Vì sao mỡ đùi khó giảm dù ăn kiêng, và khác biệt giữa làm lạnh tan mỡ với tiêm tan mỡ

Rất nhiều người cảm thấy dù tập luyện và ăn kiêng chăm chỉ đến đâu, vùng đùi vẫn cứ khó giảm mỡ hơn hẳn các nơi khác. Số cân trên bàn cân có giảm, nhưng vòng đùi thì gần như không đổi, đây là tình huống khá phổ biến. Chính sự bế tắc này khiến ngày càng nhiều người tìm đến các phương pháp làm tan mỡ tại chỗ, tác động trực tiếp lên tế bào mỡ. Bài viết sẽ giải thích vì sao ăn kiêng khó giảm mỡ đùi, và các phương pháp dùng nhiệt lạnh, tiêm chất, hay năng lượng nhiệt làm giảm mỡ theo cơ chế nào.

Vì sao mỡ đùi lại khó giảm đến vậy?

Số lượng tế bào mỡ trong cơ thể gần như không tăng hay giảm nhiều sau khi trưởng thành. Việc giảm cân thực chất là từng tế bào mỡ nhỏ lại, chứ không phải số lượng tế bào biến mất. Vấn đề nằm ở chỗ các tế bào mỡ này không phân bố đều khắp cơ thể.

Đùi và mông là những vùng mỡ chịu ảnh hưởng mạnh của hormone nữ. Tế bào mỡ ở đây có tương đối nhiều thụ thể tiếp nhận tín hiệu tích trữ mỡ, trong khi thụ thể tiếp nhận tín hiệu phân giải mỡ để lấy năng lượng lại ít hơn. Vì vậy dù giảm cùng một lượng calo, mỡ ở đùi thường giảm chậm hơn và ít hơn so với vùng bụng hay cánh tay.

Ngoài ra, việc chỉ giảm mỡ ở đúng vùng mong muốn, hay còn gọi là giảm mỡ cục bộ, được biết là rất khó đạt được chỉ bằng vận động. Vận động nhiều một nhóm cơ nào đó không có nghĩa là lớp mỡ phủ trên nhóm cơ đó sẽ giảm trước. Chính vì lý do này mà các phương pháp nhắm thẳng vào bản thân tế bào mỡ đã ra đời.

Các phương pháp làm tan mỡ tại chỗ nhắm vào điều gì?

Tiền đề cơ bản của các phương pháp làm tan mỡ tại chỗ là giảm số lượng tế bào mỡ, chứ không phải kích thước của chúng. Ăn kiêng và vận động khiến mỡ bên trong tế bào được lấy ra sử dụng, làm tế bào nhỏ lại, còn các phương pháp can thiệp thì dùng nhiệt lạnh, hóa chất, hoặc năng lượng nhiệt để làm tổn thương chính tế bào mỡ, từ đó giảm số lượng.

Tế bào mỡ bị tổn thương không tự biến mất trong cơ thể, mà cần đại thực bào, một loại tế bào miễn dịch, đến dọn dẹp phần còn lại như đang thu gom rác. Quá trình này không kết thúc ngay sau khi làm thủ thuật mà diễn ra từ từ trong nhiều tuần đến nhiều tháng. Vì thế thể tích mỡ thường được cảm nhận rõ là giảm sau vài tuần, chứ không phải ngay lập tức.

Cách tiếp cận này không nhằm giảm cân nhiều, mà gần với việc hỗ trợ cho những vùng khó giảm trong khi người dùng vẫn đang kiểm soát cân nặng nói chung. Điều đó cũng có nghĩa là chỉ dựa vào thủ thuật thì khó giải quyết được tình trạng béo phì toàn thân.

Nguyên lý làm lạnh để loại bỏ tế bào mỡ

Phương pháp làm lạnh tan mỡ tận dụng đặc tính tế bào mỡ dễ bị tổn thương ở nhiệt độ thấp hơn các loại tế bào khác. Da và cơ có thể chịu được mức lạnh nhất định khá tốt, nhưng thành phần mỡ bên trong tế bào mỡ khi hạ xuống dưới một nhiệt độ nhất định sẽ chuyển từ trạng thái lỏng gần như đông cứng lại.

Tế bào mỡ bị đông cứng như vậy không còn hoạt động bình thường và dần dần bước vào quá trình chết tế bào theo chương trình, gọi là apoptosis. Đây không phải là kiểu tế bào vỡ đột ngột mà là tế bào tự kích hoạt tín hiệu chết, nên đặc điểm là không gây tổn thương đột ngột cho mô xung quanh.

Trong quá trình này, vùng thực hiện thủ thuật sẽ xuất hiện phản ứng viêm nhẹ. Tế bào miễn dịch tập trung đến để dọn dẹp các tế bào mỡ đã chết, khiến cảm giác sưng và cứng có thể kéo dài vài tuần, và khi phản ứng này lắng xuống thì thể tích thực sự mới bắt đầu thấy rõ. Hiếm khi có báo cáo về phản ứng ngược, tức là tế bào mỡ lại tăng lên, nên việc chọn vùng và cường độ thực hiện cần được cân nhắc thận trọng.

Nguyên lý hoạt động của tiêm tan mỡ

Tiêm tan mỡ là phương pháp đưa trực tiếp vào lớp mỡ một chất có khả năng làm tổn thương màng tế bào mỡ. Thành phần tiêu biểu là deoxycholic acid, vốn là chất có sẵn trong dịch mật của cơ thể, có tính chất hòa tan các thành phần mỡ cấu tạo nên màng tế bào mỡ.

