เรดิแอส (Radiesse) คืออะไร สาร CaHA กระตุ้นคอลลาเจนและเติมเต็มผิวคอ มือ อย่างไร

ผิวที่คอและหลังมือมักเป็นส่วนแรกที่บอกอายุจริง แม้จะดูแลหน้าดีแค่ไหน แต่ถ้าที่คอมีริ้วรอยแนวนอนหรือเส้นเอ็นหลังมือนูนขึ้น ก็ดูมีอายุขึ้นได้ทันที บริเวณเหล่านี้เป็นที่นิยมรักษาด้วย Radiesse หรือ เรดิแอส มากขึ้นเรื่อยๆ สารสำคัญในเรดิแอสคือ CaHA หรือ Calcium Hydroxyapatite ซึ่งเป็นแร่ธาตุชนิดเดียวกับที่พบในกระดูกและฟัน ร่างกายจึงไม่ถือว่าเป็นสิ่งแปลกปลอม

Radiesse ทำงานสองขั้นตอนในเวลาเดียวกัน ขั้นแรกให้วอลุ่มทันทีหลังฉีด ขั้นที่สองกระตุ้นให้ผิวสร้างคอลลาเจนขึ้นเอง โดยเฉพาะเมื่อเจือจางให้ใสขึ้น จะทำงานเหมือน skin booster ที่ปรับคุณภาพผิวในวงกว้าง มากกว่าแค่เติมวอลุ่มจุดใดจุดหนึ่ง บทความนี้จะอธิบายกลไก หลักฐานทางคลินิก ความแตกต่างจาก biostimulator ชนิดอื่น รวมถึงผลข้างเคียงที่ควรรู้ เพื่อช่วยให้ตัดสินใจได้อย่างมีข้อมูล

Radiesse คืออะไร และทำงานอย่างไร

Radiesse ประกอบด้วยไมโครสเฟียร์ CaHA ขนาดจิ๋วแขวนลอยอยู่ใน gel carrier ที่ดูดซึมได้ เมื่อฉีดเข้าชั้นผิว เจลสร้างวอลุ่มทันทีเพื่อเติมเต็มบริเวณที่ยุบตัว จากนั้นเมื่อเจลค่อยๆ สลาย ไมโครสเฟียร์จะยังคงอยู่ในชั้น dermis และกระตุ้น fibroblast ให้สร้างคอลลาเจนใหม่ ตัวไมโครสเฟียร์เองก็สลายตัวกลายเป็นแคลเซียมและฟอสเฟตภายในประมาณหนึ่งปี ไม่มีสิ่งแปลกปลอมค้างอยู่ในร่างกายถาวร

เมื่อเจือจาง Radiesse ด้วยน้ำเกลือหรือยาชา ไมโครสเฟียร์จะกระจายตัวได้กว้างขึ้นและโฟกัสที่การกระตุ้นคอลลาเจนมากกว่าการเพิ่มวอลุ่ม วิธีนี้เรียกว่า hyperdilute Radiesse ซึ่งเป็นเทคนิคที่นิยมใช้สำหรับบริเวณคอ ลำคอส่วนล่าง (décolletage) และหลังมือ

ในกลุ่ม collagen biostimulator ด้วยกัน แต่ละตัวมีจุดเน้นต่างกัน Sculptra (PLLA) กระตุ้นคอลลาเจนช้าๆ โดยไม่ให้วอลุ่มทันที และคงอยู่ได้นานกว่าสองปี Ellansé (PCL) ให้ทั้งวอลุ่มทันทีและกระตุ้นคอลลาเจน คงอยู่ได้นาน 2–4 ปี และเป็นที่นิยมมากในคลินิกไทย Juvelook เป็น HA filler ที่ผสมสาร polynucleotide เพื่อกระตุ้นคอลลาเจนควบคู่กัน ส่วน Rejuran (PN/PDRN) เน้นฟื้นฟูผิวและความชุ่มชื้นมากกว่าวอลุ่ม Radiesse อยู่ในจุดที่ให้ทั้งวอลุ่มทันทีและกระตุ้นคอลลาเจน พร้อมมีหลักฐานทางคลินิกมากที่สุดสำหรับบริเวณคอ décolletage และหลังมือ

