do số lượng tế bào mỡ tăng lên, nên muốn giảm cũng phải tác động trực tiếp để làm giảm hoặc phá hủy các tế bào mỡ đó thì mới thấy hiệu quả rõ.

Cằm đôi do chảy xệ hình thành vì sao?

Dạng chảy xệ không phải do mỡ mà do lực nâng đỡ da và mô bị suy yếu. Bên trong da có mạng lưới sợi protein gọi là collagen, đóng vai trò như những cây cột chống đỡ giữ cho da căng và chắc. Khi cột chống còn vững, da được kéo lên tốt, còn khi cột đã cũ và yếu đi, da sẽ chảy xuống.

Khi tuổi tác tăng lên, lượng collagen tự nhiên giảm dần, trong khi hoạt động của một loại enzyme tên MMP (matrix metalloproteinase, enzyme đóng vai trò như chiếc kéo cắt collagen) lại tăng lên. Khi tốc độ cắt phá của chiếc kéo này nhanh hơn tốc độ dựng lại cột chống mới, da sẽ dần mất độ đàn hồi.

Sức mạnh của cơ nâng đỡ vùng dưới cằm cũng góp phần không nhỏ. Ở phía trước cổ có một lớp cơ mỏng gọi là cơ bám da cổ (platysma), khi độ đàn hồi của cơ này suy giảm thì lực nâng đỡ mô dưới cằm cũng yếu đi theo. Vì vậy cằm đôi dạng chảy xệ thường có cảm giác phần đầy dưới cằm phẳng bớt khi ngẩng cằm lên, và khi sờ vào thấy mỏng, lỏng lẻo hơn hẳn so với dạng mỡ.

Vì sao mỗi nguyên nhân lại cần cách điều trị khác nhau?

Vì gốc rễ vấn đề của dạng mỡ và dạng chảy xệ khác nhau, nên dù áp dụng cùng một phương pháp, kết quả thu được cũng khác nhau. Nếu vùng nhiều mỡ chỉ được làm săn chắc da, mỡ vẫn còn nguyên nên khó cảm nhận được thay đổi rõ rệt. Ngược lại, nếu vùng da chảy xệ chỉ được làm tan mỡ, mỡ có giảm nhưng phần da chảy xệ vẫn còn đó, thậm chí còn khiến trông chùng nhão hơn trước.

• Trường hợp do mỡ: cần các phương pháp làm giảm trực tiếp số lượng tế bào mỡ hoặc làm tan mỡ để cơ thể đào thải. Vì bản chất là tế bào mỡ đã tăng lên, chỉ làm săn da thôi thì phần thể tích nhô ra vẫn không giảm được.
• Trường hợp do chảy xệ: cần các phương pháp kích thích sản sinh collagen hoặc kéo căng da và cân cơ. Vì cốt lõi vấn đề là lực nâng đỡ suy yếu, chỉ giảm mỡ thôi thì da chảy xệ cũng không thể căng trở lại.
• Trường hợp kết hợp cả hai: thực tế, dạng hỗn hợp vừa có mỡ vừa có chảy xệ mới là phổ biến nhất. Với dạng này, chỉ một phương pháp đơn lẻ thường khó tạo ra thay đổi đủ rõ.

Vì vậy, việc đầu tiên khi tư vấn cằm đôi luôn là xác định xem mỡ hay chảy xệ đang chiếm tỷ trọng lớn hơn. Bác sĩ sẽ ấn và kéo nhẹ vùng da để đánh giá đồng thời độ dày của mỡ và độ đàn hồi của da, rồi từ đó mới định hướng phương pháp điều trị phù hợp.

Có những cách nào để giảm mỡ dưới cằm?

Các phương pháp dùng cho cằm đôi dạng mỡ đều tập trung vào việc giảm trực tiếp số lượng hoặc kích thước tế bào mỡ.

• Tiêm tan mỡ: tiêm hoạt chất phá vỡ màng tế bào mỡ vào vùng dưới cằm để giảm trực tiếp số lượng tế bào mỡ. Các tế bào mỡ bị phá vỡ sẽ được cơ thể hấp thu và đào thải dần dần.
• Hút mỡ: dùng một ống nhỏ để hút trực tiếp tế bào mỡ ra ngoài, hiệu quả rõ rệt khi lượng mỡ nhiều và thể tích lớn.
• Công nghệ RF hoặc siêu âm làm tan mỡ: dùng nhiệt hoặc năng lượng siêu âm tác động gây tổn thương tế bào mỡ, giúp thể tích giảm dần từ từ, thường dùng hỗ trợ khi lượng mỡ tương đối ít.

Điểm chung của các phương pháp này là nhắm vào việc giảm số lượng hoặc kích thước tế bào mỡ, nên khó mang lại hiệu quả đáng kể cho vùng da chảy xệ. Thậm chí nếu chỉ mỡ giảm mà da không theo kịp, nếp nhăn có thể lộ rõ hơn, vì vậy việc kiểm tra trước xem có kèm chảy xệ hay không là điều rất quan trọng.

