Má chảy xệ: bốn nguyên nhân từ dây chằng, mỡ, xương đến độ đàn hồi da

Má chảy xệ không chỉ do một nguyên nhân duy nhất. Khi tuổi tác tăng lên, bên trong khuôn mặt có ít nhất bốn thay đổi diễn ra cùng lúc. Xương dần tiêu biến, mô mỡ trượt xuống dưới, các dây chằng giữ mô bị giãn ra, và bản thân độ đàn hồi của da cũng giảm đi. Bốn thay đổi này kết hợp với tỷ lệ khác nhau ở mỗi người, nên hình dạng chảy xệ má cũng khác nhau tùy người. Vì vậy, việc chăm sóc chảy xệ má thường không thể giải quyết chỉ bằng một phương pháp duy nhất. Điều cần làm trước tiên là xác định thay đổi nào đang ảnh hưởng nhiều nhất đến gương mặt của mình.

Vì sao tuổi càng cao má càng xệ?

Đặt cạnh nhau khuôn mặt của người ở độ tuổi 20 và người ở độ tuổi 40, mức độ chảy xệ má khác nhau rất rõ. Nguyên nhân là theo thời gian, các cấu trúc nâng đỡ khuôn mặt dần yếu đi từng phần một. Xương, mỡ, dây chằng và da đều thay đổi với tốc độ khác nhau.

Xương bắt đầu tiêu biến rất chậm từ độ tuổi 30, mô mỡ và dây chằng bắt đầu thay đổi rõ rệt từ sau tuổi 40, còn tốc độ giảm đàn hồi của da lại khác nhau ở mỗi người, tùy vào mức độ tiếp xúc tia UV và thói quen sinh hoạt. Khi bốn thay đổi này cộng dồn cùng lúc, khuôn mặt sẽ trông như bị chảy xệ. Vì thế, nếu chỉ tập trung xử lý một nguyên nhân, tình trạng chảy xệ ở những phần còn lại vẫn thường lộ rõ trở lại.

Dây chằng giãn thì má xệ như thế nào?

Dưới da mặt có nhiều lớp dải sợi mảnh, có nhiệm vụ cố định da và lớp cân cơ vào xương. Đây được gọi là dây chằng nâng đỡ (retaining ligament). Có thể hình dung như dây căng khi dựng lều. Khi dây căng chặt, tấm bạt sẽ phẳng phiu không nhăn, nhưng khi dây bị giãn ra, tấm bạt sẽ chùng xuống và gợn sóng.

Dây chằng nâng đỡ cũng hoạt động tương tự. Khi còn trẻ, dây chằng giữ mô căng chắc, nhưng qua nhiều thập kỷ khuôn mặt cử động liên tục và chịu tác động của trọng lực, bản thân dây chằng cũng dần giãn ra. Khi dây chằng giãn, lớp mỡ và da bên dưới không còn được cố định nữa mà trượt xuống như thể đang chảy xuống. Đặc biệt, khi dây chằng đi qua vùng dưới gò má bị chùng, phần thịt má sẽ trông như trôi dần về phía cằm, đây là dạng chảy xệ điển hình nhất.

Nguyên nhân mỡ má trượt xuống

Vùng má có nhiều lớp mỡ, và ban đầu lớp mỡ này nằm gọn gàng, đầy đặn quanh xương gò má. Khối mỡ này được gọi là mỡ má (malar fat pad). Khi còn trẻ, dây chằng giữ khối mỡ này ở vị trí cao, nhưng khi dây chằng giãn ra và trọng lực tiếp tục tác động, mô mỡ sẽ dần trượt xuống dưới.

Việc lượng mỡ tự nhiên giảm đi cũng góp phần vào quá trình này. Khi lớn tuổi, một số vùng trên mặt bị giảm thể tích mỡ, trong khi một số vùng khác lại tích tụ nhiều hơn ở phía dưới. Sự mất cân đối này tạo cảm giác vừa chảy xệ má, vừa đầy hơn ở vùng cằm. Vì mỡ không thực sự biến mất mà chỉ dịch chuyển vị trí, nên tình trạng thường gặp là má hóp lại trong khi vùng quanh đường viền hàm lại trông dày hơn.

Xương tiêu đi thì má thay đổi ra sao?

Cấu trúc nâng đỡ sâu nhất của khuôn mặt chính là xương. Xương không giữ nguyên hình dạng suốt đời, mà liên tục trải qua quá trình mô xương cũ bị tiêu hủy và được thay thế bằng xương mới. Khi tuổi tác tăng lên, sự cân bằng này bị phá vỡ, lượng xương bị tiêu hủy nhiều hơn lượng xương được bù đắp, khiến thể tích xương giảm dần.

Vùng xương gò má và xương hàm trên chịu ảnh hưởng nhiều nhất từ thay đổi này. Khi xương nhỏ lại, lớp mỡ và da phía trên mất đi điểm tựa, dần lún vào phía trong. Nguyên lý này khá giống với việc nền móng của một công trình yếu đi thì phần kiến trúc phía trên cũng dần nghiêng lệch theo. Thay đổi ở xương thường không dễ nhận ra bằng mắt, nhưng lại là một trong những nguyên nhân âm thầm tác động lâu dài đến tình trạng chảy xệ má.

Nguyên nhân độ đàn hồi da giảm

Nếu ba nguyên nhân trên đều là thay đổi ở cấu trúc bên trong khuôn mặt, thì nguyên nhân cuối cùng nằm ở chính làn da. Collagen và elastin (loại protein giúp da co giãn rồi trở về vị trí ban đầu), vốn là nền tảng của độ đàn hồi da, khi lớn tuổi sẽ được sản sinh ít hơn trong khi tốc độ phân hủy lại nhanh hơn.

