Mụn cóc phẳng nổi lấm tấm trên mặt, vì sao nặn hay cạy lại càng lan rộng hơn?

Nhiều người soi gương thấy trán, mu bàn tay hay quanh cổ nổi lấm tấm những hạt nhỏ li ti mọc thành từng đám, cứ ngỡ là mụn nên nặn thử cho hết. Nặn mãi chẳng thấy nhân mủ nào bật ra, vậy mà 2 đến 4 tuần sau lại mọc thêm mấy hạt mới ngay bên cạnh. Đây chính là lúc nên nghĩ đến khả năng bị mụn cóc phẳng.

Mụn cóc phẳng là tổn thương da có nguyên nhân hoàn toàn khác với mụn trứng cá hay mụn viêm thông thường. Vì vậy nếu cứ xử lý theo kiểu nặn hay cạy, không những không hết mà còn có thể khiến vùng tổn thương lan rộng ra hơn. Dưới đây sẽ lần lượt giải thích vì sao lại xảy ra chuyện đó, và cách phân biệt với nốt ruồi hay mụn trứng cá.

Mụn cóc phẳng là tổn thương như thế nào?

Đúng như tên gọi, mụn cóc phẳng là những tổn thương nhỏ có bề mặt phẳng, hơi gồ nhẹ lên trên da. Kích thước dao động từ hạt kê đến hạt đậu, màu sắc thường ngả vàng da hoặc nâu nhạt.

Thông thường mụn không chỉ mọc lẻ tẻ một vài cái mà nổi thành từng đám, có khi lên đến hàng chục hạt ở trán, mu bàn tay hoặc quanh cổ. Chính vì mọc nhiều cùng lúc như vậy, người mới gặp lần đầu rất dễ nhầm với mụn trứng cá hay mụn ẩn. Nhưng nguyên nhân của mụn cóc phẳng lại là virus, nên cách xử lý hoàn toàn khác với mụn trứng cá.

Sờ vào cũng không thấy nhọn hay gồ hẳn lên như mụn, mà lướt tay qua gần như phẳng lì. Cũng vì lẽ đó mà tên gọi mới có chữ phẳng. Do kích thước nhỏ và số lượng nhiều, ban đầu nhiều người chỉ nghĩ da đang sần sùi hơn bình thường, đến khi 4 đến 8 tuần trôi qua, số lượng tăng rõ rệt hẳn lên mới chịu đi khám.

Mụn cóc phẳng đặc biệt hay gặp ở trẻ em và người trẻ tuổi, có lẽ vì đây là giai đoạn da tiếp xúc nhiều và hệ miễn dịch còn chưa quen với loại virus mới xâm nhập. Cũng có trường hợp mụn tự lặn khi lớn lên, nhưng nếu cứ để mặc trong lúc chờ đợi thì phạm vi lan rộng có thể tăng thêm, nên nắm rõ đặc điểm ngay từ đầu sẽ giúp ích rất nhiều.

Tại sao thủ phạm lại là virus?

Nguyên nhân gây ra mụn cóc phẳng là human papillomavirus, thường được gọi tắt là HPV. HPV có nhiều chủng khác nhau, và một số chủng nhất định sẽ xâm nhập vào lớp tế bào ngoài cùng của da, gọi là biểu bì, để từ đó hình thành nên mụn cóc phẳng.

Khi virus lọt vào bên trong tế bào, nó liên tục phát tín hiệu sai lệch khiến tế bào tăng sinh và phân chia nhanh hơn bình thường rất nhiều. Có thể hình dung giống như ai đó âm thầm đạp ga xe hơi liên tục vậy. Kết quả là tế bào tích tụ dày và nhanh hơn mức bình thường, tạo thành tổn thương gồ nhẹ trên bề mặt da.

Khác với vi khuẩn hay nấm gây ra mụn trứng cá, virus không thể bị tiêu diệt bằng kháng sinh. Vi khuẩn có thể bị thuốc bôi ngoài da diệt trừ, nhưng virus đã ẩn náu ngay bên trong tế bào và mượn luôn bộ máy của tế bào để tồn tại. Vì thế, để loại bỏ mụn cóc phẳng, thay vì tìm loại thuốc chỉ diệt riêng virus, người ta thường chọn cách loại bỏ trực tiếp tế bào đã nhiễm hoặc kích hoạt hệ miễn dịch của cơ thể tự nhận diện và xử lý.

