Filler rãnh lệ: thời gian duy trì, tác dụng phụ và lưu ý mạch máu

Soi gương thật gần, nhiều người thấy ngay dưới bọng mắt duyên có một đường rãnh tối màu. Đây chính là một trong những lý do khiến gương mặt trông mệt mỏi hoặc già hơn tuổi thật, dù đã ngủ đủ giấc. Rãnh lệ là vùng bóng đổ hình thành do phần mỡ dưới mắt và má bị lõm xuống, nên dù nghỉ ngơi bao nhiêu cũng khó biến mất hoàn toàn.

Filler là phương pháp phổ biến nhất để làm đầy vùng này. Nhưng vì da ở rãnh lệ mỏng nhất trên gương mặt và mạch máu lại dày đặc, cách tiêm ở đây khác khá nhiều so với các vùng khác. Bài viết sẽ đi từng bước, từ nguyên nhân hình thành rãnh lệ, cơ chế filler làm đầy vùng này, cho đến lý do vì sao đây là khu vực cần cẩn trọng đặc biệt.

Vì sao dưới mắt có rãnh sâu?

Dưới mắt vốn có một lớp mỡ bao quanh nhãn cầu, được giữ cố định bởi một lớp màng mỏng phía trong mí mắt. Khi tuổi tác tăng lên, lớp màng này lỏng lẻo dần, mỡ có xu hướng đẩy nhẹ ra phía trước hoặc phía dưới. Điều này tạo ra một khoảng chênh giữa phần mỡ phồng lên và xương gò má bên dưới, và chính đường ranh giới đó tạo thành bóng tối giống như một rãnh lõm.

Cùng lúc đó, lượng mỡ ở má cũng giảm dần theo tuổi. Bình thường mỡ dưới mắt và mỡ má nối liền nhau tạo thành một độ dốc thoải, nhưng khi phần thể tích ở má mất trước, ranh giới đó gãy khúc như bậc thang, khiến rãnh càng rõ nét. Cũng có người bẩm sinh có cấu trúc xương hốc mắt trũng sâu hơn bình thường, nên rãnh lệ có thể xuất hiện từ khi còn trẻ, không hẳn liên quan đến tuổi tác.

Filler lấp đầy chỗ hóp thế nào?

Filler dùng cho rãnh lệ phần lớn là loại chứa axit hyaluronic (hyaluronic acid, HA). Đây vốn là thành phần tự nhiên có sẵn trong lớp trung bì của da, có khả năng hút và giữ phân tử nước rất mạnh. Vì vậy khi gel này được đưa vào vùng bị lõm, nó không chỉ trực tiếp lấp đầy khoảng trống mà còn kéo thêm nước xung quanh để duy trì thể tích lâu dài.

Tuy nhiên filler dùng ở rãnh lệ thường mềm và lỏng hơn nhiều so với loại dùng cho má hay mũi. Lý do là vì da ở vùng này quá mỏng, nếu tiêm loại gel cứng sẽ dễ sờ thấy cục hoặc nổi gồ lên trên bề mặt da. Vì thế bác sĩ thường chọn sản phẩm có độ nhớt thấp, dễ lan tỏa, tiêm từng lượng rất nhỏ vào đúng khoảng trống giữa phần mỡ và xương gò má. Mục tiêu không phải là đẩy hay dịch chuyển phần mỡ đi, mà chỉ bù đắp đúng bằng phần thể tích đã mất, để đường ranh giới trở nên mềm mại hơn.

Vì sao dùng cannula cho rãnh lệ?

Trong tiêm rãnh lệ, thay vì kim nhọn thông thường, bác sĩ thường dùng cannula có đầu tròn. Nguyên nhân là vì vùng này có mật độ mạch máu dày đặc hơn hẳn các vùng khác trên mặt, do nằm gần các mạch máu dẫn đến mắt. Nếu dùng kim nhọn, nguy cơ đâm trực tiếp vào mạch máu là khá cao.

Ngược lại, đầu cannula tròn khi gặp mạch máu sẽ đẩy nhẹ sang bên thay vì xuyên thủng. Có thể hình dung giống như dùng đũa gạt qua một bó chỉ rối, đầu nhọn sẽ cắt đứt sợi chỉ, còn đầu tròn chỉ đẩy sợi chỉ dạt sang một bên mà không làm đứt. Nhờ vậy, chỉ với một điểm chích ban đầu, cannula có thể luồn theo nhiều hướng khác nhau như hình nan quạt để đưa filler vào nhiều vị trí, giúp giảm được số lần đâm kim. Tuy nhiên, các phản ứng nhẹ như bầm tím hay sưng không hẳn lúc nào cũng ít hơn. Một nghiên cứu đa trung tâm năm 2024 so sánh tiêm kim và cannula cho vùng hõm dưới mắt ghi nhận tác dụng phụ nhẹ xảy ra ở 4,9% nhóm dùng kim so với 20,9% nhóm dùng cannula, trong khi hiệu quả chỉnh sửa gần như tương đương giữa hai phương pháp. Lý do chọn cannula thực ra nghiêng về việc tránh đâm trực tiếp vào mạch máu hơn là để giảm bầm tím.

Hiệu ứng Tyndall ánh xanh

Một tác dụng phụ đặc biệt cần lưu ý khi tiêm filler rãnh lệ là hiện tượng Tyndall. Đây là tình trạng vùng da mỏng phía trên ánh lên màu xanh nhạt khi filler được đặt quá nông. Nguyên tắc đằng sau liên quan đến hiện tượng tán xạ ánh sáng, ánh sáng có bước sóng ngắn thường bị tán xạ mạnh hơn khi va chạm vào vật thể, và lớp gel trong suốt nằm nông dưới da mỏng chính là nguyên nhân gây ra sự tán xạ đó, khiến da ánh lên sắc xanh. Có thể hiểu tương tự như lý do bầu trời có màu xanh, chỉ khác là hiện tượng này xảy ra ở quy mô rất nhỏ, ngay dưới lớp da.