Tia UV là một trong những yếu tố hàng đầu đẩy nhanh quá trình này. Tia UV làm tăng hoạt động của các enzyme phân hủy collagen trong da, nên tiếp xúc càng nhiều thì độ đàn hồi da càng giảm nhanh hơn. Đây cũng là lý do các sản phẩm chăm sóc da chứa retinol (thành phần hỗ trợ tổng hợp collagen) hay niacinamide (thành phần được biết đến với tác dụng hỗ trợ hàng rào bảo vệ da và độ đàn hồi) thường được khuyên dùng. Tuy nhiên, chỉ chăm sóc da thôi thì không thể đảo ngược những thay đổi ở xương, mỡ hay dây chằng, nên việc chăm sóc độ đàn hồi da chỉ thực sự có ý nghĩa khi được kết hợp cùng các biện pháp xử lý những nguyên nhân khác.

Má xệ của mình thuộc dạng nào?

Tùy vào việc nguyên nhân nào trong bốn nguyên nhân trên chiếm ưu thế, biểu hiện trên khuôn mặt cũng sẽ khác nhau đôi chút. Để xác định chính xác, tốt nhất nên thăm khám trực tiếp, nhưng có thể tham khảo những đặc điểm chung sau đây.

• Khi dây chằng bị giãn: Phần thịt má trông như trôi dần về phía cằm, và nếp nhăn rãnh mũi má (nasolabial fold) hằn rõ như bị gấp lại. Nguyên nhân là lực giữ mô đã yếu đi.
• Khi mô mỡ trượt xuống: Vùng dưới gò má hóp lại trong khi vùng quanh đường viền hàm lại trông dày hơn. Nguyên nhân là mỡ không mất đi mà chỉ dịch chuyển vị trí.
• Khi xương tiêu biến: Toàn bộ khuôn mặt tạo cảm giác lún vào bên trong, và nếu so với ảnh chụp thời trẻ, chiều rộng khuôn mặt cũng trông hẹp hơn. Nguyên nhân là thể tích xương, vốn đóng vai trò nâng đỡ, đã giảm.
• Khi độ đàn hồi da giảm: Thay vì vị trí cấu trúc bên trong thay đổi, phần lớn là bề mặt da chảy xệ kèm theo nếp nhăn nhỏ xuất hiện nhiều hơn. Nguyên nhân là độ đàn hồi của chính làn da đã giảm.

Trên thực tế, phần lớn trường hợp là sự kết hợp của cả bốn nguyên nhân này, nên nếu bạn không khớp hoàn toàn với chỉ một loại thì cũng không có gì bất thường.

Mỗi nguyên nhân có cách xử lý khác nhau thế nào?

Khi nguyên nhân khác nhau thì phương pháp hỗ trợ cũng khác nhau. Trường hợp cấu trúc bị chảy xệ như dây chằng hay mô mỡ sẽ cần hướng tiếp cận khác với trường hợp độ đàn hồi của chính làn da bị giảm.

• Chảy xệ do dây chằng giãn: Các phương pháp căng chỉ (thread lifting) hoặc lifting giúp kéo nâng vật lý mô đang chảy xệ thường được xem là hướng tiếp cận phù hợp với nguyên lý. Đây là cách bổ sung thay thế cho vai trò của dây chằng đã bị giãn bằng thủ thuật.
• Chảy xệ do mỡ trượt xuống: Có thể cân nhắc kết hợp tiêm filler tạo khối tại vùng bị hóp, đồng thời xử lý vùng mỡ tích tụ ở dưới. Vì vị trí mỡ dịch chuyển đến và vị trí bị thiếu hụt là khác nhau, nếu chỉ làm đầy một bên thì có thể làm mất cân đối.
• Chảy xệ do tiêu xương: Vì không thể phục hồi lại xương, phương pháp thường được đề xuất là bù đắp phần thể tích đã mất bằng filler hoặc các thủ thuật tạo khối, để thay thế cho vai trò nâng đỡ mà xương từng đảm nhận.
• Khi độ đàn hồi da giảm: Thường được khuyến nghị kết hợp các thủ thuật kích thích sản sinh collagen của chính làn da như laser hoặc RF (radio frequency), cùng với việc chăm sóc da đều đặn bằng các thành phần như retinol. Đây là hướng thay đổi tính chất của bản thân làn da, chứ không phải cấu trúc bên trong.

Vì trường hợp chỉ có một nguyên nhân duy nhất khá hiếm, trên thực tế người ta thường kết hợp hai đến ba phương pháp cùng lúc.

Cần kiểm tra gì trước khi làm thủ thuật?

Trước khi bắt đầu bất kỳ phương pháp chăm sóc nào, cần xác định trước tình trạng chảy xệ má của mình gần với nguyên nhân nào nhất. Vì ngay cả khi biểu hiện chảy xệ giống nhau, nếu nguyên nhân khác nhau thì cùng một thủ thuật cũng có thể cho kết quả khác nhau.

Ngoài ra, kết quả của thủ thuật cũng cần thời gian để ổn định. Tùy loại lifting hoặc filler, thời gian hồi phục và ổn định kết quả thường được ghi nhận vào khoảng 4 đến 12 tuần, còn thời gian duy trì hiệu quả được báo cáo rất đa dạng, từ 6 tháng đến hơn 12 tháng tùy loại thủ thuật. Vì tỷ lệ giữa các nguyên nhân và tình trạng da khác nhau ở mỗi người, nên rất khó khẳng định thời gian duy trì bằng một con số cố định.

Chống nắng là một trong số ít biện pháp hữu ích bất kể nguyên nhân là gì. Vì được biết là có thể giúp làm chậm tốc độ phân hủy collagen, nên dù có thực hiện thủ thuật hay không, việc chống nắng đều đặn vẫn nên được duy trì.

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).