Nguyên lý và lý do HIFU chỉ làm nóng đúng lớp cân cơ nằm sâu hơn nhiều dưới da, chứ không phải bề mặt da

Khi soi gương và thấy khuôn mặt mình chảy xệ hơn trước, một trong những phương pháp được nhiều người tìm hiểu nhất chính là HIFU. HIFU là viết tắt của High-Intensity Focused Ultrasound, tức sóng siêu âm cường độ cao hội tụ vào một điểm, và Ultherapy cũng là một trong những dòng máy thuộc nhóm công nghệ này.

Nhưng có một điều khá thú vị. Dù không hề chà xát hay ấn massage lên da, rất nhiều người vẫn cảm nhận được đường viền hàm hơi căng lên ngay sau khi thực hiện. Bí mật nằm ở chỗ HIFU không dừng lại ở bề mặt da mà xuyên sâu hơn nhiều, đến tận SMAS, lớp cân cơ mỏng bao bọc quanh cơ mặt nằm ngay dưới da, và chỉ sinh nhiệt chính xác tại đúng vị trí đó mà thôi.

Vì sao HIFU có thể tập trung nhiệt vào đúng một điểm chứ không phải trên toàn bộ bề mặt da?

Chắc hẳn bạn từng thấy cảnh dùng kính lúp hội tụ ánh nắng vào một điểm trên tờ giấy, chỉ điểm đó cháy còn phần giấy xung quanh vẫn nguyên vẹn. HIFU cũng hoạt động theo nguyên lý gần giống như vậy.

Đầu dò bên trong máy, bộ phận phát ra sóng siêu âm, có hình dạng như thấu kính lõm. Khi sóng siêu âm đi qua bề mặt da, nó vẫn còn lan rộng nên năng lượng bị phân tán và khá yếu. Nhưng khi đến đúng độ sâu đã cài đặt sẵn, các sóng đến từ nhiều hướng khác nhau sẽ hội tụ chính xác vào một điểm duy nhất. Điểm này được gọi là tiêu điểm. Vì vậy lớp biểu bì và phần trên của lớp bì chỉ bị sóng lướt qua nhẹ, còn nơi thực sự tập trung nhiệt mạnh chỉ nằm ở một điểm duy nhất, đúng độ sâu đã được cài đặt từ trước.

Ngay lúc điểm đông kết nhiệt hình thành, bên trong da thực sự đang diễn ra điều gì?

Năng lượng siêu âm hội tụ tại tiêu điểm chỉ trong tích tắc đã đẩy nhiệt độ tại đúng vị trí đó lên gần 60 đến 70 độ C. Điểm cực nhỏ nơi protein của mô bị đông cứng lại do nhiệt như vậy được gọi là điểm đông kết nhiệt.

Bạn có thể liên tưởng đến lòng trắng trứng. Khi còn sống, nó trong suốt và mềm, nhưng khi gặp nhiệt sẽ đông lại thành khối trắng cứng, không bao giờ trở về trạng thái ban đầu nữa. Sợi collagen cũng phản ứng tương tự như thế. Bình thường các sợi protein này xoắn theo hình lò xo, nhưng khi nhiệt độ tăng đột ngột lên đến mức đó, chúng lập tức co cụm và siết chặt lại thành khối cứng. Máy không chỉ tạo ra một điểm duy nhất, mà di chuyển đầu phát theo từng khoảng cách đều đặn, nối các điểm này lại thành từng đường, tạo nên vô số đường điểm đông kết nhiệt dày đặc bên trong da.

Vì sao HIFU lại nhắm chính xác vào lớp SMAS?

SMAS là lớp màng mỏng bao phủ trên các cơ mặt, có thể hình dung như một tấm vải đàn hồi kết nối giữa da và cơ. Trong phẫu thuật căng da mặt, đây chính là lớp thực sự được kéo và cố định. Nếu chỉ kéo da, hiệu quả sẽ chóng mất đi, nhưng nếu kéo được cả lớp SMAS thì cơ và cấu trúc nâng đỡ bên dưới cũng chuyển động theo, nên hiệu quả kéo dài lâu hơn hẳn.

Để chạm đến lớp này mà không cần phẫu thuật, HIFU cài đặt độ sâu tiêu điểm khác nhau cho từng loại đầu phát.

• Đầu phát 1.5mm nhắm vào lớp bì, nơi các sợi collagen đan xen như mạng lưới bên trong da. Độ sâu này phù hợp để xử lý nếp nhăn nhỏ và độ đàn hồi của lỗ chân lông gần bề mặt.
• Đầu phát 3.0mm nhắm vào khu vực gần lớp mỡ dưới da, với mục đích kích thích mô liên kết nối giữa lớp mỡ và lớp cân cơ, giúp tăng lực nâng đỡ giữa hai lớp này.
• Đầu phát khoảng 4.5mm nhắm trực tiếp vào lớp SMAS. Lý do là bởi phải tác động đến đúng cấu trúc nâng đỡ tương tự như phẫu thuật, dù bằng phương pháp không xâm lấn, thì mới thực sự tạo ra lực cải thiện tình trạng chảy xệ.

Cũng nên biết thêm rằng độ dày da và cân cơ khác nhau tùy từng vùng, nên vùng mặt thường dùng độ sâu quanh mức 4.5mm, còn những vùng da mỏng như cổ thường dùng độ sâu nông hơn.

