Botox trán và vùng giữa mày: cơ nào cần tiêm, bao nhiêu đơn vị, và tác dụng kéo dài bao lâu?

Trán và vùng giữa mày (glabella) là hai nơi được hỏi nhiều nhất khi lần đầu nghĩ đến botox. Nếp ngang trán và nếp dọc giữa mày khi cau mặt khiến bạn trông mệt mỏi hoặc hay cau có hơn thực tế, nên ai cũng muốn làm nhẹ đi một cách tự nhiên. Nhưng câu hỏi vẫn luôn được đặt ra: tiêm bao nhiêu đơn vị, lông mày có bị sụp không, hiệu quả được bao lâu?

Trán và glabella liên quan đến những nhóm cơ hoàn toàn khác nhau, và sự cân bằng giữa hai vùng này quyết định kết quả. Đặc biệt ở trán, sai vị trí hoặc sai liều dễ khiến lông mày nặng xuống. Dưới đây là tổng hợp từ nghiên cứu thực tế: cơ nào liên quan, tại sao nên tiêm cùng nhau, liều chuẩn là bao nhiêu, hiệu quả xuất hiện khi nào và kéo dài ra sao, và những tác dụng phụ cần lưu ý.

Trán và glabella dùng những cơ nào?

Hai vùng này hoạt động theo chiều ngược nhau. Nếp ngang trán do cơ frontalis tạo ra. Frontalis là cơ rộng trải dài toàn bộ trán, khi co lại sẽ kéo da trán lên tạo nếp ngang, đồng thời nâng lông mày lên theo. Điều đáng chú ý là frontalis chính là cơ duy nhất có chức năng nâng lông mày.

Nếp dọc giữa mày do các cơ khác đảm nhiệm. Cơ corrugator kéo phần trong lông mày xuống và vào trong, còn cơ procerus kéo vùng giữa mày xuống dưới, cả hai cùng tạo nếp dọc khi cau mặt. Những cơ này đều hoạt động theo chiều hạ lông mày. Vì vậy khi glabella có nhiều nếp sâu, trông dễ có vẻ đang bực bội hoặc nhăn nhó.

Tóm lại, frontalis ở trán nâng lông mày, còn corrugator và procerus ở glabella hạ lông mày. Hai vùng kéo ngược nhau và tự cân bằng với nhau. Botox giảm tín hiệu truyền đến các cơ này để làm nhạt nếp nhăn, nhưng vì chiều hoạt động ngược nhau, chỉ làm một bên sẽ phá vỡ thế cân bằng. Vì vậy trán và glabella nên được hiểu và xử lý như một cặp. Chính sự mất cân bằng này là nguyên nhân khiến lông mày nặng xuống khi chỉ tiêm trán đơn độc.

Tại sao chỉ tiêm trán thôi lông mày lại sụp?

Như đã nói, frontalis là cơ duy nhất nâng lông mày. Khi tiêm botox vào trán và làm yếu cơ này quá mức, các cơ hạ lông mày ở glabella sẽ trở nên mạnh hơn tương đối, kéo lông mày xuống. Tình trạng này gọi là sụp lông mày (brow ptosis).

Giải pháp nằm ở sự cân bằng. Khi tiêm cả trán và glabella cùng lúc, lực nâng và lực hạ giảm đồng thời, lông mày giữ nguyên vị trí. Đó cũng là lý do FDA Mỹ quy định botox trán nên được thực hiện kết hợp với glabella. Tiêm trán đơn độc về nguyên tắc không được khuyến nghị.

Vị trí kim tiêm cũng rất quan trọng. Mũi tiêm ở trán phải cách chân lông mày tối thiểu 1,5 đến 2 cm. Tiêm quá thấp sẽ tăng nguy cơ lông mày nặng xuống đáng kể. Cuối cùng, kết quả tự nhiên từ botox trán không chỉ phụ thuộc vào liều mạnh hay nhẹ, mà phụ thuộc vào việc cân bằng với glabella và căn chỉnh độ cao mũi tiêm đúng chỗ. Với những người lông mày vốn thấp hoặc mí mắt có xu hướng sụp, trán cần được xử lý thận trọng hơn. Vì vậy trước tiêm nên đánh giá vị trí lông mày và sức mạnh cơ trán để quyết định liều. Cấu trúc cơ mỗi người mỗi khác, nên vị trí tiêm phải cá nhân hóa.

Nên tiêm bao nhiêu đơn vị?

Mỗi vùng có liều tham chiếu riêng. Glabella là vùng có nền bằng chứng vững chắc nhất, với liều được FDA phê duyệt là 20 đơn vị. Chia đều cho 5 điểm, mỗi điểm 4 đơn vị: hai bên corrugator mỗi bên 2 điểm và procerus ở giữa 1 điểm. Liều này đã được xác nhận qua nhiều thử nghiệm lâm sàng.

Trán thì khác một chút. Liều được phê duyệt khi dùng kết hợp với glabella là 20 đơn vị, nhưng trên thực tế thẩm mỹ, nhiều bác sĩ dùng thận trọng hơn, khoảng 6 đến 15 đơn vị. Vì như đã đề cập, làm yếu frontalis quá mức sẽ khiến lông mày sụp, nên xu hướng là giữ lại một phần biểu cảm trong khi chỉ làm nhạt nếp nhăn. Người có cơ mạnh hoặc trán rộng có thể dùng nhiều hơn một chút, cơ yếu thì dùng ít hơn.

