Nguyên nhân cellulite: vì sao gầy đi vẫn không hết?

Nhiều người giật mình khi sờ vào mặt sau đùi hoặc vùng mông và cảm nhận được những chỗ lồi lõm gồ ghề trên da. Dù đã tập luyện chăm chỉ và giảm cân rõ rệt, bề mặt sần sùi ấy vẫn ở nguyên đó, khiến không ít người thấy bức bối. Hiện tượng này chính là cellulite, hay còn gọi là da sần vỏ cam.

Cellulite không đơn giản là vấn đề của mỡ thừa. Đây là hiện tượng bắt nguồn từ cấu trúc mô xơ nằm ngay dưới da, nên dù cân nặng thế nào, kể cả người gầy cũng có thể gặp phải. Bài viết này sẽ giải thích từng bước lý do cấu trúc này hình thành, và vì sao giảm cân vẫn khó khiến nó biến mất.

Vị trí và hình dạng cellulite

Cellulite là tên gọi chỉ hiện tượng bề mặt da ở đùi, mông hoặc bụng trông lồi lõm giống vỏ cam hoặc bề mặt nệm lò xo. Có chỗ da lõm hẳn vào trong, ngay cạnh đó lại có chỗ hơi nhô lên.

Những gợn sóng này không phải là vấn đề của lớp da bên ngoài, mà là kết quả phản chiếu của những gì đang diễn ra ở lớp mô bên dưới. Vì vậy chỉ xoa bóp hay bôi kem lên bề mặt thì khó lòng khiến nó biến mất.

Vì sao cellulite trông lồi lõm?

Giữa da và cơ có một lớp mỡ, và bên trong lớp mỡ đó tồn tại những sợi dây collagen dựng đứng theo chiều dọc, gọi là vách xơ. Collagen là loại protein đóng vai trò như cột trụ nâng đỡ da và mô, và những sợi dây collagen này nối da với cơ thành một mạng lưới chằng chịt bên trong lớp mỡ.

Vấn đề nằm ở chỗ những sợi dây này co giãn kém hơn mỡ rất nhiều. Nơi có sợi dây, da bị kéo căng xuống dưới, còn phần mỡ nằm giữa các sợi dây lại có khoảng trống nên phồng lên phía trên. Hình dung một chiếc chăn bông có đường chỉ khâu sẽ dễ hiểu hơn. Chỗ chỉ khâu bị ép xuống tạo thành rãnh, còn phần bông ở giữa các đường chỉ thì phồng lên, đó chính là nguyên lý tương tự.

Kết quả là chỗ bị kéo trông lõm xuống, còn chỗ không bị kéo lại nhô lên, khiến bề mặt da trở nên lồi lõm không đều.

Người gầy có bị cellulite không?

Đúng là mỡ cơ thể càng nhiều thì cellulite càng dễ lộ rõ, nhưng đây không phải cùng một vấn đề. Bằng chứng là cellulite vẫn xuất hiện phổ biến ở người gầy, và rất nhiều trường hợp giảm cân xong vẫn không hết.

• Phụ nữ gặp cellulite phổ biến hơn nam giới rất nhiều. Lý do là vách xơ ở phụ nữ xếp thẳng đứng vuông góc với da nên lực kéo tập trung theo một hướng, còn ở nam giới các vách xơ đan chéo thành lưới nên lực kéo được phân tán ra nhiều hướng.
• Da càng mỏng thì cellulite càng dễ lộ. Khi da mỏng, không còn đủ độ dày để che đi những gợn sóng ở lớp mỡ bên dưới, nên cấu trúc bên trong hiện rõ ra ngoài.
• Càng lớn tuổi, cellulite càng có xu hướng rõ hơn. Nguyên nhân là lượng collagen trong da giảm dần theo thời gian, da mỏng đi và mất độ đàn hồi, khiến vai trò đệm che phủ những gợn sóng bên trong cũng yếu đi.

Nói cách khác, cách sắp xếp của vách xơ cùng độ dày và độ đàn hồi của da mới là yếu tố quyết định mức độ cellulite lộ rõ, hơn là lượng mỡ. Vì vậy, thay vì chỉ chăm chăm giảm số cân trên cân, quan tâm đồng thời đến tình trạng da và mô bên dưới sẽ là hướng tiếp cận thực tế hơn.

Giảm cân thì cellulite có hết không?

Khi giảm cân, kích thước từng tế bào mỡ sẽ nhỏ lại. Nhưng cấu trúc dây vách xơ dựng đứng trong lớp mỡ thì không mất đi cùng lúc với mỡ. Nguyên nhân gây ra lực kéo vẫn còn nguyên, nên hình dạng lồi lõm cũng tiếp tục tồn tại.

Thậm chí khi cân nặng giảm mạnh, thể tích da và mỡ cùng giảm theo khiến da chùng và mỏng đi. Trong trường hợp này, cấu trúc kéo bên trong có thể càng lộ rõ hơn. Đây chính là lý do vì sao giảm cân khó trở thành giải pháp triệt để cho cellulite.

