Vì sao lỗ chân lông một khi đã giãn ra thì khó tự co lại, dù chăm sóc kỹ đến đâu vẫn dễ to trở lại?

Có những hôm soi gương thật gần, bạn sẽ thấy lỗ chân lông ở cánh mũi hay hai bên má hiện rõ hẳn lên. Trang điểm kỹ đến mấy cũng không che nổi đúng chỗ đó, và dưới ánh đèn, chúng cứ lấm tấm bóng như những chấm nhỏ. Nhiều người vẫn nghĩ chỉ cần chăm sóc đúng cách là lỗ chân lông sẽ tự nhỏ lại, nhưng thực tế, một khi đã giãn ra thì rất hiếm khi tự thu nhỏ về như cũ.

Lỗ chân lông to ra không phải chuyện ngẫu nhiên. Bên trong có một lực đẩy ra, bên ngoài có một lực giữ lại, và khi hai lực này mất cân bằng thì lỗ chân lông sẽ giãn rộng. Dưới đây là lý giải từng bước vì sao điều này xảy ra, và vì sao nó không dễ tự phục hồi.

Lỗ chân lông vốn dĩ tồn tại để làm gì?

Lỗ chân lông không phải là một cái lỗ thủng trên da, mà là lối đi nối giữa nang lông, nơi sinh ra sợi lông, và tuyến bã nhờn, nơi tiết ra dầu. Lượng dầu do tuyến bã nhờn tạo ra phải đi theo con đường này để lên tới bề mặt da, nhờ vậy da mới không bị khô và luôn giữ được độ ẩm.

Vấn đề là độ rộng của lối đi này không phải lúc nào cũng cố định. Khi có nhiều thứ tích tụ bên trong, hoặc khi lực nâng đỡ thành ống yếu đi, miệng lỗ sẽ rộng ra và lỗ chân lông trở nên dễ thấy hơn. Nói cách khác, lỗ chân lông to lên không phải vì có một cấu trúc mới xuất hiện, mà vì lối đi vốn có bị giãn rộng do nhiều nguyên nhân khác nhau.

Vì sao dầu thừa lại đẩy lỗ chân lông từ bên trong?

Tuyến bã nhờn có kích thước và mức độ hoạt động khác nhau tùy từng vùng da. Những vùng có tuyến bã nhờn lớn và dày đặc như mũi, trán, má thường lộ lỗ chân lông rõ hơn, đơn giản vì tuyến hoạt động càng mạnh thì càng tiết ra nhiều dầu, và lượng dầu lấp đầy trong lối đi cũng tăng theo.

Giống như khi bơm hơi vào một quả bóng khiến thành bóng căng dần ra, những nang lông tiết nhiều dầu cũng chịu áp lực từ bên trong, khiến thành ống giãn ra từ từ. Nếu tế bào chết không kịp bong ra mà tích tụ lại cùng dầu thừa, chúng sẽ kết dính thành từng khối, làm áp lực bên trong càng tăng thêm.

Một khi lối đi đã giãn ra như vậy, chỉ giảm tiết dầu thôi cũng không giúp nó lập tức trở về kích thước ban đầu. Mô thành ống đã giãn có xu hướng giữ nguyên hình dạng đó trong một thời gian dài, nên riêng việc kiểm soát dầu thừa khó có thể làm lỗ chân lông nhỏ lại rõ rệt.

Vì sao độ đàn hồi giảm cũng khiến lỗ chân lông to ra?

Xung quanh thành lỗ chân lông có một mạng lưới sợi collagen và elastin, hai loại protein giữ cho lối đi này không bị giãn. Nếu collagen giống như những cây cột nâng đỡ làn da, thì elastin giống như những sợi dây thun nối giữa các cây cột đó. Khi cả cột và dây thun đều chắc khỏe, lỗ chân lông sẽ được giữ ở trạng thái nhỏ, khít.

Nhưng khi tuổi tác tăng lên hoặc da tiếp xúc với ánh nắng trong thời gian dài, hoạt động của MMP (matrix metalloproteinase, một loại enzyme cắt nhỏ collagen giống như chiếc kéo) sẽ tăng lên, trong khi khả năng tạo collagen mới lại giảm đi. Khi những cây cột dần yếu và sợi dây thun mất độ đàn hồi, lực giữ lỗ chân lông cũng yếu theo, khiến nó không chịu nổi trọng lực và trọng lượng của chính làn da, bị kéo chảy xệ và giãn rộng hơn.

Quá trình này khác hẳn kiểu giãn do dầu thừa. Lỗ chân lông kiểu dầu thừa hình thành do lực đẩy từ bên trong, còn lỗ chân lông kiểu mất đàn hồi hình thành do lực giữ từ bên ngoài yếu đi. Trên thực tế, hai cơ chế này thường xảy ra cùng lúc: khi còn trẻ thì chủ yếu do dầu thừa, càng lớn tuổi thì yếu tố mất đàn hồi càng cộng thêm vào, khiến lỗ chân lông ngày càng rõ hơn theo thời gian.

Vì sao lỗ chân lông không tự nhỏ lại theo thời gian?

Nhiều người thắc mắc, vết bầm hay vết thương thường tự lành theo thời gian, vậy sao lỗ chân lông lại không như vậy. Lý do nằm ở chỗ lỗ chân lông giãn không phải một tổn thương cấp tính, mà là một sự thay đổi cấu trúc diễn ra âm thầm và kéo dài.