Nam giới thường có cơ mạnh hơn nên cần liều cao hơn nữ giới. Nếu kết hợp thêm vùng đuôi mắt (cơ orbicularis oculi), bộ ba vùng trên mặt thường tốn khoảng 24 đơn vị. Quan trọng nhất là cấu trúc mặt và sức cơ mỗi người khác nhau, nên liều không phải con số cố định mà do bác sĩ quyết định dựa trên quan sát chuyển động thực tế. Đừng sao chép số đơn vị của người khác, hãy để cơ của bạn quyết định. Bắt đầu với liều thận trọng và điều chỉnh sau 2 tuần là cách an toàn nhất.

Hiệu quả kéo dài bao lâu?

Trước tiên là tốc độ xuất hiện hiệu quả. Botox không làm giãn ngay sau tiêm mà cơ bắt đầu yếu dần sau 2 đến 3 ngày và đạt hiệu quả tối đa sau 10 đến 14 ngày. Vì vậy nên đánh giá kết quả sau 2 tuần, và nếu có sự kiện quan trọng, nên tiêm trước ít nhất 2 tuần.

Thời gian duy trì cũng khá tốt. Một phân tích quy mô lớn trên glabella 20 đơn vị cho thấy hiệu quả duy trì trung vị khoảng 120 đến 131 ngày, tức khoảng 4 tháng. Vùng trán và đuôi mắt cũng tương tự, khoảng 3 đến 4 tháng. Hơn một nửa số người trong nghiên cứu duy trì hiệu quả trên 4 tháng, nghĩa là thường mỗi mùa cần tiêm nhắc lại một lần.

Sau đó các dây thần kinh tái sinh dần, cơ hồi phục và nếp nhăn sẽ quay trở lại từ từ. Để duy trì kết quả, nên tiêm nhắc mỗi 3 đến 4 tháng. Tiêm đều đặn lâu dài giúp cơ quen dần với trạng thái giảm hoạt động, và một số người thấy khoảng cách giữa các lần tiêm có thể kéo dài hơn theo thời gian. Tiêm quá thường có thể sinh kháng thể làm giảm hiệu quả, vì vậy nên giữ khoảng cách tối thiểu 3 tháng. Nên tiêm khi cảm thấy hiệu quả bắt đầu giảm.

Những tác dụng phụ nào cần chú ý?

Hầu hết tác dụng phụ đều tạm thời và tự hồi phục. Đáng lo nhất là sụp lông mày như đã đề cập, xảy ra khi tiêm quá nhiều hoặc quá thấp ở vùng trán. Tỷ lệ gặp phải khoảng 1 đến 5%, và khi tiêm với bác sĩ có kinh nghiệm tỷ lệ này giảm xuống dưới 1%. Điều đó cho thấy vị trí và liều lượng quan trọng đến mức nào.

Tại vùng glabella, hiếm gặp hơn là sụp mí mắt (ptosis). Xảy ra khi thuốc lan sang cơ nâng mí (levator palpebrae). Tỷ lệ khoảng 2% và cũng tự hồi phục theo thời gian, nếu cần có thể dùng thuốc nhỏ mắt hỗ trợ.

Một tình huống khác là lông mày một bên bị vểnh lên, trông như đang có biểu cảm ranh mãnh. Xảy ra khi cơ ngoài của trán chưa được làm giảm đủ, và có thể dễ dàng điều chỉnh bằng cách tiêm thêm một ít vào vùng đó sau 2 tuần. Đây cũng là lý do nên có buổi kiểm tra sau 2 tuần. Ngoài ra có thể xuất hiện bầm nhẹ hoặc đau đầu thoáng qua tại vị trí tiêm nhưng thường tự hết sau vài ngày. Hầu hết tác dụng phụ đều có thể phòng ngừa bằng cách chọn đúng vị trí và liều lượng, và ngay cả khi xảy ra cũng sẽ tự hồi phục, vì vậy không cần quá lo lắng.

Làm thế nào để có kết quả tự nhiên?

Chìa khóa của kết quả tự nhiên là kiểm soát lực, không phải triệt tiêu hoàn toàn. Nếu làm liệt cơ hoàn toàn để xóa hết nếp nhăn, khuôn mặt sẽ trông cứng hoặc lông mày dễ bị nặng xuống. Xu hướng hiện nay là giảm liều để giữ lại một phần biểu cảm, thường gọi là botox tự nhiên. Hiệu quả có thể ngắn hơn một chút nhưng trông tự nhiên hơn rõ rệt.

Đặc biệt tại Hàn Quốc và nhiều nước châu Á, sự tự nhiên được đề cao hơn là cứng mặt. Công thức phổ biến là tiêm trán với liều thận trọng và glabella với liều chuẩn, làm nhạt nếp nhăn nhưng vẫn giữ được biểu cảm. Đặt mục tiêu là làm nhạt nếp nhăn và bảo tồn biểu cảm thay vì xóa hoàn toàn sẽ mang lại sự hài lòng cao hơn.

Với người tiêm lần đầu, cách được khuyến nghị là: tiêm cả trán và glabella cùng lúc với liều thận trọng, sau 2 tuần đánh giá kết quả và thêm một ít nếu chưa đủ. Thêm vào sau khi cần dễ hơn nhiều so với việc đợi hết tác dụng khi đã tiêm quá tay. Dù không hài lòng, cũng chỉ cần chờ 3 đến 4 tháng là cơ hồi phục, nên áp lực không quá lớn. Quan trọng nhất vẫn là tìm được bác sĩ có kinh nghiệm quan sát chuyển động cơ thực tế để căn chỉnh đúng vị trí và liều lượng. Vẻ mặt hay cau có hoặc trông mệt mỏi sẽ trở nên nhẹ nhàng và dễ chịu hơn hẳn.