Ảnh hưởng của nội tiết và sưng nề

Có báo cáo cho thấy estrogen, nội tiết tố nữ, liên quan đến việc mỡ tích tụ nhiều ở vùng nào trên cơ thể, đồng thời ảnh hưởng đến độ mềm dẻo của collagen tạo nên vách xơ. Đây cũng được cho là lý do vì sao phụ nữ thường cảm nhận cellulite rõ hơn vào những giai đoạn nội tiết tố biến động mạnh như khi mang thai hoặc trước sau mãn kinh.

Ngoài ra, khi tuần hoàn tĩnh mạch và bạch huyết không thông suốt, nước và chất thải sẽ dần ứ đọng trong mô khiến lớp mỡ phồng lên như bị sưng. Khi mô bị sưng như vậy, chênh lệch độ cao giữa chỗ vách xơ kéo xuống và chỗ mỡ phồng lên càng lớn, nên dù cấu trúc vách xơ không đổi, bề mặt da vẫn có thể trông lồi lõm hơn.

Có những phương pháp điều trị cellulite nào?

Khi nguyên nhân cốt lõi của cellulite được xác định là do vách xơ kéo căng, các phương pháp điều trị cũng dần phát triển theo hướng tác động trực tiếp vào cấu trúc dây này.

• Thủ thuật gọi là subcision đưa một cây kim mảnh vào dưới da để cắt đứt trực tiếp vách xơ đang kéo căng. Khi bản thân sợi dây bị cắt đứt, vị trí đó không còn bị kéo xuống nữa và bề mặt da tự nhiên phẳng trở lại.
• Điều trị tiêm bằng enzyme phân giải collagen sử dụng loại enzyme phân hủy protein collagen tạo nên vách xơ theo con đường hóa học, tiêm tối đa 3 lần, mỗi lần cách nhau 3 tuần. Có báo cáo cho biết cơ chế hoạt động giống như dùng kéo cắt yếu sợi dây collagen chắc chắn đó đi, khiến lực kéo giảm dần trong tối đa 6 tháng sau mũi tiêm cuối cùng.
• Các thiết bị như sóng cao tần (RF) hoặc siêu âm truyền nhiệt hoặc năng lượng rung vào sâu trong da để kích thích chính da sản sinh collagen. Phương pháp này không loại bỏ được cấu trúc vách xơ, nhưng khi da dày và săn chắc hơn, những gợn sóng bên trong sẽ ít lộ rõ trên bề mặt hơn.
• Massage hoặc lăn con lăn giúp thúc đẩy tạm thời tuần hoàn máu và bạch huyết ở vùng đó trong khoảng 1 đến 2 ngày, làm giảm tình trạng sưng ứ trong mô. Khi hết sưng, bề mặt da có thể trông mịn hơn, nhưng vì không thay đổi được cấu trúc vách xơ đang kéo căng, nên phần lớn trường hợp sẽ trở lại như cũ trong vòng 2 đến 3 ngày.

Chăm sóc hằng ngày cải thiện được đến mức nào?

Có báo cáo cho thấy tập luyện sức mạnh đều đặn giúp tăng khối lượng cơ dưới da, từ đó bổ sung lực nâng đỡ cho mô. Khi cơ săn chắc hơn, lớp mỡ và da phủ bên trên cũng được nâng đỡ theo, giúp bề mặt da cảm giác mịn màng hơn.

Tuy nhiên, chỉ với tập luyện hay điều chỉnh chế độ ăn thì khó lòng thay đổi được cấu trúc vách xơ. Thói quen sinh hoạt hỗ trợ tuần hoàn cùng tập luyện sức mạnh có ích trong việc giảm mức độ lộ rõ của cellulite, nhưng cần hiểu rằng đây không phải cách loại bỏ tận gốc nguyên nhân cấu trúc, có như vậy cách tiếp cận mới thực tế.

Uống đủ nước và giảm thời gian ngồi giữ nguyên một tư thế quá 30 phút cũng được báo cáo là có tác dụng hỗ trợ tuần hoàn. Nếu ngồi bắt chéo chân quá 1 tiếng hoặc mặc quần áo bó sát quá 8 tiếng, các đường dẫn máu và bạch huyết dễ bị chèn ép và ứ đọng, và tình trạng ứ đọng này có thể làm tăng sưng ở lớp mỡ, khiến cellulite lộ rõ hơn. Suy cho cùng, chăm sóc trong sinh hoạt không giúp loại bỏ hoàn toàn cellulite, mà đóng vai trò gần hơn với việc kiểm soát để yếu tố sưng không cộng dồn thêm vào lực kéo vốn có của vách xơ.

References

Korean Dermatological Association, Ministry of Food and Drug Safety (MFDS), American Academy of Dermatology (AAD), and U.S. Food and Drug Administration (FDA).