Cách chăm sóc da tuổi 20: kem chống nắng và cách dùng retinol

Làn da tuổi đôi mươi trông vẫn còn săn chắc. Dù thức khuya vài hôm hay nổi mụn, chỉ ít lâu sau da lại trở về trạng thái ban đầu. Chính vì vậy, đây cũng là độ tuổi dễ khiến người ta trì hoãn việc chăm sóc da.

Nhưng bên trong làn da, những thay đổi đã bắt đầu âm thầm diễn ra ngay từ giữa độ tuổi 20. Khả năng tạo ra collagen, chất nâng đỡ da từ bên dưới, dần chậm lại, và chu kỳ tế bào mới sinh ra rồi bong thành tế bào chết cũng khác so với thời thiếu niên. Những thói quen hình thành trong giai đoạn này sẽ quyết định tình trạng da ở tuổi 30, 40. Bài viết sẽ đi từng bước qua nguyên lý cơ bản của việc chăm sóc da tuổi 20.

Vì sao cần chăm sóc da từ tuổi 20?

Cho đến đầu tuổi 20, khả năng tự phục hồi của da vẫn còn rất mạnh. Dù có vết thương hay nổi mụn, tế bào mới vẫn được tạo ra nhanh chóng và lớp tế bào chết cũ cũng nhanh chóng bong ra.

Vấn đề là khi qua giữa tuổi 20, tốc độ phục hồi này bắt đầu chậm lại. Nguyên nhân là hoạt động của nguyên bào sợi, tế bào tạo ra collagen và elastin (sợi protein giúp da đàn hồi), dần trở nên kém nhạy bén hơn. Trước mắt sẽ chưa thấy rõ, nhưng việc da tiếp xúc với tia UV và các tác nhân kích ứng ít hay nhiều trong giai đoạn này sẽ để lại sự khác biệt rõ rệt về sau.

Ngoài ra, tuyến bã nhờn hoạt động mạnh ở tuổi 20 nên da dễ nổi mụn, nhưng chu kỳ thay da (chu kỳ tế bào chết bong ra) thực chất đã kéo dài hơn so với tuổi thiếu niên. Vì vậy, dù bề ngoài dễ thấy các vấn đề như mụn trước, thì bên dưới, những dấu hiệu lão hóa đầu tiên cũng đang âm thầm diễn ra song song.

Do đó, chăm sóc da tuổi 20 nên bắt đầu từ việc giữ vững điều kiện để da tự phục hồi, thay vì vội vàng bổ sung thêm sản phẩm mới. Giảm kích ứng và phòng ngừa tổn thương ngay từ đầu luôn hiệu quả hơn nhiều so với việc cố gắng phục hồi làn da đã xuống cấp sau này.

Một ngày nên rửa mặt mấy lần?

Bước khởi đầu của việc chăm sóc da không phải là những thành phần cầu kỳ mà chính là rửa mặt. Rửa mặt là quá trình loại bỏ bụi bẩn, bã nhờn và cặn mỹ phẩm tích tụ trong ngày, nhưng đồng thời cũng cuốn trôi luôn lớp màng lipid tự nhiên trên bề mặt da.

Lớp màng bã nhờn này cùng với ceramide (thành phần lipid lấp đầy khoảng trống giữa các tế bào sừng, giữ cho nước không thoát ra ngoài) bên dưới là nguyên liệu cốt lõi tạo nên hàng rào bảo vệ da. Nếu rửa mặt quá thường xuyên hoặc dùng sữa rửa mặt có khả năng làm sạch quá mạnh, hàng rào bảo vệ này cũng bị bào mòn theo, khiến da ngược lại trở nên khô và nhạy cảm hơn.

Vì vậy, rửa mặt hai lần một ngày, sáng và tối, bằng nước ấm cùng sữa rửa mặt dịu nhẹ là đủ cho làn da tuổi 20. Nếu sau khi rửa mặt cảm thấy da căng rát, đó là dấu hiệu sản phẩm có khả năng làm sạch quá mạnh và nên đổi sang loại khác.

Vì sao kem chống nắng là bước đầu tiên?

Nếu phải chọn một điều cần ưu tiên nhất trong chăm sóc da tuổi 20, đó chính là kem chống nắng. Trong các tia UV, tia UVA có bước sóng dài nên xuyên qua bề mặt da, đi sâu đến tận lớp trung bì (lớp da nơi collagen tồn tại).

Khi UVA chạm đến lớp trung bì, enzyme phân giải collagen là MMP (matrix metalloproteinase) tăng lên, khiến các sợi collagen dần bị đứt gãy. UVB có năng lượng mạnh hơn, kích thích sản sinh melanin trên bề mặt da và là nguyên nhân gây nám, tàn nhang, cháy nắng. Tuy nhiên, chỉ có UVA với bước sóng dài mới xuyên qua được kính cửa sổ thông thường, còn UVB với bước sóng ngắn phần lớn đã bị lọc lại.

Vì vậy, dù ở trong nhà nhưng ngồi gần cửa sổ, tổn thương collagen do UVA vẫn âm thầm tích tụ, và ngay cả những ngày trời nhiều mây, tia UV vẫn xuyên qua được nên cần duy trì thói quen bôi kem chống nắng. Chỉ bôi một lần vào buổi sáng là chưa đủ, nếu hoạt động ngoài trời kéo dài thì nên thoa lại mỗi 2 đến 3 giờ để duy trì hiệu quả bảo vệ.

