Mụn cóc ở tay chân dày lên và không biến mất, khác chai chân hay mắt cá ở điểm nào

Nếu trên tay hoặc chân xuất hiện một cục thịt sần sùi cứ lớn dần mà không tự hết, bạn nên nghĩ đến khả năng đó là mụn cóc. Nhiều người dễ nhầm đây là chai chân hay mắt cá nên bỏ qua, nhưng mụn cóc có điểm khởi phát hoàn toàn khác với tình trạng da chai sừng thông thường. Đó là tổn thương hình thành khi virus xâm nhập vào tế bào sừng trên bề mặt da, cư trú tại đó và lợi dụng chính tế bào này để tự nhân bản.

Chính vì vậy, chỉ chà xát hay cắt gọt lớp da dày bên ngoài thì mụn cóc không dễ biến mất. Lớp sừng dày mà bạn nhìn thấy chỉ là kết quả do virus tạo ra, còn nếu tế bào nhiễm virus bên dưới vẫn còn thì mụn cóc sẽ mọc trở lại. Bài viết này sẽ đi từ nguyên nhân hình thành mụn cóc ở tay chân, lý do dễ nhầm với mắt cá, cho đến cách chăm sóc và phòng ngừa đúng cách.

Virus gây mụn cóc ở tay chân, HPV xâm nhập vào da như thế nào

Virus gây ra mụn cóc là human papillomavirus, thường được gọi tắt là HPV. Đúng như tên gọi, đây là virus chỉ phát triển trong tế bào da của con người, và chủng gây mụn cóc ở tay chân khác với chủng gây tổn thương ở các vùng da khác. Có thể hiểu đơn giản là mỗi chủng virus ưa thích một vị trí riêng, nên tạo ra hình dạng tổn thương cũng khác nhau.

Virus này không thể xuyên qua vùng da còn nguyên vẹn. Nó chỉ len lỏi vào qua những vết thương nhỏ khó nhìn thấy bằng mắt thường, chẳng hạn như vết nứt li ti trên lớp sừng do đi chân trần, hay phần da xước quanh móng tay. Tình huống này cũng giống như kẻ gian lẻn vào qua một ổ khóa cửa bị hở nhẹ. Khi đã vào được, virus sẽ tiến sâu vào tế bào ở lớp đáy, tầng dưới cùng của da.

Tế bào ở lớp đáy vốn có nhiệm vụ liên tục sinh ra tế bào da mới. Nhưng virus lại chiếm đoạt chức năng nhân bản này, khiến tế bào phải sao chép luôn cả gen của virus cùng lúc. Nói cách khác, tế bào không còn phân chia vì chính nó nữa, mà đang phân chia để phục vụ virus. Kết quả là tế bào tại vùng nhiễm tăng sinh bất thường nhanh chóng, đội lên thành một khối nhỏ nhô lên trên bề mặt da, chính là mụn cóc.

Vì sao mụn cóc dày lên giống như chai chân?

Lý do mụn cóc ở tay chân trông đặc biệt cứng và dày là vì vị trí nhiễm virus vốn dĩ đã là nơi da dễ tạo lớp sừng dày. Lòng bàn tay và lòng bàn chân phải chịu trọng lượng cơ thể và ma sát liên tục nên lớp sừng ở đây vốn đã dày hơn bình thường. Khi virus thúc đẩy tế bào tăng sinh thêm, lớp sừng càng chồng lên dày hơn nữa.

Ngoài ra, vì lòng bàn chân phải chịu áp lực từ trọng lượng cơ thể nên mụn cóc không thể nhô cao lên trên mà bị ép lõm vào trong. Lớp sừng cứ tiếp tục phủ lên phần mụn cóc bị ép này, khiến bề mặt trông giống hệt chai chân cứng, nhưng bên trong vẫn là tổn thương do virus đang tiếp tục tăng sinh. Nếu chỉ nhìn bề ngoài rồi cho rằng đó là chai chân và trì hoãn xử lý, tổn thương bên trong có thể lan rộng sang hai bên.

