Nguyên nhân mụn thịt và cách loại bỏ: đốt laser rồi có mọc lại không?

Chắc hẳn nhiều người từng vô tình sờ thấy một mẩu da nhỏ giống như vụn thịt khi đeo dây chuyền hoặc cạo lông nách. Nó không đau, màu cũng giống hệt màu da nên thường bị bỏ qua, nhưng theo thời gian, từ một mẩu ban đầu có thể tăng lên thành hai, ba mẩu.

Mẩu da nhỏ này chính là mụn thịt, trong y khoa gọi là u xơ mềm (skin tag). Đúng như tên gọi, đây là một khối mô sợi mềm và chảy xệ nhẹ. Nó có lý do riêng để tập trung nhiều ở cổ và nách, và cũng có cơ chế riêng khiến việc đốt bằng laser thực sự làm nó biến mất.

Vì sao mụn thịt hay mọc ở cổ và nách?

Mụn thịt là một mẩu da nhỏ nhô nhẹ lên khỏi bề mặt da. Kích thước dao động từ nhỏ hơn hạt gạo đến to bằng hạt đậu, và phần lớn không gây đau.

Những vị trí mụn thịt hay mọc gần như đã được định sẵn, đó là cổ, nách, bẹn, mí mắt, tức những nơi da gấp lại với da hoặc cổ áo, phụ kiện cọ xát liên tục. Điểm chung của các vị trí này là chịu ma sát lặp đi lặp lại nhiều lần trong ngày.

Dây chuyền chỉ cọ vào đúng một đường ở phía trước cổ suốt cả ngày, còn ở nách thì da chạm vào da mỗi khi tay cử động. Cùng là làn da nhưng vùng bị đè và cọ xát ở đúng một điểm mỗi ngày như vậy sẽ chịu tổng lượng kích thích khác hẳn so với vùng ít chuyển động bên trong lớp quần áo.

Ngược lại, những vùng phẳng và ít cọ xát với quần áo như lưng hay bắp chân thường ít mọc mụn thịt. Nói cách khác, việc mụn thịt tập trung ở một số vị trí nhất định không phải ngẫu nhiên, mà liên quan trực tiếp đến lượng kích thích cơ học mà vùng da đó phải hứng chịu.

Ma sát tạo ra mụn thịt như thế nào?

Da có đặc tính tự làm dày lên ở vùng bị kích thích để tự bảo vệ. Khi dây chuyền, dây áo lót hay cổ áo cọ đi cọ lại vào cùng một chỗ, các tế bào ở lớp da ngoài cùng (biểu bì) liên tục nhận tín hiệu kích thích.

Tín hiệu này truyền xuống lớp da bên trong là lớp bì. Ở lớp bì có tế bào nguyên bào sợi, loại tế bào sản sinh ra collagen (sợi protein giống như những cây cột nâng đỡ làn da). Khi bị kích thích lặp lại, những tế bào này hoạt động mạnh hơn và kéo tập trung mạch máu nhỏ cùng sợi collagen về một điểm. Kết quả là chỗ đó nhô lên thành một mẩu thịt nhỏ, chính là mụn thịt. Có thể hình dung tương tự như khi dùng kính lúp dồn lực liên tục vào một điểm, chỗ đó sẽ hơi phồng lên.

Cơ chế này khá giống với việc chai da xuất hiện ở lòng bàn tay. Khác biệt là ở lòng bàn tay, lớp sừng dày lên trải phẳng ra vì bề mặt phẳng, còn ở cổ hay nách, vì da đã gấp sẵn nên mô dày lên không có chỗ lan ngang mà bị đẩy nhô thẳng lên trên. Cùng một phản ứng nhưng tùy vùng da phẳng hay gấp mà kết quả sẽ là vết chai dẹt hoặc mụn thịt nhô lên.

Điểm mấu chốt không phải là một lần kích thích mạnh, mà là kích thích nhẹ lặp lại đều đặn mỗi ngày. Một lần bị đè mạnh thì da hồi phục nhanh, nhưng nếu kích thích nhẹ tích tụ ở cùng một vị trí trong 6 tháng đến 2 năm, mô ở đó sẽ dần chuyển sang hướng liên tục tái tạo mới, và phản ứng này cố định lại thành một mẩu thịt nhỏ.

Vì sao lớn tuổi mụn thịt nhiều hơn?

