ส่วนผสมเมือกหอยทากในครีม กรดไกลโคลิกและไกลโคโปรตีนช่วยอะไร

เครื่องสำอางที่มีส่วนผสมของน้ำเมือกหอยทากกลายเป็นของธรรมดาที่หาซื้อได้แม้แต่ในร้านสะดวกซื้อ แต่หลายคนอาจไม่รู้แน่ชัดว่าทำไมน้ำเมือกหอยทากถึงถูกมองว่าดีต่อผิว และมีอะไรอยู่ในนั้นบ้างที่ทำให้ช่วยได้ทั้งเรื่องความชุ่มชื้นและการฟื้นฟูผิวไปพร้อมกัน ความสับสนนี้เกิดจากการที่น้ำเมือกเพียงหยดเดียวมีสารหลายชนิดที่ทำหน้าที่ต่างกันผสมรวมอยู่ บทความนี้จะพาไปดูทีละสารว่าแต่ละตัวทำงานด้วยหลักการอะไร

เมือกหอยทากมีส่วนผสมอะไรบ้าง?

หอยทากมีเนื้อตัวที่นุ่มและเปลือยเปล่าอยู่นอกเปลือก เวลาเลื้อยไปตามพื้นผิวขรุขระ ร่างกายของมันจึงต้องผลิตน้ำเมือกเหนียวออกมาตลอดเวลา เพื่อป้องกันไม่ให้ผิวถลอกจากการเสียดสี และเพื่อไม่ให้ความชื้นระเหยหายไป พูดได้ว่าน้ำเมือกนี้ถูกสร้างขึ้นมาเพื่อปกป้องบาดแผลและกักเก็บความชุ่มชื้นโดยตรง

ในน้ำเมือกนี้มีสารสำคัญรวมอยู่หลายตัว ได้แก่ glycolic acid (สารที่มีฤทธิ์เป็นกรด ช่วยคลายตัวเชื่อมระหว่างเซลล์ผิวที่ตายแล้ว) allantoin (สารที่รู้จักกันว่าช่วยกระตุ้นให้เนื้อเยื่อใหม่งอกขึ้นบริเวณแผลเก่า) hyaluronic acid (สารที่ดึงดูดและกักเก็บโมเลกุลน้ำไว้) glycosaminoglycan (กลุ่มสารที่ทำหน้าที่กักเก็บความชุ่มชื้นคล้าย hyaluronic acid) และ glycoprotein (โมเลกุลขนาดใหญ่ที่มีรายงานว่ากระตุ้นเซลล์ fibroblast ในชั้นผิว) น้ำเมือกหอยทากจึงไม่ใช่สารตัวเดียว แต่เป็นส่วนผสมที่รวมสารหลายชนิดซึ่งทำหน้าที่ต่างกันเอาไว้ด้วยกัน

กรดไกลโคลิกออกฤทธิ์กับเซลล์ผิวที่ตายแล้วอย่างไร?

glycolic acid มีขนาดโมเลกุลเล็ก จึงซึมผ่านผิวหนังได้ง่าย มันทำงานด้วยการคลายตัวเชื่อมที่ยึดเซลล์ผิวที่ตายแล้วเข้าด้วยกันให้หลวมลง ทำให้ขี้ไคลเก่าที่แข็งกระด้างค่อย ๆ หลุดลอกออกไปเองตามธรรมชาติ

เปรียบเหมือนกระดาษที่แปะด้วยกาว เมื่อรดน้ำเล็กน้อยก็ลอกออกได้ง่าย ไม่ใช่การดึงลอกออกแบบใช้แรง แต่เป็นการทำให้แรงยึดเกาะอ่อนลงจนหลุดออกไปเอง ด้วยเหตุนี้การระคายเคืองที่เกิดขึ้นจึงต่างจากการขัดผิวแบบสครับที่ใช้แรงเสียดสีโดยตรง

มีรายงานว่าหากใช้ความเข้มข้นต่ำอย่างต่อเนื่อง นอกจากจะช่วยผลัดเซลล์ผิวแล้ว ยังกระตุ้นให้ชั้นหนังแท้สร้าง glycosaminoglycan เพิ่มขึ้น พร้อมทั้งกระตุ้นการสร้าง collagen (โปรตีนที่เป็นเสาหลักค้ำยันโครงสร้างผิว) ไปด้วย จึงพูดได้ว่าสารตัวเดียวนี้ทำงานทั้งบนผิวชั้นนอกและในชั้นหนังแท้ด้านล่างไปพร้อมกัน

