Botox đuôi mắt xóa nếp nhăn chân chim: cơ chế, liều chuẩn 24 U và thời gian duy trì

Những nếp nhăn nhỏ xòe ra như hình nan quạt ở đuôi mắt thường được gọi là nếp nhăn chân chim. Đó là những nếp nhăn nhỏ li ti xuất hiện phía ngoài đuôi mắt mỗi khi cười hoặc nheo mắt. Nhiều người để ý đến nếp nhăn này vì nó khiến gương mặt trông mệt mỏi và già hơn tuổi thật. Cách tiếp cận khá đơn giản cho vấn đề này là tiêm Botox vùng đuôi mắt. Nguyên lý là giảm nhẹ lực co của cơ tạo ra nếp nhăn, nhờ đó phần da từng gấp lại khi cười sẽ gấp ít hơn và nếp nhăn trở nên nông hơn. Tuy nhiên vùng mắt khá nhạy cảm nên vị trí tiêm và liều lượng ảnh hưởng rất lớn đến kết quả. Vì vậy bài viết này sẽ đi từ nguyên nhân hình thành nếp nhăn chân chim, cơ chế Botox làm mờ nếp nhăn, vị trí và liều tiêm, thời gian duy trì hiệu quả, cho đến tác dụng phụ và những lưu ý, tất cả dựa trên số liệu nghiên cứu thực tế.

Vì sao xuất hiện nếp nhăn chân chim ở đuôi mắt?

Quanh mắt có một cơ hình vòng giúp nhắm mắt và chớp mắt, gọi là cơ vòng mi, tiếng Anh là orbicularis oculi. Đây vừa là cơ giúp nhắm mắt, vừa là cơ siết chặt đuôi mắt mỗi khi cười. Vì vậy mỗi lần cười hoặc nheo mắt, cơ này co lại và gấp da vùng đuôi mắt thành hình nan quạt. Nếp gấp đó lặp đi lặp lại lâu ngày sẽ để lại dấu vết, hình thành nếp nhăn chân chim.

Khi lão hóa da cộng thêm vào, nếp nhăn càng rõ hơn. Theo tuổi tác, collagen và sợi đàn hồi trong da giảm dần và da mỏng đi. Lúc này khả năng tự làm phẳng của da yếu đi, nên dù đã hết cười, dấu nếp nhăn vẫn còn lại. Thêm vào đó, da vùng mắt vốn là vùng mỏng nhất trên gương mặt nên nếp nhăn thường xuất hiện sớm hơn những vùng khác. Tia UV cũng phá hủy sợi đàn hồi, khiến quá trình lão hóa diễn ra nhanh hơn.

Vì vậy nếp nhăn chân chim chia làm hai loại chính. Một là nếp nhăn động, chỉ xuất hiện khi cười. Hai là nếp nhăn tĩnh, vẫn còn dù gương mặt đang thư giãn. Nếp nhăn động chủ yếu do chuyển động của cơ nên Botox đáp ứng tốt. Ngược lại, nếp nhăn tĩnh đã hằn sâu là kết quả của việc da mỏng và tổn thương, nên chỉ thư giãn cơ thôi sẽ có giới hạn. Vì thế trước khi thực hiện, việc đầu tiên là xác định nếp nhăn của mình thuộc loại nào.

Botox làm mờ nếp nhăn đuôi mắt bằng cách nào?

Botox vùng đuôi mắt không phải là thủ thuật làm phẳng nếp nhăn bằng lực vật lý. Đây là cách giảm lực co của cơ vòng mi, chính là cơ tạo ra nếp nhăn. Khi độc tố botulinum ngăn tín hiệu từ đầu dây thần kinh truyền đến cơ, lực co của cơ đó sẽ yếu đi. Nhờ vậy lực siết đuôi mắt khi cười giảm bớt, da gấp ít hơn và nếp nhăn trở nên nông hơn. Nói cách khác, số lần da bị gấp lại giảm đi nên dấu vết cũng ít để lại hơn.

Hiệu quả này cũng được xác nhận bằng con số cụ thể. Trong hai thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn, một tháng sau khi tiêm Botox vùng đuôi mắt, 87,4% trường hợp được bác sĩ đánh giá là nếp nhăn cải thiện ít nhất một mức. Tỷ lệ do chính người tiêm tự đánh giá cũng cao, đạt 78,8%, trong khi nhóm không tiêm chỉ đạt 12,1%. Điều này cho thấy phần lớn nếp nhăn động khi cười sẽ mềm đi rõ rệt.

