Tiêm tan mỡ cằm bằng axit deoxycholic, nguyên lý xóa cằm đôi, thời gian duy trì hiệu quả và những điều nên biết

Giảm cân rồi mà mỡ dưới cằm vẫn cứ bám lì, chuyện này không hiếm gặp chút nào. Dù cân nặng không thay đổi nhiều, cằm đôi vẫn làm góc nghiêng trông nặng nề hơn mong muốn. Khi bạn muốn thu nhỏ vùng này mà không cần dao kéo, cái tên thường được nhắc đến là tiêm tan mỡ axit deoxycholic (deoxycholic acid).

Axit deoxycholic vốn là một loại axit mật có trong mật của cơ thể, với đặc tính làm tan mỡ tự nhiên. Hoạt chất này được tiêm trực tiếp vào lớp mỡ dưới cằm để phá hủy tế bào mỡ, đã được phê duyệt tại Mỹ với tên thương mại Kybella, tại Châu Âu và Canada là Belkyra. Cùng tìm hiểu cơ chế hoạt động, mức hiệu quả, thời gian duy trì và những điều cần lưu ý qua các nghiên cứu thực tế.

Axit deoxycholic tan mỡ theo cơ chế nào vậy?

Điểm mấu chốt là cơ chế phá vỡ màng tế bào một cách vật lý. Axit deoxycholic có tính hoạt động bề mặt giống xà phòng hay chất tẩy rửa, len vào màng tế bào mỡ và làm tan vỡ cấu trúc màng đó. Tế bào mỡ khi mất đi lớp màng bảo vệ sẽ bị phá hủy tại chỗ, còn lượng mỡ thoát ra ngoài sẽ dần được các tế bào dọn dẹp của cơ thể (đại thực bào) xử lý.

Điều đáng chú ý là quá trình phá hủy này không thể đảo ngược. Vị trí tế bào mỡ đã biến mất sẽ lành lại trong vòng 4 tuần, trong quá trình đó vùng đó trở nên hơi cứng hơn (xơ hóa) và thể tích thu nhỏ lại. Một nghiên cứu mô học ghi nhận: sau 1 ngày tiêm, tế bào mỡ tan vỡ; sau 7 ngày, đại thực bào xử lý mỡ; sau 28 ngày, vùng đó lành lại và lớp mỡ mỏng hơn rõ rệt. Tế bào mỡ bị phá hủy không tái sinh, đây chính là cơ sở sinh học lý giải vì sao hiệu quả có thể duy trì lâu dài.

Tuy nhiên, hoạt chất này không hoàn toàn "chọn lọc" chỉ nhắm vào tế bào mỡ. Các mô giàu protein xung quanh có khả năng trung hòa hoạt chất ở một mức độ nhất định, trong khi lớp mỡ thì không, nên mỡ tan nhanh hơn theo cơ chế đó. Chính vì vậy, tiêm đúng lớp và đúng vị trí là yếu tố quyết định cả hiệu quả lẫn độ an toàn.

Được phê duyệt cho mục đích gì và cách tiêm như thế nào?

Tiêm axit deoxycholic được FDA Mỹ chính thức phê duyệt năm 2015 cho người lớn có mỡ dưới cằm mức độ vừa đến nặng. Đây là một trong số ít liệu pháp tiêm tan mỡ đã trải qua thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn và được cấp phép chính thức, độ tin cậy về bằng chứng khoa học khá vững chắc.

Tên thương mại phổ biến nhất tại Mỹ là Kybella, còn tại Châu Âu, Canada và Úc, cùng hoạt chất này được bán dưới tên Belkyra. Tại Hàn Quốc, V-olet của Daewoong cũng chứa axit deoxycholic và đã được Bộ Y tế phê duyệt, được sử dụng rộng rãi trong điều trị mỡ dưới cằm. Một điều nên biết là không phải tất cả các loại tiêm tan mỡ đều là axit deoxycholic. Có những sản phẩm sử dụng thành phần chiết xuất từ đậu nành (phosphatidylcholine), bằng chứng và đặc tính sẽ khác nhau tùy hoạt chất. Vì vậy, trước khi điều trị nên hỏi rõ thành phần đang được dùng.