ด้านความปลอดภัย Radiesse มีข้อมูลระยะยาวสะสมมาก เนื่องจากใช้มาอย่างยาวนานในวงการแพทย์ความงาม สาร CaHA สลายตัวเป็นองค์ประกอบที่ร่างกายรู้จักอยู่แล้ว จึงไม่ทิ้งสิ่งแปลกปลอมไว้ถาวร อย่างไรก็ดี ต่างจาก HA filler อย่าง Juvederm หรือ Restylane ที่สามารถใช้ hyaluronidase ละลายออกได้ Radiesse ไม่มียาแก้ไขโดยตรง ดังนั้นการวางแผนความเข้มข้น ตำแหน่ง และปริมาณที่จะฉีดตั้งแต่ต้นจึงสำคัญมาก

กลไกนี้เรียกในทางการแพทย์ว่า biostimulation กล่าวคือ เป็นสารที่กระตุ้นให้ร่างกายสร้างเนื้อเยื่อขึ้นเอง เมื่อไมโครสเฟียร์ฝังตัวอยู่ใน dermis ร่างกายจะรับรู้ว่าต้องจัดการสิ่งนี้ จึงส่ง fibroblast มาล้อมรอบ และ fibroblast เหล่านั้นก็สร้างคอลลาเจนขึ้น แทนที่จะเติมคอลลาเจนจากภายนอก Radiesse กระตุ้นให้ร่างกายสร้างคอลลาเจนของตัวเองขึ้นมา

ระดับการเจือจางขึ้นกับเป้าหมาย ถ้าต้องการกระตุ้นคอลลาเจนและปรับคุณภาพผิวที่คอหรือ décolletage มักเจือจาง 2–4 เท่าหรือมากกว่า ถ้าต้องการวอลุ่มด้วยก็เจือจางน้อยลง นี่คือความยืดหยุ่นของ Radiesse ที่ทำให้ใช้ได้ทั้งแบบฟิลเลอร์เน้นวอลุ่ม และแบบ skin booster เน้นคุณภาพผิว ตามความต้องการของแต่ละบุคคล

Radiesse กระตุ้นคอลลาเจนจริงไหม มีหลักฐานอะไรยืนยัน

กราฟด้านบนมาจากการศึกษาที่เปรียบเทียบผิวที่ฉีด Radiesse กับผิวที่ไม่ได้ฉีด โดยตรวจชิ้นเนื้อหลัง 2 เดือน ผลพบว่าผิวที่ฉีดมีคอลลาเจน type III ใหม่ถึง 34.4% ขณะที่ผิวที่ไม่ได้ฉีดพบเพียง 1.8% คอลลาเจน type III เป็นเส้นใยที่ร่างกายสร้างในระยะแรกของการฟื้นฟู สัดส่วนที่สูงขึ้นบ่งชี้ว่ากระบวนการสร้างคอลลาเจนกำลังทำงานอยู่จริง อย่างไรก็ตาม การศึกษานี้มีผู้เข้าร่วมเพียง 5 ราย จึงควรมองตัวเลขนี้เป็นหลักฐานเชิงทิศทางมากกว่าข้อสรุปสุดท้าย

คอลลาเจนที่สร้างใหม่จะพัฒนาขึ้นตามเวลา การศึกษาชิ้นเนื้ออื่นพบว่าในเดือนที่ 4 คอลลาเจน type III อ่อนตัวมีปริมาณมากที่สุด จากนั้นในเดือนที่ 7 จะเปลี่ยนเป็นคอลลาเจน type I ที่แข็งแรงกว่า พร้อมกับ elastin และเส้นเลือดฝอยที่เพิ่มขึ้นในช่วงเดียวกัน ซึ่งต่างจากฟิลเลอร์ทั่วไปที่เพียงเติมเต็มช่องว่าง Radiesse กระตุ้นให้โครงสร้างของผิวสร้างตัวใหม่จากภายใน