Allantoin และไฮยาลูรอนิกแอซิดช่วยปกป้องความชุ่มชื้น

allantoin เป็นที่รู้จักกันว่ามีคุณสมบัติช่วยเร่งอัตราการสร้างเซลล์ใหม่ นี่จึงเป็นเหตุผลที่มันถูกนำมาใช้ช่วยให้เนื้อเยื่อใหม่งอกขึ้นเร็วกว่าเดิมเมื่อผิวมีบาดแผล และมักอธิบายกันว่าให้ผลดีเป็นพิเศษกับผิวที่ชั้นขี้ไคลบางลงหรือระคายเคืองง่าย

hyaluronic acid และ glycosaminoglycan มีคุณสมบัติดึงดูดและกักเก็บโมเลกุลน้ำไว้ได้มากกว่าขนาดตัวเองหลายเท่า ลองนึกภาพฟองน้ำที่อุ้มน้ำจนพองตัวขึ้นก็จะเข้าใจง่ายขึ้น เมื่อสารเหล่านี้เคลือบอยู่บนผิวเป็นเหมือนฟิล์มบาง ๆ ความชุ่มชื้นด้านล่างก็จะไม่ระเหยหายไปไหน

เมื่อสารทั้งสองทำงานร่วมกัน แรงในการฟื้นฟูบาดแผลและแรงในการกักเก็บความชุ่มชื้นจะเกิดขึ้นในจุดเดียวกันพร้อมกัน จึงอธิบายได้ว่าทำไมสูตรนี้ถึงเหมาะเป็นพิเศษกับผิวที่แห้งและระคายเคืองง่ายจากชั้นขี้ไคลที่เสียหาย

ความแห้งกร้านกับความระคายเคืองง่ายดูเหมือนเป็นปัญหาคนละเรื่อง แต่ในความเป็นจริงมักมีต้นตอเดียวกัน เพราะเมื่อชั้นขี้ไคลบางลง ความชุ่มชื้นก็ระเหยง่ายขึ้นในขณะเดียวกันผิวก็เผชิญกับสิ่งกระตุ้นจากภายนอกโดยตรง นี่จึงเป็นเหตุผลที่สารตัวเดียวสามารถดูแลทั้งสองปัญหาไปพร้อมกันได้

ไกลโคโปรตีนมีผลต่อคอลลาเจนอย่างไร?

มีรายงานว่า glycoprotein และ peptide บางชนิด (ชิ้นส่วนโปรตีนขนาดเล็กที่เกิดจากกรดอะมิโนต่อกันเป็นสายสั้น ๆ) ในน้ำเมือกหอยทากช่วยกระตุ้นเซลล์ fibroblast ในชั้นหนังแท้โดยตรง เซลล์ fibroblast คือเซลล์ที่ทำหน้าที่สร้าง collagen และ elastin (โปรตีนที่ให้ความยืดหยุ่นแก่ผิว)

ผลการทดลองในระดับเซลล์พบว่าสารเหล่านี้ช่วยเพิ่มการแบ่งตัวและการเคลื่อนที่ของเซลล์ fibroblast รวมทั้งช่วยให้เซลล์หลอดเลือดบริเวณแผลงอกใหม่ได้ดีขึ้น เพราะการฟื้นฟูบาดแผลให้สมบูรณ์นั้นต้องอาศัยทั้งเนื้อเยื่อใหม่และหลอดเลือดที่จะมาส่งสารอาหารให้เนื้อเยื่อนั้นไปพร้อมกัน จึงพูดได้ว่าสารเหล่านี้ช่วยเร่งกระบวนการทั้งสองส่วนนี้

คล้ายกับการปลูกต้นไม้ที่รากและลำต้นต้องเติบโตไปพร้อมกันต้นไม้จึงจะยืนต้นได้อย่างมั่นคง เพราะการมี collagen เพิ่มขึ้นเพียงอย่างเดียวยังไม่พอ ต้องมีหลอดเลือดที่คอยส่งสารอาหารให้โครงสร้างนั้นเติบโตไปด้วยกัน เนื้อเยื่อจึงจะแข็งแรงขึ้นจริง

หลักฐานด้านประสิทธิภาพ จากการทดลองในเซลล์สู่ทางคลินิก

หลักการที่อธิบายมาทั้งหมดนี้ส่วนใหญ่ได้รับการยืนยันจากการทดลองในระดับเซลล์และในสัตว์ทดลอง มีรายงานต่อเนื่องว่าเมื่อทาน้ำเมือกหอยทากหรือสารแต่ละตัวในนั้นลงบนบาดแผล พบว่าอัตราการฟื้นฟูเร็วขึ้น และเห็นการสร้าง collagen กับหลอดเลือดใหม่ซ้ำแล้วซ้ำเล่า