Khi còn trẻ, da căng nên ít vùng gấp nếp, collagen cũng dồi dào nên dù bị kích thích cũng khó để lại dấu vết. Nhưng khi tuổi tác tăng lên, lượng collagen sản sinh giảm và độ đàn hồi da suy yếu, tình hình sẽ khác đi.

Khi da chảy xệ, những vùng gấp nếp như cổ hay nách càng nhiều hơn, kéo theo diện tích da cọ vào da hoặc da cọ vào quần áo cũng tăng lên. Cơ hội ma sát nhiều hơn đồng nghĩa với khả năng mọc mụn thịt mới cũng tăng theo. Ngoài ra, mang thai hay tăng cân khiến vùng da gấp nếp nhiều hơn cũng được ghi nhận là yếu tố làm tăng mụn thịt theo cơ chế tương tự.

Cũng có báo cáo cho thấy mụn thịt xuất hiện thường xuyên hơn ở người tăng cân hoặc có tình trạng kháng insulin (hormone hạ đường huyết không còn phát huy tác dụng tốt như trước). Khi vùng cổ tích mỡ, các nếp gấp cũng nhiều lên theo, nên chính sự thay đổi vóc dáng cũng là một con đường khác làm tăng cơ hội ma sát.

Vì những lý do này, mụn thịt được ghi nhận là xuất hiện rõ rệt hơn ở tuổi trung niên trở lên so với tuổi đôi mươi. Việc chỉ có một, hai mụn thịt ở cổ khi còn trẻ nhưng dần lan sang cả nách và quanh mắt khi lớn tuổi là do hai thay đổi, collagen giảm và vùng gấp nếp tăng lên, cùng cộng hưởng với nhau.

Phân biệt mụn thịt và nốt ruồi thế nào?

Dù nhìn bề ngoài khá giống nhau, nhưng khi sờ và quan sát kỹ sẽ thấy sự khác biệt rõ ràng. Hãy kiểm tra những đặc điểm sau.

• Bề mặt mịn và có màu từ hồng nhạt đến màu da: mụn thịt chủ yếu gồm mô sợi và mạch máu hơn là tế bào sắc tố, nên hiếm khi có màu nâu đậm hay đen như nốt ruồi.
• Khi dùng đầu ngón tay bóp nhẹ mà thấy lắc qua lắc lại: mụn thịt có cấu trúc treo lơ lửng trên da bằng một phần cuống nhỏ nên khi nắm sẽ lung lay, còn nốt ruồi bám phẳng vào da nên không lắc được.
• Kích thước và hình dạng giữ nguyên trong thời gian dài: mụn thịt một khi hình thành thường giữ kích thước nhỏ, còn nốt ruồi nếu viền trở nên lởm chởm hoặc to nhanh thì đó là dấu hiệu cần nghi ngờ vấn đề khác.

Sự khác biệt này bắt nguồn từ việc hai loại mẩu da được cấu tạo từ những thành phần khác nhau. Nốt ruồi là do tế bào sắc tố tập trung lại bên trong da, còn mụn thịt là mô sợi và mạch máu bị đẩy nhô ra ngoài bề mặt da, nên ngay từ đầu màu sắc và cảm giác khi sờ đã khác nhau.

Nếu có mẩu da nào đột nhiên đậm màu hơn hoặc kích thước thay đổi nhanh, không nên tự cho là mụn thịt mà nên đi khám để kiểm tra cho an toàn.

Laser CO2 có loại bỏ được mụn thịt không?

Phương pháp thường dùng ở phòng khám để loại bỏ mụn thịt là laser CO2 (carbon dioxide). Ánh sáng của loại laser này có bước sóng dễ bị nước trong cơ thể hấp thụ, nên khi chiếu vào mô mụn thịt, lượng nước bên trong sẽ sôi lên và bốc hơi tức thì. Nguyên lý này giống như dùng kính lúp hội tụ ánh nắng vào một điểm để đốt cháy giấy, tức tập trung năng lượng vào một vùng hẹp để làm bốc hơi chính xác phần mô không mong muốn.

Laser Er:YAG (erbium YAG) cũng hoạt động theo nguyên lý tương tự nhưng dùng bước sóng bào mòn mô nông và tinh tế hơn. Vì vậy tổn thương nhiệt để lại ở mô lành xung quanh ít hơn, và thời gian hồi phục cũng được ghi nhận là ngắn hơn, khoảng 5 đến 7 ngày. Tuy nhiên, hiệu quả cầm máu do đốt mạch máu của loại laser này lại yếu hơn so với laser CO2, nên trong quá trình điều trị có thể chảy máu nhiều hơn laser CO2. Vì thế trên thực tế, nên thực hiện tại nơi có đội ngũ y tế có thể xử lý cầm máu đi kèm. Cả hai loại đều có đặc điểm là sau khi bôi kem tê, thời gian điều trị chỉ kéo dài từ 5 đến 15 phút.

