Massage cellulite: hiệu quả kéo dài bao lâu?

Khi ấn vào da vùng đùi hoặc mông, nhiều người thấy bề mặt gồ ghề, lồi lõm không đều. Đó chính là sạn da, hay còn gọi là cellulite. Nhiều người nghĩ đây là vấn đề của người thừa cân, nhưng thực tế người gầy vẫn có thể gặp phải. Nguyên nhân chính không nằm ở lượng mỡ nhiều hay ít, mà ở cấu trúc mô liên kết giữ lớp mỡ đó.

Sau khi massage, vùng da đó thường trông mịn màng hơn hẳn, đây là trải nghiệm quen thuộc với nhiều người. Tuy nhiên cần phân biệt rõ sự thay đổi này đến từ việc cấu trúc mô liên kết thực sự thay đổi, hay chỉ là kết quả tạm thời của việc giảm sưng và cải thiện tuần hoàn. Vì thời gian duy trì của hai cơ chế này khác nhau hoàn toàn.

Vì sao hình thành cellulite?

Lớp mỡ dưới da không phải là một khối liền mạch, mà được chia thành nhiều ngăn nhỏ bởi các dải sợi mỏng. Những dải sợi này gọi là vách mô liên kết (fibrous septae), phía trên bám vào lớp bì, phía dưới bám vào lớp cân cơ, giữ mỡ nằm gọn trong từng ngăn. Có thể hình dung giống như chiếc chăn bông có đường chần, giữ cho phần bông bên trong không dồn lệch về một phía.

Vấn đề nảy sinh khi các ngăn mỡ phình to lên hoặc vách mô liên kết mất đi độ đàn hồi, khiến cấu trúc bên trong lộ rõ ra ngoài bề mặt da. Ngăn mỡ có xu hướng phồng lên, trong khi vách mô liên kết vẫn kéo chặt điểm đó xuống dưới, tạo ra chỗ lõm ngay tại điểm bị kéo và chỗ lồi ngay bên cạnh. Cơ chế này khá giống hiện tượng lò xo bên trong nệm kéo lớp vải phủ ở một số điểm, khiến bề mặt nệm gồ ghề không đều.

Đây cũng là lý do sạn da phổ biến ở phụ nữ hơn hẳn nam giới. Ở phụ nữ, các vách mô liên kết sắp xếp gần như vuông góc với bề mặt da, khiến mỡ dễ bị đẩy lồi lên trên. Còn ở nam giới, vách mô liên kết đan chéo nhau như lưới, giúp phân tán lực đẩy của mỡ theo nhiều hướng khác nhau. Chỉ riêng hướng sắp xếp của các vách này đã tạo ra sự khác biệt lớn về hình dáng bề mặt da.

Ngoài ra, hormone nữ estrogen cũng được cho là có vai trò trong quá trình này. Estrogen vừa thúc đẩy mỡ tích tụ dưới da, vừa có xu hướng làm mềm các mô sợi tạo nên vách mô liên kết. Đây cũng là lý do nhiều phụ nữ nhận thấy sạn da rõ hơn trong giai đoạn nội tiết thay đổi mạnh như khi mang thai hoặc trong chu kỳ kinh nguyệt.

Massage tác động gì lên cellulite?

Massage, đặc biệt là massage bằng con lăn hoặc thiết bị cơ học, tác động lên da và các mô bên dưới thông qua lực ấn lặp đi lặp lại. Kích thích này giúp thúc đẩy tạm thời dòng chảy của dịch bạch huyết và máu vốn đang bị ứ đọng. Khi lượng dịch tích tụ giữa các mô thoát bớt ra, tình trạng sưng cũng giảm theo. Đồng thời, ở những vùng máu lưu thông tốt hơn, nhiệt độ da tăng nhẹ trong thời gian ngắn, khiến bề mặt da trông căng mịn hơn.

Khi sưng giảm, hiệu quả làm mịn da xuất hiện gần như ngay lập tức. Lý do là khi mô bị sưng xẹp xuống, những chỗ lồi lõm do vách mô liên kết kéo tạo ra cũng trở nên ít rõ hơn. Tuy nhiên thay đổi này không phải do chiều dài hay độ dày của vách mô liên kết thay đổi, mà chỉ là thể tích mô xung quanh giảm bớt trong thời gian ngắn. Nói cách khác, cấu trúc gây ra sạn da vẫn còn nguyên, chỉ có phần thể tích che phủ bên trên tạm thời nhỏ lại.

Một số nghiên cứu ghi nhận rằng sau khi massage cơ học, hình ảnh siêu âm cho thấy lớp mỡ dưới da vùng đùi mỏng đi và vòng đùi giảm nhẹ. Cách giải thích được đưa ra là khi vừa ấn vừa tác động lên lớp cân cơ, các ngăn mỡ được nới lỏng phần nào khỏi vách mô liên kết, làm giảm độ lồi. Tuy nhiên, một nghiên cứu ngẫu nhiên có đối chứng kéo dài 12 tuần chỉ dùng massage đơn thuần lại cho kết quả không có khác biệt có ý nghĩa thống kê về vòng đùi so với nhóm đối chứng. Nói cách khác, mức độ và thời gian duy trì hiệu quả rất khác nhau giữa các nghiên cứu, nên khó có thể khẳng định chắc chắn chỉ dựa vào massage. Sự khác biệt này có thể đến từ loại thiết bị, cường độ ấn và số lần thực hiện không giống nhau giữa các nghiên cứu.