Tác dụng phụ này không phải do bản chất của filler, mà do độ sâu tiêm chưa phù hợp. Vì vậy bác sĩ có kinh nghiệm thường tiêm filler ở lớp sâu, gần sát xương, để tạo đủ khoảng cách với bề mặt da và giảm nguy cơ này. Nếu hiện tượng Tyndall đã xuất hiện, vẫn có thể khắc phục bằng cách tiêm một lượng nhỏ hyaluronidase (hyaluronidase, enzym phân giải axit hyaluronic) để làm tan phần filler tại vị trí đó.

Sưng mấy ngày và hiệu quả được bao lâu?

Ngay sau khi tiêm, vùng mắt có thể sưng nhẹ và xuất hiện vết bầm. Vì da quanh mắt mỏng và nhiều mạch máu nên sưng bầm thường rõ hơn so với các vùng khác trên mặt, nhưng đa phần sẽ giảm dần trong khoảng 1-2 tuần. Trong giai đoạn đầu, filler chưa ổn định hoàn toàn nên có thể trông hơi gượng hoặc lồi lõm nhẹ, đây cũng là một phần bình thường của quá trình mô ổn định dần theo thời gian.

Kết quả cuối cùng thường được đánh giá sau khoảng 4 tuần, khi sưng đã tan hết. Hiệu quả của filler được ghi nhận duy trì khoảng 6 đến 12 tháng, và vì vùng này chịu nhiều chuyển động cơ biểu cảm cùng lớp da mỏng, tốc độ tan filler ở đây thường nhanh hơn một chút so với các vùng khác. Tuy nhiên thời gian duy trì có thể khác nhau đáng kể tùy vào tốc độ chuyển hóa của từng người, lượng filler được tiêm và loại sản phẩm sử dụng.

Tác dụng phụ về mạch máu nguy hiểm đến đâu?

Vì rãnh lệ nằm sát các mạch máu dẫn đến mắt, đây là vùng được nhấn mạnh cần thận trọng với biến chứng mạch máu hơn bất kỳ vị trí nào khác. Nếu filler vô tình đi vào lòng mạch, mạch máu đó có thể bị tắc nghẽn khiến máu không lưu thông được, dẫn đến hoại tử da hoặc trong trường hợp hiếm gặp hơn là ảnh hưởng đến thị lực, đây là tình huống cấp cứu cần xử trí ngay. Vì vậy nếu xuất hiện các dấu hiệu dưới đây trong hoặc ngay sau khi tiêm, cần báo ngay cho cơ sở đã thực hiện thủ thuật.

• Vùng da chuyển trắng bất thường: có thể là dấu hiệu máu ngừng lưu thông tạm thời, nếu màu da không hồi phục lại nhanh cần được kiểm tra ngay.
• Đau dữ dội hơn hẳn bình thường: khác với cảm giác đau do kim tiêm thông thường, cơn đau khi mạch máu bị chèn ép hoặc tắc nghẽn thường sắc và kéo dài hơn nhiều.
• Mắt mờ hoặc thị lực giảm bất thường: vì vùng này liên kết trực tiếp với mạch máu nuôi mắt, bất kỳ thay đổi nào về thị giác cũng cần được kiểm tra ngay lập tức.

Tình huống này trên thực tế hiếm khi xảy ra, nhưng vì cần xử trí nhanh khi có sự cố nên trước khi tiêm, tốt nhất nên được bác sĩ giải thích rõ về nguy cơ này. Khi xác định có biến chứng mạch máu, cách xử trí là tiêm ngay hyaluronidase để làm tan filler và khơi thông dòng máu trở lại.

Nên hỏi gì bệnh viện trước khi làm?

Kết quả tiêm filler rãnh lệ phụ thuộc rất nhiều vào tay nghề của người thực hiện. Nếu tiêm quá nông sẽ để lại hiện tượng Tyndall, còn nếu tiêm quá nhiều lại khiến vùng dưới mắt phồng lên trông thiếu tự nhiên. Vì vậy trước khi tiêm, nên kiểm tra một số điểm sau.

• Cơ sở có thường xuyên thực hiện tiêm rãnh lệ và có kinh nghiệm với kỹ thuật cannula hay không.
• Được giải thích rõ về loại filler và lượng dự kiến sẽ sử dụng trước khi tiêm.
• Sản phẩm có thể được làm tan bằng hyaluronidase hay không, vì điều này giúp còn dư địa điều chỉnh nếu kết quả chưa như mong muốn.
• Nếu mỡ dưới mắt đã phồng nhiều sẵn, filler đơn thuần có thể không giải quyết triệt để, nên cần được chẩn đoán trước xem vấn đề nằm ở mỡ hay ở phần xương lõm.

Rãnh lệ là vùng ảnh hưởng lớn đến cảm giác mệt mỏi trên gương mặt, vì vậy khi chẩn đoán chính xác đi cùng kỹ thuật tiêm tỉ mỉ, kết quả đạt được sẽ tự nhiên và hài hòa hơn.

References

Biesman BS, et al. A Multicenter, Randomized, Evaluator-Blinded Study to Examine the Safety and Effectiveness of Hyaluronic Acid Filler in the Correction of Infraorbital Hollows. Aesthet Surg J. 2024 (PMID 38573527). Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).