Vì mụn thịt hay mọc ở những vùng mô mỏng như cổ, nếu laser đi sâu dù chỉ một chút cũng có nguy cơ làm tổn thương cả lớp da lành bên dưới. Do đó, việc bác sĩ có kinh nghiệm điều chỉnh tỉ mỉ công suất và thời gian chiếu tia theo kích thước mụn thịt là điều quan trọng.

Nhiều mụn thịt thì dùng đốt điện

Đốt điện sử dụng dòng điện thay vì ánh sáng. Phương pháp này cho dòng điện tần số cao chạy qua đầu kim mảnh để tạo nhiệt tại điểm đó, dùng nhiệt làm đông protein và đốt cháy mô mụn thịt. Nếu laser là chuyển năng lượng ánh sáng thành nhiệt, thì đốt điện lại tận dụng trực tiếp nhiệt sinh ra từ điện trở, đó là điểm khác biệt giữa hai phương pháp.

Khi có nhiều mụn thịt nhỏ và nông mọc tập trung, đốt điện thường được chọn nhiều hơn vì có thể xử lý gọn nhiều nốt trong thời gian ngắn.

Ví dụ, nếu ở nách có hơn mười mụn thịt nhỏ li ti mọc san sát nhau, thay vì đốt từng nốt bằng laser, dùng kim đốt điện xử lý lần lượt theo thứ tự sẽ giúp giảm cả thời gian lẫn cảm giác đau.

Loại bỏ rồi mụn thịt có mọc lại không?

Laser hay đốt điện là phương pháp loại bỏ chính mô mụn thịt đang nhìn thấy ngay lúc đó. Nhưng chúng không loại bỏ được nguyên nhân gốc rễ khiến mụn thịt hình thành, đó là ma sát lặp đi lặp lại và độ đàn hồi da suy giảm theo tuổi tác.

Vì vậy, nếu sau điều trị vẫn giữ thói quen để dây chuyền hay cổ áo cọ xát vào cùng một vị trí, mụn thịt mới hoàn toàn có thể mọc lại ở chính vùng đó hoặc vùng lân cận. Chẳng hạn, dù đã xử lý gọn năm sáu mụn thịt ở cổ trong một lần, nhưng nếu cổ áo sơ mi vẫn tiếp tục cọ vào đúng chỗ đó, thì sau khoảng 6 đến 12 tháng thường lại sờ thấy mẩu nhỏ mọc lên gần khu vực cũ. Đây không hẳn là tái phát ở đúng chỗ đã xử lý, mà gần như là mụn thịt mới hình thành do điều kiện ma sát vẫn không thay đổi.

Cách chăm sóc sau khi loại bỏ mụn thịt

Để giảm khả năng mụn thịt mọc lại, cần chăm sóc song song với việc giảm bớt chính nguyên nhân ma sát ban đầu.

• Mặc quần áo rộng rãi, chọn dây chuyền hoặc khăn quàng cũng giúp giảm ma sát. Khi kích thích lặp lại ở cùng một vị trí giảm bớt, cơ hội hình thành mụn thịt mới cũng giảm theo. Chỉ cần đeo dây chuyền lỏng hơn thay vì siết chặt, hoặc chọn áo lót có dây rộng, chất liệu mềm thay vì loại bó sát nách, cũng đã giúp giảm rõ rệt kích thích lên vùng da đó.
• Nên thoa kem chống nắng để bảo vệ vùng vừa điều trị. Vùng da vừa can thiệp rất dễ bị tăng sắc tố (hiện tượng vùng da đó chuyển màu nâu và tồn tại lâu), nếu tiếp xúc với tia UV thì dấu vết có thể lưu lại lâu hơn.
• Cần tránh tự dùng tay giật hoặc buộc chỉ để làm rụng mụn thịt. Nếu cố tự loại bỏ bằng cách không tiệt trùng có thể dẫn đến chảy máu hoặc nhiễm trùng, nên dù kích thước nhỏ, việc để bác sĩ xử lý tại phòng khám vẫn an toàn hơn.

References

Korean Dermatological Association, Ministry of Food and Drug Safety (MFDS), American Academy of Dermatology (AAD), and U.S. Food and Drug Administration (FDA).