Da tuổi 40 mất đàn hồi và giảm thể tích: khác nhau giữa chảy xệ và hóp

Bước sang tuổi 40, nhiều người cảm thấy gương mặt trong gương dần khác đi so với trước. Nhưng nếu được hỏi chính xác điều gì đã thay đổi thì lại khó diễn tả rõ ràng. Có cảm giác nếp nhăn rãnh mũi má đậm hơn, có khi lại thấy má hóp đi, hoặc đường viền hàm không còn rõ nét như trước.

Thực ra sự thay đổi này không đến từ một nguyên nhân duy nhất, mà là hai vấn đề khác nhau xảy ra chồng chéo trong cùng một giai đoạn. Một là độ đàn hồi của chính làn da bị giảm, hai là phần thể tích nâng đỡ bên dưới bị hao hụt. Hai vấn đề này khác nhau cả về nguyên nhân lẫn cách khắc phục, nhưng vì biểu hiện bên ngoài khá giống nhau nên thường bị gộp chung làm một.

Vì sao độ đàn hồi da giảm ở tuổi 40?

Sức căng khiến da luôn săn chắc được tạo ra ở lớp trung bì, tức phần sâu bên trong da, nhờ hai loại protein là collagen và elastin. Có thể hình dung collagen như những cột trụ nâng đỡ làn da, còn elastin là những sợi dây thun nối giữa các cột trụ đó. Chỉ khi cột trụ chắc khỏe và dây thun còn đàn hồi tốt, da bị ấn xuống mới có thể bật trở lại hình dạng ban đầu.

Vấn đề là hai loại protein này bắt đầu giảm dần ngay sau tuổi 20. Và khi bước từ giữa độ tuổi 30 sang tuổi 40, tốc độ suy giảm này tăng nhanh rõ rệt. Ở phụ nữ, đây cũng là giai đoạn nội tiết tố nữ giảm xuống. Vì nội tiết tố này vốn hỗ trợ quá trình tổng hợp collagen, nên khi lượng hormone giảm, tốc độ tạo collagen cũng chậm lại theo.

Bên cạnh đó còn có tác động tích lũy lâu năm của tia UV. Tia cực tím làm đứt gãy dần các sợi elastin, khi còn trẻ cơ thể vẫn liên tục sửa chữa những tổn thương này, nhưng khi tuổi tác tăng lên thì tốc độ phục hồi không theo kịp tốc độ hư hại. Kết quả giống như sợi dây thun bị kéo giãn mà không được thay mới, khiến khả năng đàn hồi trở lại của da ngày càng yếu đi.

Vì sao thể tích khuôn mặt bị hóp?

Ngoài vấn đề suy giảm độ đàn hồi, khuôn mặt còn gặp một vấn đề khác là hao hụt thể tích. Lần này, nhân vật chính không phải là da, mà là lớp mỡ và xương nằm bên dưới.

Mỡ ở mặt không phải một khối liền mạch mà được chia thành nhiều ngăn nhỏ riêng biệt. Trong đó, lớp mỡ sâu nằm ở phía trong gò má, dưới mắt và vùng thái dương được ghi nhận là có xu hướng giảm thể tích theo tuổi tác. Ngược lại, lớp mỡ nông ở dưới cằm hay phía ngoài má lại thường chảy xệ và dồn xuống phía dưới. Vì vậy, trên cùng một gương mặt có thể xuất hiện đồng thời hai thay đổi tưởng chừng mâu thuẫn: phần trên thì hóp lại, phần dưới thì chảy xệ.

Xương cũng không phải ngoại lệ. Xương mặt, đặc biệt là vùng quanh mắt và xương hàm, được báo cáo là dần bị tiêu xương và giảm thể tích theo tuổi tác. Bộ khung nâng đỡ toàn bộ khuôn mặt bị thu nhỏ đi một chút, khiến phần mỡ và da nằm phía trên tự nhiên mất chỗ tựa và chảy xệ xuống. Điều này cũng giống như khi nền móng của một ngôi nhà lún dần, tường và mái nhà phía trên cũng nghiêng theo.

Chảy xệ và hóp khác nhau thế nào?