ตัวเลขจากการศึกษาชิ้นเนื้ออีกชิ้นยืนยันแนวโน้มเดียวกัน คะแนน collagen type III เพิ่มจาก 2.38 ก่อนการรักษาเป็น 5.26 เมื่อเดือนที่ 4 ซึ่งเพิ่มขึ้นกว่าสองเท่า และ collagen type I ถึงจุดสูงสุดในเดือนที่ 7 ควบคู่ไปกับ elastin และตัวชี้วัดเส้นเลือดฝอยที่เพิ่มขึ้นเช่นกัน ไม่ใช่แค่คอลลาเจนที่มากขึ้น แต่สภาพแวดล้อมโดยรวมของผิวก็ดีขึ้นด้วย

ความสัมพันธ์ระหว่าง type III และ type I collagen เปรียบได้กับการก่อสร้าง collagen type III เหมือนโครงเหล็กชั่วคราวที่ตั้งขึ้นก่อน แล้วค่อยถูกแทนที่ด้วยโครงสร้างถาวรที่แข็งแกร่งกว่า ซึ่งก็คือ type I collagen นั่นเองที่อธิบายว่าทำไมผลของ Radiesse จึงค่อยๆ เห็นชัดขึ้นในช่วงหลายเดือน ไม่ใช่ทันทีหลังฉีด

การเปลี่ยนผ่านสองขั้นนี้สำคัญ เพราะเมื่อ collagen type III อ่อนตัวพัฒนาเป็น type I ที่แข็งแรงและตั้งมั่น ผลที่ได้ก็คงอยู่ได้นานแม้ไมโครสเฟียร์จะสลายหมดไปแล้ว ดังนั้นผลระยะยาวของ Radiesse มาจากคอลลาเจนที่ร่างกายสร้างขึ้นเอง ไม่ใช่จากวอลุ่มเบื้องต้นหลังฉีด

Radiesse ได้ผลดีแค่ไหนสำหรับผิวคอและ Décolletage

บริเวณที่ Radiesse โดดเด่นที่สุดคือคอ กราฟด้านบนจากการศึกษาที่ใช้ hyperdilute Radiesse ฉีดที่คอแล้วประเมินผลที่ 4 เดือน พบว่าผู้เข้าร่วมดีขึ้นในภาพรวม 90.9% ริ้วรอยแนวนอนที่คอดีขึ้น 86.4% และผิวคอกระชับขึ้น 81.8% นอกจากนี้ 82% รายงานว่าพึงพอใจมากกับผลลัพธ์ แสดงว่าส่วนใหญ่เห็นการเปลี่ยนแปลงที่ชัดเจน

เหตุที่คอเหมาะกับ Radiesse เป็นพิเศษ เพราะผิวบริเวณนี้บางและเคลื่อนไหวตลอดเวลา ทำให้หย่อนและเกิดริ้วรอยได้เร็วกว่าใบหน้า การใช้ฟิลเลอร์ที่เน้นวอลุ่มอาจดูผิดธรรมชาติ แต่ hyperdilute Radiesse ที่โฟกัสที่คอลลาเจนและคุณภาพผิวให้ผลที่ดูเป็นธรรมชาติกว่ามาก หลักการเดียวกันนี้ใช้ได้กับ décolletage และหลังมือด้วย

ผิวคอมีโครงสร้างที่เปราะบางเป็นพิเศษ บางกว่าใบหน้า มีคอลลาเจนใน dermis น้อยกว่า มีต่อมไขมันน้อยทำให้แห้งง่าย และต้องพับยืดตลอดเวลาขณะพูดหรือหันศีรษะ รวมกับแสงแดดที่สะสม ริ้วรอยแนวนอนและการหย่อนคล้อยจึงเกิดขึ้นได้เร็ว วิธีที่ดีกว่าสำหรับบริเวณนี้จึงไม่ใช่การเติมวอลุ่ม แต่คือการทำให้ผิวชั้น dermis หนาขึ้นและแข็งแรงขึ้นจากภายใน