ข้อมูลการศึกษาทางคลินิกในมนุษย์ก็เริ่มมีเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ มีทั้งรายงานว่าความชุ่มชื้นและสภาพขี้ไคลของผิวดีขึ้น รวมถึงรายงานว่าช่วยลดผิวแดงจากการระคายเคืองได้ อย่างไรก็ตาม เนื่องจากแต่ละคนมีสภาพเกราะปกป้องผิวเดิม ความเข้มข้นที่ใช้ และสารอื่นที่ผสมอยู่ในผลิตภัณฑ์แตกต่างกัน ระดับผลลัพธ์ที่รู้สึกได้จึงอาจต่างกันมาก

โดยทั่วไปแล้วผลด้านความชุ่มชื้นและการปลอบประโลมผิวมักรู้สึกได้ภายในไม่กี่สัปดาห์หลังใช้ ส่วนการเปลี่ยนแปลงที่เกี่ยวกับการฟื้นฟู เช่น ผิวเรียบเนียนขึ้นหรือริ้วรอยเล็ก ๆ ตื้นขึ้น มักต้องใช้ต่อเนื่องราว 4 ถึง 12 สัปดาห์จึงจะค่อย ๆ เห็นผล เพราะกระบวนการฟื้นฟูต้องอาศัยเวลาให้เซลล์ใหม่สร้างขึ้นและตั้งตัวได้ จึงใช้เวลานานกว่าจะรู้สึกได้เมื่อเทียบกับผลด้านความชุ่มชื้น

ข้อควรระวังก่อนใช้

แม้สารตัวนี้จะขึ้นชื่อว่าอ่อนโยน แต่วิธีใช้ที่ไม่เหมาะสมก็อาจทำให้เกิดการระคายเคืองได้ ควรใส่ใจข้อควรระวังต่อไปนี้

• เริ่มจากปริมาณน้อยก่อน: เพราะในระหว่างที่ glycolic acid ทำหน้าที่ผลัดเซลล์ผิว คนที่ผิวบอบบางอาจรู้สึกแดงหรือแสบร้อนได้ ควรทดลองใช้ปริมาณน้อย ๆ สักสองสามวันก่อน แล้วค่อย ๆ เพิ่มขึ้นจะปลอดภัยกว่า
• ไม่ใช้ซ้ำซ้อนกับสารผลัดเซลล์ผิวตัวอื่น: หากทา retinol หรือสารผลัดเซลล์ผิวที่มีฤทธิ์เป็นกรดตัวอื่นพร้อมกัน ชั้นขี้ไคลจะบางลงพร้อมกันมากเกินไปจนระคายเคืองง่ายขึ้น แนะนำให้แยกช่วงเวลาใช้หรือสลับวันใช้แทน
• ทาครีมกันแดดอย่างสม่ำเสมอ: เพราะในช่วงที่ผิวผลัดเซลล์เร็วขึ้น ผิวใหม่ที่ขึ้นมาจะไวต่อแสงแดดมากกว่าปกติ จึงควรทาครีมกันแดดในเวลากลางวันควบคู่กันไปด้วย
• ใช้อย่างต่อเนื่องคือสิ่งสำคัญ: เพราะปฏิกิริยาการฟื้นฟูที่ทำให้ collagen และหลอดเลือดงอกใหม่ไม่ได้เกิดขึ้นสมบูรณ์ภายในไม่กี่วัน แต่เป็นกระบวนการที่สะสมอย่างค่อยเป็นค่อยไปเมื่อใช้ต่อเนื่อง หากใช้ไม่กี่วันแล้วหยุด จะยากที่จะรู้สึกถึงการเปลี่ยนแปลงด้านการฟื้นฟู

จุดเด่นของน้ำเมือกหอยทากคือการที่สารตัวเดียวทำหน้าที่ทั้งเรื่องความชุ่มชื้นและการฟื้นฟูผิวไปพร้อมกัน วิธีที่ได้ผลแน่นอนที่สุดคือการปรับความเข้มข้นและความถี่ในการใช้ให้เหมาะกับสภาพผิวของตัวเอง แล้วสังเกตผลอย่างต่อเนื่อง

แต่ละผลิตภัณฑ์มีความเข้มข้นของน้ำเมือกหอยทากและสารอื่นที่ผสมอยู่แตกต่างกัน ดังนั้นการตรวจดูว่าน้ำเมือกหอยทากถูกระบุอยู่ในลำดับต้น ๆ ของรายการส่วนผสมหรือไม่ก็เป็นประโยชน์ เพราะยิ่งอยู่ในลำดับต้น ๆ ก็ยิ่งหมายความว่ามีสัดส่วนอยู่ในผลิตภัณฑ์นั้นมาก

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).