Thời gian duy trì của massage và thủ thuật khác nhau thế nào?

Vì những thay đổi mà massage tạo ra chủ yếu liên quan đến dịch và tuần hoàn, nên hiệu quả thường không kéo dài. Trong vài giờ đến khoảng một ngày sau khi massage, bề mặt da có thể trông mịn hơn, nhưng khi dịch dần tích tụ trở lại trong mô, da thường dần trở về trạng thái ban đầu. Vì vị trí và độ đàn hồi của vách mô liên kết không thay đổi, nên cấu trúc gốc gây ra tình trạng lồi lõm vẫn còn nguyên.

Ngược lại, các phương pháp can thiệp trực tiếp cắt đứt hoặc làm lỏng vách mô liên kết lại là câu chuyện khác. Ví dụ, kỹ thuật subcision dùng kim mảnh để cắt vách mô liên kết, hoặc các phương pháp dùng năng lượng sóng âm để tác động lên mô vách, đều là cách tiếp cận trực tiếp vào cấu trúc đang kéo tạo ra tình trạng lồi lõm. Vì tác động vào tận nguyên nhân gốc, hiệu quả của các phương pháp này thường được ghi nhận duy trì từ 6 đến trên 12 tháng.

Nhìn vào sự khác biệt này có thể thấy, massage là cách chăm sóc hỗ trợ tuần hoàn, còn các thủ thuật là cách tiếp cận thay đổi cấu trúc. Hai phương pháp này không hẳn thay thế lẫn nhau, mà việc lựa chọn nên dựa vào mong muốn cải thiện tạm thời hay cải thiện lâu dài về cấu trúc.

Nên kết hợp những cách chăm sóc nào?

Dù không thể thay đổi tận gốc cấu trúc gây lồi lõm, những cách dưới đây được cho là có thể hỗ trợ tuần hoàn và cải thiện tình trạng da.

• Tập luyện sức mạnh đều đặn: Khi cơ đùi hoặc cơ mông săn chắc hơn, lớp da và mỡ phủ bên trên được nâng đỡ căng hơn, giúp tình trạng lồi lõm bớt rõ. Cơ bắp đóng vai trò như một điểm tựa nâng đỡ lớp mỡ từ bên dưới.
• Uống đủ nước và kiểm soát lượng natri: Khi cân bằng dịch trong cơ thể ổn định, lượng dịch dư thừa tích tụ giữa các mô cũng giảm. Sưng ít hơn thì tình trạng lồi lõm do vách mô liên kết kéo cũng bớt rõ hơn.
• Dùng kem dưỡng chứa retinol: retinol là thành phần được biết đến với khả năng kích thích sản sinh collagen trong da. Khi độ dày và độ đàn hồi của da tăng lên, tình trạng lồi lõm bên dưới cũng ít lộ ra bề mặt hơn.
• Sử dụng kem chứa caffeine trong thời gian ngắn: caffeine được biết đến với khả năng rút bớt dịch gần bề mặt da tạm thời, giúp mô căng hơn. Tuy nhiên hiệu quả này cũng ngắn giống như massage, thường trở lại trạng thái ban đầu chỉ sau một hoặc hai ngày.

Ấn mạnh và lâu có sao không?

Nếu dùng dụng cụ massage cường độ mạnh mỗi ngày trong thời gian dài, da và các mao mạch nhỏ có thể bị ảnh hưởng ngược lại. Những vùng bị ấn mạnh lặp đi lặp lại dễ bị bầm tím hoặc làm yếu mao mạch, vì vậy nên điều chỉnh thời gian và cường độ sử dụng ở mức vừa phải.

Ngoài ra, việc hiệu quả massage phai nhạt chỉ sau vài ngày không có nghĩa là phương pháp này sai. Bởi ngay từ đầu, mục tiêu của massage là tuần hoàn và tình trạng sưng, chứ không phải cấu trúc vách mô liên kết. Nếu đặt kỳ vọng về thời gian duy trì ngang với các thủ thuật thay đổi cấu trúc, rất dễ cảm thấy thất vọng.

Trong giai đoạn cân nặng thay đổi nhiều, sạn da có thể trông rõ hơn. Khi thể tích các ngăn mỡ tăng hoặc giảm đột ngột, lực kéo của vách mô liên kết lên các mô cũng mất cân bằng theo. Vì vậy, kiểm soát cân nặng thay đổi từ từ, ở tốc độ ổn định được cho là giúp hạn chế tình trạng lồi lõm trở nên rõ rệt đột ngột.

Tình trạng lồi lõm rõ hơn theo tuổi tác cũng là điều thường gặp. Khi collagen trong da giảm dần và độ đàn hồi của vách mô liên kết cũng suy yếu theo, sự cân bằng giữa lực giữ và lực đẩy lên các ngăn mỡ dễ mất ổn định hơn so với lúc còn trẻ. Vì vậy, thay vì ngừng chăm sóc hoàn toàn khi lớn tuổi, việc duy trì tập luyện đều đặn và dưỡng ẩm để giữ độ đàn hồi của vách mô liên kết và da càng lâu càng tốt được khuyến khích.

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).