Tại sao nặn hay cạy lại càng lan rộng?

Khi dùng móng tay nặn hoặc cạy mụn cóc phẳng, các hạt virus bên trong sẽ thoát ra ngoài, bám vào tay hoặc vùng da xung quanh. Nếu lúc này tay lại chạm sang vùng da khác trên mặt, hoặc lưỡi dao cạo lướt qua, virus sẽ bám sang vị trí mới và bắt đầu sinh sôi ngay tại đó.

Hiện tượng tổn thương mới mọc nối tiếp trên vùng da vừa bị kích ứng, trong da liễu gọi là tự lây nhiễm. Nguyên lý giống hệt việc tay dính màu vẽ rồi chạm vào đâu là để lại vệt màu ở đó. Những chỗ da bị trầy hoặc gãi xước có hàng rào biểu bì mỏng hơn bình thường, nên virus càng dễ len qua khe hở đó mà xâm nhập.

Chính vì vậy, việc nặn hay cạy vùng có mụn cóc phẳng không những không làm tổn thương cũ biến mất mà còn thường khiến tổn thương mới mọc nối tiếp ngay xung quanh. Trường hợp cạo râu lướt qua vùng tổn thương khiến các hạt mới mọc thành hàng theo đúng hướng dao cạo cũng chính là vì lý do này.

Với mụn trứng cá, nặn xong là bã nhờn và mủ bên trong thoát ra hết, coi như xong chuyện. Nhưng với mụn cóc phẳng thì khác, nặn không khiến virus thoát ra hết mà ngược lại còn phát tán virus sang tay và vùng da xung quanh, gieo thêm những mầm bệnh mới. Nhìn bề ngoài, hành động nặn có vẻ giống nhau, nhưng kết quả lại hoàn toàn trái ngược, chính là vì lý do này.

Phân biệt với nốt ruồi và mụn trứng cá thế nào?

Mụn cóc phẳng có hình dạng khá mơ hồ nên rất dễ bị nhầm với nốt ruồi hoặc mụn trứng cá. Tuy nhiên vì cơ chế hình thành khác nhau, chỉ cần nắm vài đặc điểm sau là đủ để phân biệt.

• Nốt ruồi hình thành do các tế bào tạo hắc tố tập trung lại tại một chỗ, nên theo thời gian số lượng không tăng đột ngột và thường có màu nâu đậm hoặc đen. Vì nguyên nhân không phải virus nên cũng không lây sang người khác.
• Mụn trứng cá là tổn thương viêm do bã nhờn, tế bào chết và vi khuẩn tích tụ trong lỗ chân lông, nên thường sưng đỏ và đau khi chạm vào. Trong khi đó mụn cóc phẳng gần như không có phản ứng viêm, ấn vào không đau và cũng ít khi đỏ.
• Mụn cóc phẳng thường xuất hiện đột ngột với số lượng nhiều trong thời gian ngắn, bề mặt nhẵn và phẳng. Số lượng tăng nhanh như vậy cũng chính là bằng chứng cho thấy virus đang lan theo cơ chế tự lây nhiễm.

Khi chỉ dựa vào triệu chứng mà vẫn khó phân biệt, bác sĩ da liễu có thể soi bằng kính lúp để kiểm tra hoa văn bề mặt, hoặc nếu cần thì sinh thiết để xác định chẩn đoán. Thay vì tự phán đoán rồi dùng dụng cụ nặn hay tẩy tế bào chết để can thiệp, tốt hơn hết là đi khám trước để xác định nguyên nhân khi tổn thương còn mơ hồ.

Đặc biệt, nếu từng nghĩ là mụn trứng cá và dùng dụng cụ nặn thử mà tổn thương vẫn giữ nguyên hoặc thậm chí tăng thêm, đó chính là dấu hiệu nên nghi ngờ mụn cóc phẳng. Mụn trứng cá khi nặn thường xẹp đi rõ rệt vì nhân bên trong đã thoát ra, còn mụn cóc phẳng thì dù có ấn cũng gần như không thay đổi gì.

Tại sao dễ lan ở mặt và mu bàn tay?

Mụn cóc phẳng đặc biệt dễ xuất hiện ở những vùng thường xuyên tiếp xúc và cọ xát như mặt, mu bàn tay hay cẳng chân. Đây là những vùng hay bị tay chạm vào, hoặc chịu ma sát khi cạo râu, rửa mặt, nên dễ xuất hiện những vết xước rất nhỏ.