Tế bào mỡ bị tổn thương màng không chết dần từ từ như thủ thuật làm lạnh, mà trải qua quá trình hoại tử tương đối nhanh, tức là tế bào bị phá vỡ. Nội dung bên trong tế bào bị vỡ như vậy gây phản ứng viêm ở mô xung quanh, và bạch cầu sẽ tập trung đến để xử lý phản ứng này. Cảm giác sưng và cứng trong vài ngày sau thủ thuật chính là dấu hiệu phản ứng viêm này đang diễn ra.

Thành phần này ban đầu được phát triển và cấp phép nhắm vào mỡ dưới cằm, nhưng cùng nguyên lý đó, nó cũng thường được áp dụng cho các vùng khác như đùi hay bắp tay. Vùng càng rộng thì càng cần chia làm nhiều lần tiêm, đây là điều được ghi nhận phổ biến.

Nguyên lý của thủ thuật tan mỡ bằng RF và HIFU

Các thủ thuật dùng RF hay HIFU hoạt động theo hướng ngược lại với làm lạnh và tiêm, tức là tác động năng lượng để làm tổn thương tế bào mỡ. RF truyền năng lượng nhiệt vào lớp mỡ dưới da, làm nhiệt độ tăng lên đến một mức nhất định, và nhiệt này được cho là phá vỡ chức năng tế bào mỡ, dẫn đến chết tế bào theo chương trình.

HIFU hoạt động theo cách hơi khác. Năng lượng âm thanh được hội tụ vào một điểm, tạo ra biến đổi áp suất nhỏ trong tích tắc, và áp suất này làm rung động màng tế bào mỡ theo cơ chế cơ học đến mức phá vỡ. Hiện tượng này giống như bọt khí nhỏ dưới nước vỡ ra và gây sốc lên vùng xung quanh, chỉ khác là xảy ra ngay bên trong tế bào mỡ.

Cả hai phương pháp đều có ưu điểm ít xâm lấn hơn so với làm lạnh hay tiêm, còn RF nhờ nhiệt còn kích thích sản sinh collagen ở lớp trung bì nên ngoài giảm mỡ, có thể mang lại hiệu ứng phụ là da hơi săn chắc hơn. Tuy nhiên khả năng loại bỏ mỡ của bản thân các phương pháp này thường được ghi nhận là yếu hơn so với làm lạnh hay tiêm.

Vì sao hiệu quả lại khác nhau ở mỗi người?

Cùng một thủ thuật nhưng kết quả cảm nhận được ở mỗi người lại khác nhau, có vài lý do cho việc này. Độ dày và phân bố lớp mỡ, cùng tình trạng da, sẽ quyết định năng lượng hoặc thuốc có tiếp cận đều đến tế bào mỡ hay không.

• Độ dày lớp mỡ: Lớp mỡ càng dày thì dụng cụ thủ thuật hay thuốc càng khó chạm đều đến vùng sâu, nên thường cần chia làm nhiều lần mới thấy hiệu quả đồng đều.
• Độ đàn hồi của da: Vùng da vốn kém đàn hồi sẽ khó co lại tương ứng khi tế bào mỡ giảm, nên dù thể tích có giảm vẫn có thể cảm thấy còn chảy xệ.
• Lưu lượng máu tại vùng thủ thuật: Việc dọn dẹp tế bào mỡ tổn thương và chất viêm phụ thuộc vào dòng chảy của máu và bạch huyết, nên vùng có tuần hoàn chậm thì phục hồi và giảm thể tích cũng chậm hơn.
• Thói quen sinh hoạt sau thủ thuật: Dù số lượng tế bào mỡ giảm sau thủ thuật, các tế bào còn lại vẫn có thể phình to trở lại, nên nếu chế độ ăn uống thiếu kiểm soát sau đó, thể tích có thể quay trở lại.

Vì những lý do này, việc kiểm tra độ dày lớp mỡ và tình trạng vùng thủ thuật trước khi thực hiện được xem là quan trọng để dự đoán kết quả.

Chăm sóc sau thủ thuật nên thực hiện thế nào?

Cách chăm sóc chi tiết có thể khác nhau tùy phương pháp, nhưng nguyên tắc chung khá tương đồng. Điều cốt lõi là không cản trở quá trình cơ thể tự đào thải các tế bào mỡ đã bị tổn thương.

• Trong vài ngày đầu sau thủ thuật, nên tránh massage mạnh hay chèn ép quá mức. Kích thích vào mô chưa được xử lý xong có thể khiến sưng kéo dài hơn.
• Uống đủ nước được khuyến khích vì có lợi cho quá trình này. Nước và tuần hoàn trong cơ thể đóng vai trò trong việc dọn dẹp và đào thải phần còn lại của tế bào mỡ tổn thương.
• Sưng và bầm tím thường được ghi nhận là sẽ tự lắng xuống theo thời gian, tốc độ phục hồi tùy thuộc vào từng người.
• Duy trì thói quen ăn uống điều độ và vận động sau thủ thuật được xem là quan trọng để giữ kết quả lâu dài, vì phải ngăn các tế bào mỡ còn lại phình to trở lại thì hiệu quả mới bền vững.

Nếu cảm giác ngứa hay sưng kéo dài lâu hơn dự kiến, hoặc vùng thủ thuật cứ tiếp tục cứng lại bất thường, nên quay lại nơi thực hiện để kiểm tra tình trạng.

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).