Tốc độ dày lên của lớp sừng cũng khác nhau tùy người. Người có cơ địa da dễ chai sừng, hoặc vị trí thường xuyên cọ xát với giày dép, lớp sừng sẽ phủ lên nhanh hơn và dày hơn. Vì vậy, cùng là mụn cóc nhưng ở những vị trí chịu nhiều áp lực như gót chân, sờ vào sẽ thấy cứng hơn hẳn.

Cách phân biệt mụn cóc ở tay chân với mắt cá

Chai chân, mắt cá và mụn cóc ở lòng bàn chân thoạt nhìn khá giống nhau, nhưng nguyên nhân và cách hình thành lại khác nhau. Mắt cá là tổn thương do lớp sừng kết đặc lại vì ma sát và áp lực lặp đi lặp lại, hoàn toàn không liên quan đến virus. Trong khi đó, mụn cóc là do nhiễm virus, nên có thể lây sang vùng da bên cạnh, đây chính là khác biệt lớn nhất.

Dưới đây là những đặc điểm bạn có thể dựa vào để phân biệt.

• Những chấm đen nhỏ trên bề mặt: Khi cạo nhẹ lớp bề mặt mụn cóc, thường thấy nhiều chấm đen li ti. Đó là dấu vết của các mạch máu nhỏ ăn sâu vào mụn cóc bị tắc nghẽn, còn mắt cá vốn không có mạch máu nên không xuất hiện đặc điểm này.
• Hướng vân da: Mụn cóc mọc lên theo kiểu cắt ngang các đường vân da vốn có, vì tế bào nhiễm virus tăng sinh theo hướng và tốc độ khác với tế bào bình thường. Mắt cá thì vẫn giữ nguyên hướng vân da tự nhiên.
• Cảm giác đau khi bóp hai bên: Mụn cóc thường đau khi bóp nhẹ từ hai bên, do mô bên trong tổn thương bị chèn ép và kích thích. Ngược lại, mắt cá lại đau ở phần trung tâm khi ấn thẳng từ trên xuống.
• Số lượng và cách lan rộng: Mụn cóc thường xuất hiện thêm những nốt nhỏ xung quanh theo thời gian, tăng dần số lượng, vì virus di chuyển sang các vết thương nhỏ ở vùng da lân cận và tạo tổn thương mới. Mắt cá thì thường chỉ có một nốt duy nhất ở vị trí chịu áp lực.

Vì sao có người tự khỏi, có người mụn cóc dai dẳng?

Yếu tố lớn nhất quyết định mụn cóc sẽ biến mất hay tồn tại dai dẳng chính là phản ứng miễn dịch của cơ thể. Việc nhận diện và dọn dẹp tế bào nhiễm virus suy cho cùng là nhiệm vụ của tế bào miễn dịch. Khi hệ miễn dịch nhận diện đầy đủ vùng nhiễm, mụn cóc sẽ dần thu nhỏ lại rồi biến mất.

Trẻ em vừa dễ nổi mụn cóc, vừa tương đối dễ tự khỏi, điều này cũng liên quan đến phản ứng miễn dịch nói trên. Ở giai đoạn phát triển, cơ thể tạo phản ứng miễn dịch với virus mới khá mạnh mẽ, nên theo thời gian, khả năng cơ thể nhận diện và dọn sạch virus tương đối cao. Ngược lại, ở những người có chức năng miễn dịch suy giảm như mắc tiểu đường, bệnh mạn tính, hoặc đang dùng thuốc ức chế miễn dịch, tốc độ dọn dẹp virus chậm hơn nên mụn cóc dễ tồn tại lâu hoặc lan thành nhiều nốt.

Cùng lý do đó, mụn cóc ở tay chân đôi khi không hết hẳn sau một lần điều trị mà cứ tái phát nhiều lần. Dù đã xử lý phần tổn thương nhìn thấy được, nếu virus vẫn còn cư trú ở vùng da xung quanh thì sau một thời gian sẽ lại xuất hiện tổn thương mới. Vì vậy, điều trị thường hướng đến hai mục tiêu song song, vừa loại bỏ khối tổn thương nhìn thấy được, vừa hỗ trợ hệ miễn dịch tự dọn dẹp tế bào nhiễm virus.