ข้อมูลจากบริเวณอื่นก็สะสมมากขึ้นเรื่อยๆ การวิเคราะห์จากหลายการศึกษาพบอัตราการปรับปรุงโดยรวมในบริเวณใบหน้าประมาณ 90% และในบริเวณขากรรไกรพบว่าเกือบทุกรายดีขึ้นอย่างน้อยหนึ่งระดับหลังฉีดไปสองสามเดือน สำหรับหลังมือพบว่าระดับผิวหนังปรับดีขึ้นจากค่าเฉลี่ยเกิน 3 ลดลงประมาณ 1 คะแนน เมื่อผิวหลังมือหนาขึ้น เส้นเอ็นและเส้นเลือดที่นูนออกมาก็จะดูเรียบลง

Décolletage หรือบริเวณหน้าอกส่วนบนก็เป็นจุดที่ฉีดบ่อย ริ้วรอยแนวตั้งมักเกิดจากการนอนตะแคงหรือแสงแดดสะสม ผิวบริเวณนี้บางและจัดการยาก hyperdilute Radiesse ช่วยเติมคอลลาเจน ลดเส้นริ้ว และปรับ texture ได้ อย่างไรก็ตาม แต่ละบริเวณมีความหนาของผิวและรูปแบบการเคลื่อนไหวต่างกัน ดังนั้นต้องปรับความเข้มข้นและความลึกในการฉีดให้เหมาะกับแต่ละจุด

ผิวหนาขึ้นจริงไหม มีตัวเลขวัดได้จริงหรือเปล่า

นอกจากการเปลี่ยนแปลงที่มองเห็นจากภายนอก การศึกษาเดียวกันยังวัดความหนา dermis ด้วย ultrasound ผลพบว่าขึ้นกับตำแหน่ง ผิวหนาขึ้น 9.6% ถึง 23% และเพิ่มขึ้นเฉลี่ย 14.9% นี่ไม่ใช่การประเมินเชิงอัตนัย แต่เป็นตัวเลขที่วัดด้วยเครื่องมือ ซึ่งยืนยันว่าผิวหนังจริงๆ หนาขึ้นได้ เมื่อชั้น dermis ที่คอกลับมาหนาขึ้น ริ้วรอยเล็กๆ ก็จะดูน้อยลงและความยืดหยุ่นกลับคืนมา

น่าสังเกตว่าการเพิ่มขึ้นแตกต่างกันในแต่ละตำแหน่ง บริเวณคอส่วนบนเพิ่มขึ้นมากที่สุด หมายความว่าแม้ฉีดปริมาณเท่ากัน การตอบสนองก็ขึ้นกับสภาพผิวและความหย่อนคล้อยเดิมของแต่ละจุด ดังนั้นการออกแบบว่าจะฉีดตรงไหน ลึกแค่ไหน และมากแค่ไหน จึงเป็นตัวแปรสำคัญที่กำหนดผล การที่ตัวเลขเชิงวัตถุวิสัยและความพึงพอใจของผู้รับการรักษาชี้ไปในทิศทางเดียวกัน ทำให้หลักฐานของ Radiesse สำหรับบริเวณคอค่อนข้างมั่นคง

ต้องเข้าใจว่า dermis เป็นชั้นที่รับผิดชอบความยืดหยุ่นและความหนาของผิว เมื่ออายุมากขึ้น ชั้นนี้จะบางลง ผิวจึงดูเหมือนกระดาษ เกิดริ้วรอยง่าย และสะท้อนแสงได้ไม่ดี เมื่อชั้นนี้กลับมาหนาขึ้น ริ้วรอยเดิมก็ดูตื้นลงและผิวดูเปล่งปลั่งขึ้น ตัวเลข 14.9% ที่วัดได้นั้นสัมผัสได้จริงเมื่อมองในกระจก