• Khi sợi collagen tạo nên thành ống bị đứt gãy hoặc mỏng đi, tốc độ cơ thể tự tổng hợp sợi mới để lấp đầy lại rất chậm, vì không có tín hiệu phục hồi tức thời như khi bị vết thương hở.
• Kích thước tuyến bã nhờn đã phình to cũng không dễ thu nhỏ trở lại. Dù kiểm soát tốt việc tiết dầu, kích thước vật lý của tuyến đã to lên vẫn cần rất nhiều thời gian mới trở về như cũ.
• Nếu da tiếp tục tiếp xúc với ánh nắng và quá trình lão hóa vẫn diễn ra, hoạt động của MMP có xu hướng duy trì hoặc tăng lên, khiến tốc độ tổn thương luôn vượt trước tốc độ phục hồi.

Chính vì những lý do này, các bước chăm sóc thường ngày như rửa mặt hay dùng mỹ phẩm se khít lỗ chân lông khó có thể đảo ngược hoàn toàn cấu trúc vật lý của lối đi đã giãn. Tuy nhiên, việc kiên trì kiểm soát dầu thừa và chống nắng vẫn được ghi nhận là giúp làm chậm tốc độ lỗ chân lông tiếp tục to thêm.

Chăm sóc và điều trị nhắm vào đâu?

Chăm sóc hằng ngày và điều trị bằng công nghệ nhắm vào những mục tiêu khác nhau. Chăm sóc thường tập trung điều chỉnh dầu thừa và tế bào chết, tức là lực đẩy từ bên trong, còn điều trị thường hướng đến việc kích thích collagen và elastin, tức là lực giữ từ bên ngoài, phục hồi trở lại.

• Các hoạt chất như salicylic acid hay retinoid được ghi nhận giúp tế bào chết tích tụ trong lỗ chân lông bong ra dễ dàng hơn, qua đó giảm áp lực đẩy từ bên trong.
• Các thành phần điều tiết dầu nhờn hoặc thói quen sinh hoạt hợp lý giúp giảm bớt lượng nguyên liệu lấp đầy trong lối đi.
• Các liệu trình dùng RF (radiofrequency, tức sóng cao tần truyền nhiệt vào sâu bên trong da) hoặc kim vi điểm được cho là kích thích lớp trung bì sản sinh collagen mới, và thường tập trung nhiều hơn vào nhóm lỗ chân lông do mất đàn hồi.
• Liệu trình laser tạo ra tổn thương có kiểm soát ở lớp biểu bì và một phần trung bì, kích thích quá trình tái tạo collagen trong lúc phục hồi, nên thường được cân nhắc cho những trường hợp kết hợp cả dầu thừa lẫn mất đàn hồi.

Dù chọn phương pháp nào, mô thành ống đã giãn cũng cần được lấp đầy bằng collagen mới thì mới thấy được sự thay đổi rõ rệt. Vì vậy, kết quả thường không đến ngay lập tức mà xuất hiện dần dần trong khoảng 4 đến 12 tuần sau khi thực hiện, dài nhất có thể kéo dài tới 6 tháng.

Vì sao lỗ chân lông trông khác nhau ở từng vùng trên mặt?

Ngay trên cùng một gương mặt, mũi thường có lỗ chân lông to hơn trong khi má lại trông nhỏ hơn, điều này xuất phát từ sự khác biệt về mật độ, kích thước tuyến bã nhờn và độ dày mô collagen nâng đỡ da ở từng vùng. Vùng quanh mũi vốn có tuyến bã nhờn lớn và tập trung dày đặc nên thường nổi bật lỗ chân lông kiểu dầu thừa, trong khi vùng má hay khóe mắt lại có xu hướng xuất hiện lỗ chân lông kiểu mất đàn hồi sớm hơn khi tuổi tác tăng lên.

Chính vì sự khác biệt theo từng vùng này, nhiều ý kiến cho rằng thay vì áp dụng cùng một cách chăm sóc cho toàn bộ gương mặt, việc chia nhỏ nguyên nhân theo từng vùng để xử lý sẽ hợp lý hơn. Với vùng mũi, nên ưu tiên kiểm soát dầu, còn với má hay khóe mắt, nên chú trọng hơn vào việc tăng cường độ đàn hồi. Cách chia nhỏ này giúp việc chăm sóc trở nên rõ ràng và dễ định hướng hơn nhiều.

Tóm lại, nếu phải gói gọn lý do khiến lỗ chân lông trông to trong một câu, thì đó là kết quả của hai dòng chảy chồng lên nhau: bên trong là dầu thừa và tế bào chết đẩy ra, bên ngoài là collagen và elastin dần yếu đi, không còn đủ sức giữ lại. Thay vì chỉ nghĩ đến một nguyên nhân riêng lẻ, nếu nhìn theo bức tranh lớn hơn là sự cân bằng giữa hai lực này, bạn sẽ tự nhiên hiểu được vì sao chỉ chăm sóc thôi là chưa đủ, và vì sao các phương pháp điều trị lại nhắm đến việc tái tạo collagen.

References

Korean Dermatological Association, Ministry of Food and Drug Safety (MFDS), American Academy of Dermatology (AAD), and U.S. Food and Drug Administration (FDA).