Tuy vậy nên đặt kỳ vọng thực tế. Số người đạt mức nếp nhăn gần như hết hẳn hoặc rất nhạt chỉ khoảng một nửa. Vì vậy nên hiểu rằng nếp nhăn chân chim không biến mất hoàn toàn, mà những đường nhăn li ti trở nên nông và mềm hơn. Và hiệu quả này thể hiện rõ nhất ở nếp nhăn động khi cười, còn những dấu vết đã hằn sâu sẽ khó làm phẳng hơn.

Nên tiêm ở đâu và liều lượng bao nhiêu?

Botox vùng đuôi mắt nhắm vào phía ngoài đuôi mắt, nơi cơ vòng mi tỏa ra hình nan quạt. Liều chuẩn cho vùng này đã có nhiều bằng chứng vững chắc. Theo tiêu chuẩn được FDA Mỹ phê duyệt, Botox dùng 12 U mỗi bên, tổng cộng 24 U cho hai bên. Mỗi bên chia thành ba điểm tiêm, mỗi điểm 4 U, tiêm rất nông ngay dưới da.

Mục	Cách thực hiện
Cơ nhắm đến	Cơ vòng mi (orbicularis oculi)
Liều chuẩn	24 U hai bên, 12 U một bên
Vị trí tiêm	Ba điểm phía ngoài đuôi mắt mỗi bên
Độ sâu	Rất nông, ngay dưới da

Vị trí tiêm ảnh hưởng rất lớn đến kết quả. Nên chọn điểm an toàn phía trên xương, cách đuôi mắt khoảng một đốt ngón tay ra ngoài, và tiêm thật nông. Nếu tiêm quá thấp khiến thuốc chạm vào cơ vùng gò má, khi cười má có thể trông không tự nhiên. Ngoài ra nếu tiêm quá gần vào phía trong mắt, có thể ảnh hưởng đến lực nhắm mắt hoặc mí mắt dưới, nên cần giữ khoảng cách nhất định với mắt. Xeomin có bảng liều tương tự Botox nên dùng gần như giống nhau, còn Dysport tính đơn vị khác nên thường dùng khoảng 30 U mỗi bên, nhiều hơn. Với người có lực cơ yếu hoặc mí dưới dày, nên giảm liều và bắt đầu thận trọng.

Hiệu quả xuất hiện khi nào và duy trì được bao lâu?

Botox vùng đuôi mắt cũng không làm phẳng nếp nhăn ngay lập tức sau khi tiêm. Vì độc tố cần vài ngày để chặn tín hiệu thần kinh và làm cơ yếu dần đi. Thường sau 3 đến 7 ngày, nếp nhăn bắt đầu nông dần, và rõ nhất là khoảng tuần thứ hai. Vì vậy đánh giá kết quả chính xác nhất là sau khoảng 2 tuần.

Thời gian duy trì thường khoảng 4 tháng. Theo giá trị trung vị trong các thử nghiệm lâm sàng lớn, nếp nhăn động khi cười duy trì khoảng 125 đến 144 ngày, còn nếp nhăn tĩnh còn lại khi thư giãn duy trì khoảng 137 đến 148 ngày. Nghe qua số ngày có thể thấy lạ, nhưng tính ra là khoảng 4 đến 5 tháng. Hơn một nửa số người duy trì hiệu quả trên 4 tháng.

Theo thời gian, đầu dây thần kinh dần truyền tín hiệu trở lại, lực co của cơ hồi phục và nếp nhăn cũng dần xuất hiện lại. Vì thế để duy trì hiệu quả, nên tiêm lại sau mỗi 3 đến 4 tháng. Nếu tiêm đều đặn trong thời gian dài, một số người sẽ quen với trạng thái cơ yếu và khoảng cách giữa các lần tiêm có thể kéo dài ra. Ngược lại, vùng đuôi mắt là nơi biểu cảm nhiều nên có thể hết tác dụng nhanh hơn vùng trán một chút. Vì vậy nên tiêm lại đúng lúc hiệu quả bắt đầu giảm.