Có những cách nào để làm săn vùng da chảy xệ?

Cằm đôi dạng chảy xệ được xử lý theo hướng dựng lại các cột collagen hoặc kéo nâng vật lý phần mô đã chùng xuống.

• Nâng cơ bằng RF (radiofrequency, thiết bị truyền năng lượng nhiệt vào sâu trong da): tác động nhiệt vào lớp da sâu để làm co lại các sợi collagen hiện có, đồng thời kích thích sản sinh collagen mới. Nguyên lý là khi cơ thể cảm nhận được tổn thương do nhiệt, nó sẽ khởi động phản ứng dựng lại cột chống collagen.
• Nâng cơ bằng siêu âm hội tụ (HIFU, high-intensity focused ultrasound, thiết bị hội tụ năng lượng siêu âm vào lớp sâu của da): tập trung năng lượng siêu âm xuống tận lớp cân cơ dưới da để làm co mô và kéo nâng lên. Vì cân cơ nằm ở lớp sâu hơn da, đóng vai trò như một giá đỡ, nên khi tác động vào đây sẽ tạo hiệu ứng kéo cả khối mô chảy xệ lên trên.
• Chỉ căng chỉ sinh học hoặc filler kích thích collagen: đưa sợi chỉ tự tiêu vào trong mô để kéo nâng cơ học, đồng thời kích thích collagen mới hình thành quanh sợi chỉ.

Các phương pháp này hiệu quả giảm mỡ không lớn, nhưng lại tập trung vào việc dựng lại cột collagen hoặc kéo nâng mô chảy xệ để làm gọn đường viền hàm. Vì vậy với trường hợp mỡ dày, chỉ dùng riêng nhóm phương pháp này có thể sẽ thấy thể tích không giảm được nhiều như mong đợi.

Vì sao cần kết hợp cả hai phương pháp cùng lúc?

Trên thực tế phòng khám, trường hợp mỡ và chảy xệ tách bạch hoàn toàn về một phía ít gặp hơn nhiều so với trường hợp cả hai cùng tồn tại. Khi vừa có mỡ vừa có da chùng xuống, chỉ dùng riêng một phương pháp giảm mỡ hoặc kéo căng da thường khó mang lại kết quả đủ hài lòng.

Trong trường hợp này, cách kết hợp tan mỡ và nâng cơ theo trình tự nhất định đã được ghi nhận. Thông thường sẽ giảm thể tích mỡ trước, sau đó mới dùng phương pháp nâng cơ để xử lý phần chảy xệ còn lại. Khi mỡ đã giảm, thể tích mà da cần bao bọc cũng nhỏ lại, nên hiệu quả của bước nâng cơ tiếp theo cũng thể hiện rõ hơn.

Ngược lại, nếu đổi thứ tự và kéo căng phần chảy xệ trước, lượng mỡ còn lại bên dưới vẫn có thể khiến đường viền hàm trông nặng nề. Vì vậy khi tư vấn, việc ước lượng tỷ trọng giữa mỡ và chảy xệ trước, rồi lên kế hoạch xử lý phần nào trước phần nào sau, chính là điểm mấu chốt của điều trị kết hợp. Thay vì cố xử lý mọi thứ trong một lần, việc chia thành từng bước theo đúng tỷ trọng nguyên nhân được cho là mang lại kết quả ổn định hơn.

Làm sao để biết cằm đôi của mình thuộc dạng nào?

Có thể tự kiểm tra sơ bộ tại nhà để có gợi ý ban đầu. Nếu ngẩng cằm lên mà phần đầy dưới cằm giảm rõ rệt, khả năng cao là chảy xệ chiếm tỷ trọng lớn. Còn nếu ngẩng cằm lên mà phần nhô ra vẫn không đổi, khả năng cao là mỡ chiếm phần lớn. Khi dùng tay nắn vùng dưới cằm, nếu thấy mềm và dày thì nghiêng về dạng mỡ, còn nếu thấy mỏng và lỏng lẻo thì nghiêng về dạng chảy xệ.

Tuy nhiên, cách tự kiểm tra này chỉ mang tính tham khảo. Trên thực tế, cần kiểm tra bằng siêu âm hoặc sờ khám lâm sàng để xác định chính xác độ dày của mỡ và độ đàn hồi của da, từ đó mới có thể lên kế hoạch nên thực hiện phương pháp nào trước, phương pháp nào sau. Tuổi tác, độ dày da và cấu trúc xương cũng có thể khiến cùng một dạng cằm đôi cần cách tiếp cận khác nhau, vì vậy đi khám để phân định chính xác nguyên nhân vẫn là bước đầu tiên đáng tin cậy nhất.

References

Korean Dermatological Association, Ministry of Food and Drug Safety (MFDS), American Academy of Dermatology (AAD), and U.S. Food and Drug Administration (FDA).