Các phương pháp điều trị mụn cóc ở tay chân và cơ chế tác động

Có nhiều phương pháp điều trị mụn cóc ở tay chân được áp dụng tại các cơ sở y tế, và cơ chế tác động của mỗi phương pháp cũng khác nhau đôi chút. Dưới đây là những phương pháp thường dùng cùng nguyên lý hoạt động.

• Bôi salicylic acid: Salicylic acid là thành phần có tác dụng làm tan lớp sừng. Bôi hằng ngày sẽ giúp bong dần lớp sừng dày, đồng thời kích thích từ từ đến tế bào nhiễm virus bên dưới để kéo phản ứng miễn dịch của cơ thể vào cuộc. Đây là phương pháp cần kiên trì bôi đều đặn thì hiệu quả mới tích lũy dần.
• Áp lạnh: Dùng nitơ lỏng làm đông lạnh tức thời vùng tổn thương. Trong quá trình đông rồi tan, tế bào nhiễm virus bị tổn thương, tạo thành bọng nước tại chỗ và bong ra cùng với tổn thương. Quá trình dọn dẹp mô bị tổn thương cũng đồng thời kích hoạt phản ứng miễn dịch.
• Đốt điện hoặc đốt laser: Loại bỏ trực tiếp mô tổn thương bằng cách đốt cháy hoặc làm bốc hơi. Phương pháp này chắc chắn về mặt loại bỏ mô nhiễm virus, nhưng vì cần cân nhắc thời gian hồi phục và khả năng để lại sẹo nên thường chỉ được chọn khi các phương pháp khác không hiệu quả.
• Điều trị dựa trên phản ứng miễn dịch tại chỗ: Bôi hoặc tiêm một số chất nhất định vào vùng tổn thương để chủ động kích hoạt phản ứng miễn dịch tại chỗ đó. Nguyên lý là khiến cơ thể nhận diện mạnh mẽ vùng đó như một dị vật, từ đó thúc đẩy hệ miễn dịch tự tìm và dọn dẹp tế bào nhiễm virus.

Dù chọn phương pháp nào, phần lớn trường hợp cũng cần lặp lại nhiều lần thay vì chỉ một lần là xong. Vì tế bào nhiễm virus nằm sâu bên trong da, nên cần xử lý từng bước từ bề mặt trở vào.

Vì sao mụn cóc dễ lây và cách phòng ngừa

Mụn cóc ở tay chân có khả năng lây lan cao hơn nhiều bệnh da liễu khác. Nguyên nhân là virus có thể tồn tại khá lâu trên bề mặt da, đặc biệt là ở lớp sừng ẩm ướt. Những nơi nhiều người đi chân trần qua lại như hồ bơi hay sàn phòng tắm công cộng là môi trường lý tưởng để virus lây lan.

Những thói quen sau đây sẽ giúp bạn phòng ngừa hiệu quả.

• Hạn chế đi chân trần ở nơi công cộng: Nên mang dép khi đến hồ bơi, phòng xông hơi hay phòng tắm chung. Thời gian chân trần tiếp xúc với sàn ướt càng lâu, cơ hội tiếp xúc với virus càng cao.
• Dùng riêng đồ dùng cá nhân: Không nên dùng chung bấm móng tay, khăn tắm, tất hay giày dép với người khác, vì virus có thể bám trên bề mặt vật dụng và lây truyền qua đó.
• Không gãi hay bóc tổn thương: Nếu tự bóc mụn cóc bằng tay hoặc cắt gọt mạnh bằng dụng cụ sắc, vết thương tạo ra có thể trở thành đường để virus lan sang vùng da xung quanh hay các ngón tay khác. Mỗi vết thương nhỏ mới lại chính là một cánh cửa xâm nhập khác cho virus.
• Giữ chân luôn khô ráo: Da ẩm ướt và mềm là điều kiện thuận lợi để virus dễ xâm nhập hơn. Chỉ cần thay tất thường xuyên và lau khô chân kỹ cũng đã giúp giảm đáng kể nguy cơ nhiễm.

Nếu trong gia đình có người đang bị mụn cóc ở tay chân, việc không dùng chung thảm phòng tắm hay dép lê cũng rất hữu ích. Trẻ em thường dễ lây cho nhau trong lúc chơi đùa và chạm vào nhau, nên trong thời gian còn tổn thương, cả nhà nên chú ý duy trì những thói quen này.

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).