Vì sao cảm giác căng da xuất hiện ngay tức thì sau khi thực hiện?

Bình thường sợi collagen duy trì cấu trúc xoắn chặt như lò xo. Nhưng khi nhiệt độ tăng đột ngột lên 60 đến 70 độ C, cấu trúc xoắn này bung ra ngay tại chỗ rồi lập tức co ngắn lại, tạo nên một thay đổi vật lý tức thì. Nó cũng tương tự như việc dây thun bị hơ nóng sẽ co rút lại ngay lập tức vậy.

Khi hiện tượng co rút này xảy ra đồng loạt khắp lớp SMAS, tấm mô tạo nên lớp này cũng ngắn lại một chút. Đó là lý do một số người cảm nhận được đường viền hàm hoặc má hơi căng lên ngay khi vừa rời phòng thực hiện. Tuy nhiên hiệu quả tức thì này vẫn chưa lớn, sự thay đổi thật sự sẽ tích lũy dần ở giai đoạn tiếp theo.

Collagen tích lũy dần trong 4 tuần đến 6 tháng sau đó được hình thành theo cơ chế nào?

Với cơ thể, điểm đông kết nhiệt là một tổn thương rất nhỏ. Vì vậy cơ thể nhận diện vị trí này như một vết thương và bắt đầu quá trình phục hồi.

Trước tiên, các nguyên bào sợi ở xung quanh, những tế bào chuyên dệt nên sợi collagen bên trong da, sẽ phản ứng với tín hiệu nhiệt và tín hiệu phục hồi rồi hoạt động mạnh lên. Trong 4 tuần đến 6 tháng, các tế bào này lần lượt xếp chồng sợi collagen mới ngay tại vị trí đó. Quá trình collagen mới hình thành và lấp đầy lực nâng đỡ cho lớp SMAS cũng như lớp bì được gọi là quá trình tân tạo collagen. Nhiều báo cáo cho thấy sự thay đổi bắt đầu rõ rệt từ khoảng 2 đến 3 tháng sau khi thực hiện và đạt đỉnh vào khoảng 3 đến 6 tháng.

Nếu co rút tức thì là phản ứng vật lý siết chặt ngay tại chỗ, thì tân tạo collagen lại là phản ứng sinh học, khi cơ thể dành thời gian để dệt lại toàn bộ cấu trúc nâng đỡ. Hai cơ chế này có bản chất hoàn toàn khác nhau.

Vì sao HIFU không thực hiện một lần cho xong mà chia thành 2 đến 3 lần?

Nhiều phòng khám không hoàn thành cùng một vùng chỉ trong một lần, mà chia ra thực hiện cách nhau 4 đến 8 tuần. Có 3 lý do cho việc này.

• Mô cần thời gian để phục hồi. Quá trình collagen được bổ sung mới mất từ 4 tuần đến 6 tháng, nếu không cho đủ thời gian mà cứ tiếp tục dồn nhiệt vào cùng một chỗ, tổn thương sẽ vượt quá tốc độ phục hồi và có thể dẫn đến bỏng hoặc viêm quá mức.
• Mật độ điểm đông kết nhiệt cần được tăng dần từng bước. Thay vì tạo quá nhiều điểm dày đặc trong một lần, việc chia nhỏ số lần và tích lũy mật độ từ từ giúp giảm nguy cơ tác dụng phụ trong khi vẫn tích lũy được lực nâng đỡ.
• Độ dày da, cân cơ và mức độ chảy xệ khác nhau ở mỗi người nên số lần cần thiết cũng khác nhau. Vì vậy phác đồ thực hiện thường được bác sĩ điều chỉnh riêng cho từng người qua thăm khám trực tiếp.

Vì sao cần thực hiện lại sau một thời gian để duy trì hiệu quả?

Collagen mới hình thành cũng sẽ bị phân hủy dần theo thời gian, giống như collagen vốn có sẵn trước đó. Các enzyme phân hủy collagen được biết là hoạt động mạnh hơn khi tuổi tác tăng lên, cộng thêm lực kéo liên tục của trọng lực, khiến da lại dần dần chảy xệ trở lại.

Vì vậy nên hiểu rằng lực nâng đỡ do HIFU tạo ra cũng không tồn tại vĩnh viễn. Tuy nhiên có báo cáo cho thấy trong khi collagen mới bổ sung vẫn còn, việc thực hiện thêm một lần nữa có thể củng cố thêm cấu trúc nâng đỡ đó. Chu kỳ duy trì chính xác sẽ khác nhau tùy tốc độ lão hóa và tình trạng da của mỗi người, nên việc thăm khám định kỳ để trao đổi về thời điểm phù hợp là điều hợp lý.

Cùng lý do đó, đây không phải là phương pháp chỉ cần thực hiện một lần là giữ nguyên trạng thái mãi mãi. Thực chất, chu trình collagen liên tục hình thành rồi lại phân hủy dần vốn đã diễn ra tự nhiên trên làn da, và HIFU chỉ giống như đặt thêm một lớp lực nâng đỡ lên trên chu trình đó. Vì thế khi xác định khoảng cách giữa các lần thực hiện, việc cân nhắc cả tuổi da lẫn tốc độ chảy xệ cùng bác sĩ là điều quan trọng.

References

Korean Dermatological Association, Ministry of Food and Drug Safety (MFDS), American Academy of Dermatology (AAD), and U.S. Food and Drug Administration (FDA).