กระบวนการที่ dermis หนาขึ้นต่อเนื่องจากการเปลี่ยนแปลงของคอลลาเจนที่กล่าวไป ไมโครสเฟียร์ปลุก fibroblast และ fibroblast สร้างคอลลาเจนและ elastin เติมชั้น dermis ให้หนาขึ้น นั่นเป็นเหตุผลที่ผลค่อยๆ ปรากฏในช่วง 2–3 เดือน และดูเป็นธรรมชาติ อย่างไรก็ตาม การศึกษานี้มีผู้เข้าร่วม 22 ราย จึงควรให้น้ำหนักกับการที่ผลการวัดเชิงวัตถุวิสัยและความพึงพอใจสอดคล้องกัน มากกว่าการยึดตัวเลขเพียงอย่างเดียว

ผลอยู่นานแค่ไหน และต่างจาก biostimulator ชนิดอื่นอย่างไร

ระยะเวลาคงอยู่เป็นจุดแข็งของ Radiesse วอลุ่มเบื้องต้นอยู่ได้ประมาณหนึ่งปี และคอลลาเจนที่สร้างขึ้นในช่วงนั้นจะช่วยพยุงผลต่อไป โดยรวมแล้วผลมักคงอยู่ 12–18 เดือน การศึกษาติดตามระยะยาวพบว่า 40% ยังคงเห็นการปรับปรุงที่ 30 เดือน และในการติดตาม 3 ปีไม่พบกรณีร้ายแรงอย่าง nodule หรือ granuloma แม้แต่รายเดียว

เปรียบเทียบกับ biostimulator ชนิดอื่นในตลาดไทย Sculptra (PLLA) ไม่ให้วอลุ่มทันที แต่คงอยู่ได้กว่า 2 ปี Ellansé (PCL) ให้ทั้งวอลุ่มทันทีและกระตุ้นคอลลาเจน คงอยู่ 2–4 ปีและเป็นที่นิยมมากในคลินิกไทย Rejuran เน้นฟื้นฟูผิวและความชุ่มชื้น ไม่เน้นวอลุ่ม ส่วน HA filler ทั่วไปอย่าง Juvederm หรือ Restylane ให้วอลุ่มทันทีโดยไม่กระตุ้นคอลลาเจน และสลายตัวเร็วกว่า

จุดสำคัญที่ต้องเข้าใจคือ ฟิลเลอร์กับ biostimulator มีเป้าหมายต่างกัน ฟิลเลอร์เติมเต็มทันที ส่วน biostimulator อย่าง Radiesse ให้เวลาผิวสร้างตัวเอง ดังนั้นถ้าวัดจากความเปลี่ยนแปลงทันที ฟิลเลอร์จะชนะ แต่ถ้าต้องการปรับคุณภาพผิวในระยะยาว biostimulator ให้คุณค่าที่ต่างออกไป คำถามสำคัญคือต้องการวอลุ่มทันทีหรือต้องการให้ผิวดีขึ้นอย่างยั่งยืน

จุดแข็งของ Radiesse ชัดเจน ให้ทั้งวอลุ่มทันทีและกระตุ้นคอลลาเจน และมีหลักฐานทางคลินิกมากที่สุดสำหรับบริเวณคอ décolletage และหลังมือ ถ้าต้องการเติมวอลุ่มลึกที่ใบหน้า อาจมีตัวเลือกอื่นที่เหมาะกว่า แต่ถ้าต้องการปรับความยืดหยุ่นและ texture โดยรวมที่คอหรือหลังมือ Radiesse มีจุดเด่น

เนื่องจากผลสะสมและคงอยู่ได้นาน การวางแผนการรักษาจึงควรมองระยะยาว โดยทั่วไปหลังฉีดครั้งแรกจะรอดูผลสักสองสามเดือนก่อน จากนั้นอาจเสริมอีก 1–2 ครั้งตามบริเวณและเป้าหมาย ไม่ใช่ว่าฉีดบ่อยยิ่งดี แต่ควรให้เวลาคอลลาเจนตั้งตัวก่อนค่อยตัดสินใจครั้งต่อไป การดูแลตัวเองก็สำคัญไม่แพ้การรักษา โดยเฉพาะการกันแดดอย่างสม่ำเสมอ เพราะ UV ทำลายคอลลาเจนใหม่ได้อย่างรวดเร็ว