Về phác đồ tiêm, bác sĩ sẽ tiêm theo nhiều điểm cách nhau 1cm trên vùng mỡ cằm, mỗi điểm 0,2mL, tối đa 50 điểm mỗi lần. Bản thân thủ thuật chỉ mất vài phút và thường được thực hiện sau khi gây tê cục bộ hoặc chườm đá để giảm đau. Các lần tiêm cách nhau ít nhất 4 tuần và có thể thực hiện tối đa 6 lần. Khoảng cách này cần thiết để sưng từ lần trước có thời gian xẹp hẳn. Trên thực tế, nhiều người hài lòng sau trung bình 2 đến 4 lần.

Cần nhớ rằng liệu pháp này không dành để giảm mỡ toàn thân hay các vùng rộng. Vùng được cấp phép là dưới cằm, và đây là kỹ thuật xử lý lượng nhỏ, chính xác, khác hoàn toàn với các phương pháp giảm mỡ vùng lớn. Tốt nhất nên hiểu đây là liệu pháp "tinh chỉnh" phần mỡ còn sót lại ở vùng cục bộ như dưới cằm.

Hiệu quả thực sự đến đâu?

Bằng chứng đến từ hai thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn mang tên REFINE, so sánh thuốc thật và giả dược trên hơn 1.000 người tham gia, độ tin cậy cao.

Số liệu cụ thể như sau. Khi gộp cả hai thử nghiệm, tỷ lệ cả bác sĩ lẫn bệnh nhân cùng nhận thấy cải thiện đạt khoảng 68%, trong khi nhóm giả dược chỉ đạt khoảng 21%. Tỷ lệ cải thiện rõ rệt (từ 2 bậc trở lên) đạt 16%, cao hơn hẳn mức 1,5% của nhóm giả dược. Khi đo thể tích mỡ thực tế bằng MRI, khoảng 43% người được tiêm giảm trên 10%, so với chỉ 5% ở nhóm giả dược. Mức độ hài lòng của người được điều trị đạt 79%, vượt xa con số 34% của nhóm giả dược. Khoảng cách rõ rệt với giả dược cho thấy hiệu quả đến từ bản thân hoạt chất, không phải ngẫu nhiên.

Tuy nhiên, kỳ vọng nên được đặt ở mức thực tế. Cằm đôi không biến mất sau một lần, mà dần mỏng đi qua nhiều lần tiêm, và mức độ hài lòng cao nhất ở những người có lượng mỡ cằm vừa phải. Đặc biệt, nhiều người cảm nhận rõ sự thay đổi ở góc nghiêng, nơi đường hàm và cổ trở nên thanh thoát hơn. Chụp ảnh lưu lại để theo dõi tiến trình sẽ giúp bạn nhìn thấy sự thay đổi rõ ràng hơn.

Cần bao nhiêu lần mới thấy thay đổi?

Số lần tiêm phụ thuộc vào lượng mỡ, nhưng tỷ lệ cải thiện tăng dần theo từng lần. Theo dữ liệu lâm sàng, khoảng 52% người cải thiện theo đánh giá của bác sĩ sau 2 lần, và khoảng 72% sau 4 lần. Theo tiêu chí kết hợp (cả bác sĩ và bệnh nhân cùng xác nhận), hiệu quả xuất hiện ở mức trung vị là 3 lần.

Trong thực tế, nhiều người chọn thử vài lần trước rồi đánh giá lượng mỡ còn lại để quyết định có tiêm thêm không. Trong các thử nghiệm lâm sàng, không ít người đã hoàn thành liệu trình với 4 lần trở xuống vì đã hài lòng hoặc mỡ còn lại ít. Thay vì cố đủ 6 lần, theo dõi kết quả và tiêm theo nhu cầu thực tế sẽ hợp lý hơn. Lượng mỡ càng nhiều thì cần càng nhiều lần, nhưng nếu chỉ còn mỡ vừa phải thì 2 đến 3 lần thường là đủ.