Điều quan trọng cần nhớ là hai thay đổi này xảy ra ở hai lớp hoàn toàn khác nhau. Đàn hồi là vấn đề của lớp trung bì, gần bề mặt da, còn thể tích là vấn đề của lớp mỡ và xương nằm sâu hơn rất nhiều.

Nếu ví von, độ đàn hồi giống như độ căng của tấm bạt phủ lều, còn thể tích giống như chiều cao của cây cột chống lều. Việc tấm bạt cũ đi và chùng xuống khác hoàn toàn với việc cột chống bị thấp đi khiến cả căn lều sụp xuống, cả về nguyên nhân lẫn cách sửa chữa. Chỉ kéo căng tấm bạt thì không thể giải quyết được vấn đề cột chống bị thấp.

Vì vậy, việc chăm sóc độ đàn hồi ở tuổi 40 thường không thể hoàn thiện chỉ bằng một phương pháp duy nhất. Cần hiểu song song cả cách cải thiện độ đàn hồi trên bề mặt da lẫn cách bù đắp phần thể tích đã mất bên dưới thì mới nhìn được bức tranh toàn cảnh.

Sản phẩm bôi ngoài thấm được đến đâu?

Các sản phẩm bôi tại nhà chủ yếu tác động lên phần trên của lớp trung bì, tức lớp phụ trách độ đàn hồi. retinol là thành phần tiêu biểu, hoạt động bằng cách gửi tín hiệu đến tế bào da, thúc đẩy nguyên bào sợi, tế bào chịu trách nhiệm sản sinh collagen, hoạt động tích cực hơn. Có thể ví như việc vực dậy một nhà máy đang hoạt động ì ạch để tăng công suất trở lại.

niacinamide là thành phần giúp củng cố hàng rào bảo vệ da, hạn chế nước thoát ra ngoài. Hàng rào bảo vệ càng chắc khỏe thì da càng khó bị khô và dễ duy trì trạng thái đàn hồi hơn. Còn peptide là những phân tử tín hiệu nhỏ có cấu trúc gần giống mảnh collagen, được giải thích là hoạt động theo cơ chế đánh lừa cơ thể tưởng rằng collagen đang bị phân hủy, từ đó kích thích tín hiệu tổng hợp collagen mới.

Tuy nhiên, các thành phần bôi ngoài da có giới hạn về độ sâu thẩm thấu. Chúng chỉ tới được lớp biểu bì và phần trên của lớp trung bì, chứ không thể chạm tới lớp mỡ sâu hay xương, nơi thể tích đã bị hao hụt. Vì thế, chăm sóc tại nhà giúp cải thiện độ đàn hồi một cách từ từ, nhưng không thể bù đắp lại phần thể tích đã mất.

Vùng hóp có thể lấp đầy bằng filler không?

Filler là phương pháp tiêu biểu để lấp đầy trực tiếp những vùng bị mất thể tích. Thành phần được sử dụng phổ biến nhất là hyaluronic acid (HA), vốn là chất tự nhiên đã có sẵn trong cơ thể, có khả năng hút và giữ lượng nước gấp nhiều lần trọng lượng bản thân. Nó tạo ra thể tích giống như một miếng bọt biển ngậm nước.

Tận dụng đặc tính này, khi filler được tiêm vào vị trí lớp mỡ đã hao hụt, nó sẽ lấp đầy khoảng trống đó về mặt vật lý và khôi phục lại thể tích. Cùng lúc đó, mô xung quanh vị trí filler cũng xảy ra phản ứng phục hồi, được báo cáo là có kích thích tổng hợp collagen ở một mức độ nhất định. Tuy nhiên, mức độ này khác nhau tùy từng người nên khó khẳng định bằng con số cụ thể.

Tình trạng sưng hoặc bầm tím sau khi tiêm thường lắng xuống trong vài ngày đến khoảng 1 tuần. Thời gian duy trì hiệu quả khác nhau tùy vị trí và đặc tính sản phẩm, nhưng phần lớn được ghi nhận vào khoảng 6 đến 12 tháng. Sau khoảng thời gian đó, hyaluronic acid sẽ phân hủy dần và được cơ thể hấp thu một cách tự nhiên.