Nếp nhăn tĩnh đã hằn sâu thì Botox có tác dụng đến đâu?

Như đã nói ở trên, không phải nếp nhăn chân chim nào cũng giống nhau. Tùy nguyên nhân, có loại Botox đáp ứng tốt, có loại cần kết hợp thêm phương pháp khác. Nhìn chung có thể chia thành ba nhóm để dễ định hướng.

Tình trạng nếp nhăn	Phương pháp phù hợp
Nếp nhăn khi cười	Botox vùng đuôi mắt
Dấu vết còn lại khi thư giãn	Kết hợp filler hoặc skin booster
Chảy xệ và mỡ thừa mí dưới	Cân nhắc laser hoặc căng da

Nếp nhăn động, chỉ xuất hiện khi cười, là loại Botox đáp ứng tốt nhất. Ngược lại, nếp nhăn tĩnh đã hằn sâu đến mức còn cả khi thư giãn thì dù thư giãn cơ vẫn có thể để lại dấu vết. Trong trường hợp này, thường kết hợp thêm filler rất mảnh hoặc skin booster để lấp đầy phần rãnh nông, hoặc laser fractional để phục hồi kết cấu da. Botox giảm số lần da bị gấp, còn phương pháp khác lấp đầy phần đã hằn sâu, hai bên bổ trợ cho nhau.

Trường hợp da mí dưới chảy xệ, kèm nếp nhăn nhỏ và mỡ thừa, thì câu chuyện có phần khác. Những thay đổi mang tính cấu trúc như vậy khó xử lý bằng Botox, nên cân nhắc laser mí dưới hoặc căng da sẽ phù hợp hơn. Thậm chí nếu dùng Botox sai cách ở vùng mí dưới, lực nâng đỡ mí dưới có thể yếu đi và khiến vùng này trông chảy xệ hơn, nên cần thận trọng. Vì vậy nếu đang băn khoăn về nếp nhăn đuôi mắt, việc đầu tiên nên làm là xác định đó là nếp nhăn khi cười, dấu vết đã hằn sâu, hay tình trạng chảy xệ, vì điều này quyết định kết quả cuối cùng.

Tác dụng phụ và những điều cần lưu ý?

Điều cần lưu ý nhất khi tiêm Botox vùng đuôi mắt là thuốc lan sang vùng khác. Vì mắt là vùng nhạy cảm, chỉ cần lệch vị trí tiêm một chút hoặc dùng liều quá nhiều, độc tố có thể lan sang các cơ lân cận. Nếu tiêm quá thấp khiến thuốc chạm vào cơ vùng gò má, khi cười má có thể chảy xệ hoặc biểu cảm trông thiếu tự nhiên. Rất hiếm khi thuốc lan đến cơ vận nhãn, có thể gây nhìn đôi. Phần lớn các trường hợp này sẽ hồi phục khi thuốc hết tác dụng, nhưng chính vì rủi ro này nên việc giữ khoảng cách với mắt và tiêm thật nông rất quan trọng.

Ngoài ra, bầm tím hoặc sưng nhẹ tại vị trí kim tiêm là hiện tượng thường gặp và sẽ hết nhanh. Vùng đuôi mắt có nhiều mao mạch nhỏ nên dễ bầm hơn, vì vậy đôi khi bác sĩ sẽ chườm đá trước khi tiêm. Khi cười có thể cảm thấy mí dưới hơi phồng lên hoặc biểu cảm khác thường ngày một chút, nhưng thường chỉ cần điều chỉnh liều là sẽ tự nhiên trở lại.

Mức độ hài lòng nhìn chung khá cao. Với những người tiêm đồng thời vùng liên mi và đuôi mắt, ở tháng thứ hai 86,7% cho biết kết quả đúng như mong đợi và 81,7% cảm thấy hài lòng với kết quả. Cuối cùng, vì kết quả của thủ thuật này phụ thuộc rất nhiều vào vị trí và liều lượng tiêm, nên chọn nơi có kinh nghiệm và am hiểu giải phẫu vùng quanh mắt sẽ an toàn hơn. Nếu xác định đúng nguyên nhân và tiếp cận phù hợp với nếp nhăn động, Botox vùng đuôi mắt là một thủ thuật ngắn gọn nhưng có thể giúp ánh mắt mệt mỏi trở nên thư thái hơn hẳn.