Nhớ lại nguyên lý tự lây nhiễm đã nói ở trên thì lý do này khá dễ hiểu. Nếu có thói quen hay sờ tay lên mặt, hoặc khi cạo râu lướt qua đúng vùng tổn thương, virus sẽ theo đường đó bám sang chỗ mới. Vì vậy, khi đang có mụn cóc phẳng, hạn chế tối đa việc chạm tay vào vùng đó, và cân nhắc thay cách cạo râu thông thường bằng phương pháp khác được cho là có thể giúp giảm nguy cơ lan rộng.

Ngược lại, những vùng ít bị tay chạm vào và ít ma sát như lòng bàn chân hay lưng thì mụn cóc phẳng tương đối hiếm gặp hơn. Điều này cho thấy cùng một loại virus nhưng lại dễ bám trụ hơn ở những vùng da thường xuyên bị kích ứng. Thói quen chà khăn mặt mạnh khi rửa mặt, hay dùng tay chà xát mạnh lúc tẩy trang, cũng có thể để lại những vết xước nhỏ mắt thường không thấy được, nên cần lưu ý.

Loại bỏ theo nguyên lý nào?

Điều trị mụn cóc phẳng nhìn chung đi theo hai hướng, hoặc là loại bỏ trực tiếp tế bào có virus trú ngụ, hoặc là kích hoạt hệ miễn dịch của cơ thể để tự tiêu diệt tế bào đó.

• Áp lạnh dùng nitơ lỏng làm đông cứng nhanh vùng tổn thương, phá hủy tế bào bên trong. Khi tế bào bị đông rồi tan gây tổn thương, chính không gian mà virus từng trú ngụ cũng biến mất theo.
• Laser dùng năng lượng nhiệt để đốt và loại bỏ mô tổn thương, có ưu điểm được ghi nhận là có thể can thiệp chính xác đến đúng độ sâu mong muốn.
• Liệu pháp miễn dịch tại chỗ dùng thuốc bôi để thu hút tế bào miễn dịch đến vùng đó. Khi tế bào miễn dịch tập trung lại, cơ thể sẽ tự nhận diện và loại bỏ những tế bào đã nhiễm virus theo cơ chế này.

Dù chọn phương pháp nào, nếu vùng tổn thương tiếp tục bị kích ứng thì tổn thương mới vẫn có thể mọc lại, nên sau điều trị cũng cần chú ý không chạm tay hay gãi vào vùng đó.

Cả ba phương pháp đều hướng đến cùng một mục tiêu, đó là loại bỏ tế bào nơi virus đang ẩn náu. Tuy nhiên vì cách thức khác nhau nên mức độ kích ứng và thời gian hồi phục cũng khác nhau. Vì vậy, bác sĩ thường xem xét số lượng, vị trí tổn thương và tình trạng da để quyết định phương pháp phù hợp trong quá trình thăm khám.

Tại sao dễ tái phát, chăm sóc thế nào?

Mụn cóc phẳng được ghi nhận là dễ tái phát ngay cả khi đã loại bỏ hết các tổn thương nhìn thấy được. Nguyên nhân là vì vùng da xung quanh, nhìn bề ngoài có vẻ bình thường, thực chất có thể đã có virus lan đến từ trước. Chỉ là chưa phát triển thành tổn thương mà thôi, nên tiềm ẩn khả năng bất cứ lúc nào cũng có thể mọc tổn thương mới.

Vì vậy, việc chăm sóc không dừng lại ở loại bỏ tổn thương nhìn thấy, mà cần đi cùng với thói quen sinh hoạt giúp ngăn lan rộng trở lại. Không chạm tay hay gãi vào tổn thương, dùng riêng dao cạo hay khăn mặt cá nhân, và khi thấy tổn thương mới xuất hiện thì đi khám sớm thay vì để mặc, đều là những cách được cho là có ích thực sự. Cũng có báo cáo cho thấy tình trạng miễn dịch của cơ thể liên quan đến khả năng ức chế virus, nên việc ngủ đủ giấc và duy trì sinh hoạt điều độ cũng là điều đáng tham khảo để hỗ trợ quá trình hồi phục.

References

Korean Dermatological Association, Ministry of Food and Drug Safety (MFDS), American Academy of Dermatology (AAD), and U.S. Food and Drug Administration (FDA).