Khi chọn kem chống nắng, ngoài chỉ số chống nắng, kết cấu sản phẩm có gây bí da hay không cũng quan trọng không kém. Dù thành phần có tốt đến đâu, nếu không dùng đều đặn thì cũng vô nghĩa, vì vậy chọn sản phẩm phù hợp với loại da của mình và có thể dùng thoải mái mỗi ngày trên thực tế còn tốt hơn một sản phẩm hoàn hảo về lý thuyết.

Khi nào và bắt đầu retinol thế nào?

Retinol là dẫn xuất của vitamin A, hoạt động bằng cách gắn vào thụ thể acid retinoic trên tế bào da, giúp đẩy nhanh tốc độ tái tạo tế bào và kích thích sản sinh collagen. Đây cũng là lý do nhiều người bắt đầu tìm đến retinol từ cuối tuổi 20 với mục đích phòng ngừa lão hóa.

Tuy nhiên, khi mới sử dụng, tốc độ tái tạo tế bào tăng lên đột ngột khiến da chưa kịp thích nghi, dễ gây đỏ da hoặc bong tróc. Giai đoạn thích nghi này thường kéo dài khoảng 2 đến 6 tuần rồi dịu dần.

Vì vậy, ban đầu nên dùng một lượng nhỏ, khoảng 1 đến 2 lần một tuần, theo dõi phản ứng của da rồi tăng dần tần suất. Nếu lo ngại kích ứng, có thể bôi kem dưỡng ẩm trước rồi mới thoa retinol lên trên, cách này cũng giúp giảm bớt kích ứng. Theo các báo cáo, phải sử dụng đều đặn ít nhất 12 tuần mới thấy được sự thay đổi rõ rệt về mật độ collagen. Ngoài ra, trong thời gian dùng retinol, da sẽ nhạy cảm hơn với tia UV vào ban ngày nên cần chú ý kỹ hơn đến việc chống nắng.

Vai trò của niacinamide và thành phần chống oxy hóa

Niacinamide (một dạng của vitamin B3) là thành phần giúp hỗ trợ tổng hợp ceramide trong da và điều tiết bài tiết bã nhờn. Vì đóng vai trò bổ sung nguyên liệu cho hàng rào bảo vệ da, niacinamide được cho là có thể giúp làm dịu kích ứng khi dùng cùng các thành phần dễ gây kích ứng như retinol.

Các thành phần chống oxy hóa như vitamin C lại đảm nhận vai trò khác. Khi da tiếp xúc với tia UV, gốc tự do (những phân tử oxy không ổn định gây tổn hại tế bào và collagen xung quanh) sẽ gia tăng trong da, và các thành phần chống oxy hóa sẽ trung hòa gốc tự do này trước, giúp collagen ít bị tổn thương hơn.

Vì vậy, nhiều chuyên gia khuyến nghị cách dùng phân chia theo thời điểm trong ngày, buổi sáng dùng thành phần chống oxy hóa cùng kem chống nắng để giảm tổn thương trong ngày, buổi tối dùng niacinamide hoặc retinol để hỗ trợ quá trình tái tạo da.

Thói quen sinh hoạt ảnh hưởng đến da bao nhiêu?

Không kém phần quan trọng so với các thành phần bôi ngoài da, lối sống hằng ngày cũng ảnh hưởng đến tốc độ lão hóa. Bởi những thay đổi diễn ra bên trong cơ thể cuối cùng cũng thể hiện rõ trên làn da.

• Thiếu ngủ: Quá trình tái tạo và phục hồi tế bào da diễn ra mạnh nhất trong lúc ngủ, nên nếu thiếu ngủ, chính khoảng thời gian tái tạo này bị rút ngắn, khiến da không có đủ thời gian để phục hồi.
• Hút thuốc: Các chất trong khói thuốc làm co mạch máu, khiến oxy và dưỡng chất đến da bị hạn chế, đồng thời làm tăng hoạt động của enzyme phân giải collagen, khiến độ đàn hồi của da mất đi nhanh hơn.
• Ăn quá nhiều đường: Khi đường trong máu bám vào protein collagen, quá trình glycation hóa (phản ứng khiến protein và đường kết hợp, làm mô trở nên cứng) diễn ra, khiến collagen mất đi độ đàn hồi vốn có và trở nên cứng lại.
• Căng thẳng mạn tính: Khi hormone căng thẳng cortisol duy trì ở mức cao trong thời gian dài, quá trình tổng hợp lipid tạo nên hàng rào bảo vệ da bị giảm sút, khiến da dễ khô và nhạy cảm hơn.

Những thói quen này không làm hỏng da chỉ sau một đêm, nhưng nếu tích lũy suốt cả tuổi 20, sự khác biệt sẽ bộc lộ rõ trong tình trạng da từ tuổi 30 trở đi. Vì vậy, chăm sóc bằng sản phẩm bôi ngoài kết hợp với lối sống lành mạnh chính là nền tảng cơ bản của việc chăm sóc da tuổi 20.

Tóm lại, chăm sóc da tuổi 20 là việc bảo vệ hàng rào da bằng cách rửa mặt đúng cách, ngăn ngừa tổn thương bằng kem chống nắng, từng bước nâng cao khả năng phục hồi bằng retinol và niacinamide, đồng thời duy trì những thói quen sống cơ bản như ngủ đủ giấc và ăn uống hợp lý. Không cần đến bất kỳ can thiệp thẩm mỹ đặc biệt nào, chỉ cần giữ đúng trình tự này, điểm xuất phát của làn da tuổi 30 cũng đã khác biệt.

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).