Cải thiện độ đàn hồi bằng năng lượng nhiệt

Nếu filler thiên về việc lấp đầy thể tích, thì liệu trình căng da lại tác động gần hơn tới phía độ đàn hồi. Các thiết bị sử dụng sóng cao tần (RF) hoặc siêu âm hội tụ (HIFU) truyền năng lượng nhiệt vào lớp trung bì sâu hoặc lớp cân cơ. Lúc này, cơ thể nhận diện đó là một tổn thương nhỏ và bắt đầu khởi động phản ứng phục hồi.

Trong quá trình phục hồi này, nguyên bào sợi được kích hoạt và tạo ra collagen cùng elastin mới. Giống như khi có vết thương thì da non sẽ mọc lên tại chỗ đó, ở vị trí nhận kích thích nhiệt cũng diễn ra quá trình tương tự để lấp đầy bằng protein mới. Tuy nhiên, quá trình này cần thời gian. Hiệu quả thường không xuất hiện ngay sau khi thực hiện mà được ghi nhận là dần rõ rệt trong khoảng 8 đến 12 tuần, khi collagen mới dần ổn định.

Thời gian duy trì hiệu quả cũng khác nhau ở mỗi người, nhưng phần lớn được ghi nhận vào khoảng 6 đến 12 tháng. Sau đó, collagen sẽ dần giảm trở lại theo tốc độ lão hóa tự nhiên, nên để duy trì hiệu quả lâu dài thường cần thực hiện lặp lại định kỳ.

So sánh chăm sóc tại nhà, filler và nâng cơ về độ bền

Chăm sóc tại nhà, filler và liệu trình căng da có thời gian phục hồi cũng như thời gian duy trì hiệu quả khác nhau. Chăm sóc tại nhà ít gây áp lực cho da nhưng thay đổi diễn ra rất từ từ, và cần bôi đều đặn thì hiệu quả mới được giữ lại. Filler lấp đầy thể tích ngay lập tức, nhưng phải đợi vài ngày đến 1 tuần để hết sưng thì dáng mới trông tự nhiên. Liệu trình căng da cần từ 8 đến 12 tuần để collagen mới ổn định, nhưng đổi lại, phần collagen đã hình thành thường có xu hướng tồn tại trong cơ thể lâu hơn so với filler.

Vì vậy, nên bắt đầu từ phương pháp nào sẽ phụ thuộc vào việc khuôn mặt hiện tại đang gặp vấn đề về đàn hồi hay về thể tích. Vì phần lớn trường hợp cả hai vấn đề xảy ra cùng lúc, nên trên thực tế, việc kết hợp cả hai hướng tiếp cận cũng khá phổ biến.

Cách chăm sóc sinh hoạt để làm chậm mất đàn hồi

Dưới đây là những điều nếu được duy trì đều đặn trong sinh hoạt hằng ngày sẽ giúp ích cho làn da.

• Chống nắng: Tia UV là một trong những nguyên nhân chính làm đứt gãy elastin, vì vậy thoa kem chống nắng mỗi ngày có thể giảm bớt tổn thương thêm.
• Sử dụng các thành phần hoạt tính như retinol: Giúp kích thích nguyên bào sợi, phần nào đẩy nhanh tốc độ tổng hợp collagen. Tuy nhiên vì có thể gây kích ứng, nên bắt đầu với lượng ít để đảm bảo an toàn.
• Ngủ đủ giấc: Trong lúc ngủ, nhiều hoạt động sinh lý liên quan đến phục hồi da diễn ra tích cực hơn, nên nếu thiếu ngủ kéo dài, bản thân tốc độ phục hồi của da cũng có thể chậm lại.
• Tránh massage hoặc chà xát mạnh: Nếu lặp đi lặp lại động tác chà xát mạnh, các sợi elastin vốn đã yếu đi có thể chịu thêm áp lực, vì vậy nên chăm sóc da nhẹ nhàng.

Những cách chăm sóc này giúp làm chậm tốc độ suy giảm đàn hồi, nhưng không thể bù đắp lại phần thể tích đã mất. Vì vậy, hiểu rõ vai trò riêng biệt của việc chăm sóc đàn hồi và chăm sóc thể tích, rồi kết hợp phù hợp với nhu cầu của bản thân, chính là cách thực tế nhất để ứng phó với những thay đổi trên gương mặt tuổi 40.

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).