ค่าใช้จ่ายและจำนวนครั้งขึ้นกับบริเวณ ความเข้มข้น และปริมาณที่ใช้ เนื่องจากผลค่อยๆ ปรากฏ การประเมินผลควรรอ 2–3 เดือน ไม่ใช่หลักสัปดาห์ การถ่ายรูปก่อนและหลังไว้เปรียบเทียบจะช่วยให้เห็นพัฒนาการที่ค่อยเป็นค่อยไปได้ชัดเจนขึ้น

ใครเหมาะกับ Radiesse และควรระวังอะไรบ้าง

Radiesse เหมาะกับผู้ที่ผิวบริเวณคอ décolletage หรือหลังมือเริ่มบางลง มีริ้วรอยเล็กๆ และหย่อนคล้อย โดยต้องการฟื้นฟูความหนาและความยืดหยุ่นของผิวโดยไม่ต้องผ่าตัด ในขณะที่ยังต้องการเห็นการเปลี่ยนแปลงบางส่วนได้ทันทีหลังฉีดด้วย นอกจากนี้ยังใช้บริเวณขากรรไกรหรือแก้มที่ต้องการกระตุ้นคอลลาเจนเพื่อเสริมความกระชับได้เช่นกัน

บริเวณที่ไม่แนะนำก็มีชัดเจน ริมฝีปากซึ่งมีการเคลื่อนไหวมากและใกล้เยื่อเมือก มีความเสี่ยง nodule สูง รายงาน nodule ส่วนใหญ่มาจากบริเวณริมฝีปาก ไม่ใช่จากคอหรือหลังมือซึ่งใช้เทคนิค skin booster นอกจากนี้ถ้าต้องการเติมวอลุ่มลึกที่ใบหน้าอย่างชัดเจน HA filler จะเหมาะกว่า

สรุปผลข้างเคียงที่อาจพบ ผลข้างเคียงร้ายแรงพบน้อยกว่า 1% และสิ่งที่ต้องระวังที่สุดคือ nodule ซึ่งลดความเสี่ยงได้ด้วยการเจือจางให้เพียงพอและการกระจายสารให้สม่ำเสมอ ผลข้างเคียงชั่วคราวอย่างบวม ช้ำ และปวดอาจพบได้และมักหายเองภายในไม่กี่วัน ภาวะแทรกซ้อนร้ายแรงอย่าง tissue necrosis หรือการมองเห็นผิดปกติ สามารถเกิดได้หากสารเข้าหลอดเลือดโดยไม่ตั้งใจ จึงควรรับการรักษาจากแพทย์ที่ชำนาญกายวิภาคหลอดเลือดบนใบหน้าเป็นอย่างดี และต่างจาก HA filler Radiesse ไม่มียาสำหรับละลายออกโดยตรง ดังนั้นความแม่นยำในการวางแผนและการฉีดจึงสำคัญมาก

วิธีการฉีดคือการใช้เข็มเล็กหรือ cannula ปลายมนฉีดสารเจือจางกระจายทั่วชั้น dermis ต้องกระจายออกให้กว้าง ไม่ให้จับกลุ่ม และนวดเบาๆ หลังฉีดเพื่อให้กระจายสม่ำเสมอ ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญในการลดโอกาสเกิด nodule ผู้ที่ตั้งครรภ์ มีการอักเสบหรือติดเชื้อในบริเวณที่จะฉีด มีแนวโน้มเกิด keloid หรือรับประทานยาละลายลิ่มเลือด ควรแจ้งให้แพทย์ทราบก่อนรับการรักษาทุกครั้ง

การปรึกษาเพื่อทำความเข้าใจสิ่งที่คาดหวังได้และข้อจำกัดอย่างชัดเจนก่อนตัดสินใจ จะช่วยให้ความพึงพอใจในผลลัพธ์สูงขึ้นมาก