Hiệu quả cũng khá bền vững. Vì tế bào mỡ bị phá hủy không tái sinh, một nghiên cứu lâm sàng ghi nhận khoảng 82% người duy trì cải thiện sau 3 năm. Tuy nhiên, giống như các vùng khác chưa được điều trị, nếu tăng cân nhiều thì các tế bào mỡ còn lại vẫn có thể phình to, nên đây không phải giải pháp bảo vệ tuyệt đối. Duy trì cân nặng ổn định sau điều trị sẽ giúp giữ kết quả lâu dài hơn.

Tác dụng phụ cần lưu ý là gì?

Trong quá trình tan mỡ, sưng và bầm tím là chuyện khá phổ biến. Hầu hết đều tự giảm theo thời gian, biết trước để không bất ngờ thì tốt hơn.

Phổ biến nhất là sưng, xảy ra ở khoảng 87% người và thường xẹp trong khoảng 10 ngày. Đau xảy ra ở khoảng 70%, bầm tím ở khoảng 72%, và thú vị là bầm tím cũng xuất hiện ở nhóm giả dược với mức tương tự, cho thấy đây do kim tiêm chứ không phải do thuốc. Cảm giác tê hoặc mất cảm giác thoáng qua ở vùng tiêm xảy ra ở khoảng 66% người, kéo dài lâu hơn các triệu chứng khác, trung bình khoảng 6 tuần, biết trước sẽ không phải lo lắng thêm.

Tác dụng phụ đáng lưu ý nhất là ảnh hưởng tạm thời đến dây thần kinh hàm dưới (marginal mandibular nerve), dây thần kinh chi phối nụ cười. Khoảng 4% người có thể thấy nụ cười hơi lệch một bên trong thời gian ngắn. Tất cả các trường hợp được ghi nhận đến nay đều phục hồi hoàn toàn, không có tổn thương vĩnh viễn, hầu hết tự hết trong khoảng 6 tuần. Dây thần kinh này đi phía dưới xương hàm, nên tiêm đúng vị trí là yếu tố phòng ngừa quan trọng nhất, và chọn người thực hiện có kinh nghiệm giải phẫu vùng cằm là điều không thể bỏ qua.

Liệu pháp này phù hợp nhất với ai?

Tiêm axit deoxycholic phù hợp nhất với những người đang khó chịu vì mỡ cằm dù đã giảm cân. Đây là lựa chọn tốt cho ai muốn thu nhỏ cằm đôi mà không cần phẫu thuật, hoặc chưa sẵn sàng cho hút mỡ. Tế bào mỡ bị phá hủy không tái sinh, hiệu quả có thể kéo dài, đây là ưu điểm lớn.

Tuy nhiên, xác định nguyên nhân trước là điều quan trọng. Nếu cằm đôi là do da chùng, xương hàm rộng hay vị trí lưỡi chứ không phải mỡ, thì mũi tiêm này sẽ có giới hạn. Khi da chùng đi kèm, có thể kết hợp liệu pháp nâng cơ; nếu mỡ là nguyên nhân chính thì đây là lựa chọn ưu tiên. Vì vậy, bước đầu tiên là đến gặp bác sĩ để xác định xem cằm của bạn có phải do mỡ hay không. Nếu mỡ là nguyên nhân, thực hiện đều đặn vài lần sẽ mang lại mức độ hài lòng cao.

Sau điều trị, sưng và tê sẽ kéo dài một thời gian, nên nếu có sự kiện quan trọng sắp tới, hãy để dư thời gian phục hồi. Thay vì kỳ vọng thay đổi kịch tính ngay lập tức, hãy xem đây là cách điều chỉnh tự nhiên, từ từ. Gặp người thực hiện có nhiều kinh nghiệm, hiểu giải phẫu vùng cằm và tiêm đúng vị trí, kết quả sẽ vừa an toàn vừa ưng ý. Với những ai đang khó chịu vì góc nghiêng chưa thon gọn dù cân nặng ổn định, đây là liệu pháp rất đáng cân nhắc.