Tiêm tan mỡ phá vỡ trực tiếp tế bào mỡ vùng cục bộ như thế nào, chuyện sưng và số lần tiêm theo từng vùng

Nhiều người cảm thấy cằm đôi hay bắp tay dù tập luyện chăm chỉ cũng khó giảm được. Vì mỡ toàn thân giảm dần nhưng riêng vùng đó vẫn như giữ nguyên. Đây chính là loại thủ thuật nhắm thẳng vào vùng mỡ cục bộ này, tiêm tan mỡ.

Tiêm tan mỡ không phải là uống hay bôi thuốc giảm cân, mà là dùng kim tiêm đưa thuốc trực tiếp vào đúng nơi mỡ tích tụ. Hãy cùng tìm hiểu từ đầu vì sao phương pháp này được biết đến là có hiệu quả với mỡ cục bộ.

Tiêm tan mỡ, thực chất là tiêm gì vào cơ thể?

Thành phần được dùng phổ biến nhất trong tiêm tan mỡ là axit deoxycholic. Cái tên nghe có vẻ xa lạ, nhưng thực ra đây là chất mà cơ thể chúng ta vốn tự sản sinh ra. Đó là một loại axit mật được gan tiết ra để tiêu hóa chất béo.

Khi ăn đồ nhiều dầu mỡ, axit mật trong ruột sẽ phá nhỏ các khối chất béo để hỗ trợ tiêu hóa. Cơ chế này giống như khi rửa bát, chất tẩy rửa làm tan lớp dầu mỡ bám trên đĩa. Axit deoxycholic khi gặp mỡ cũng thể hiện tính chất giống chất tẩy rửa như vậy.

Ngoài chế phẩm chỉ chứa axit deoxycholic, tại nhiều nơi còn sử dụng loại kết hợp thêm phosphatidylcholine (PPC), một thành phần phospholipid. Phosphatidylcholine có cấu trúc tương tự thành phần mỡ tạo nên màng tế bào, nên được cho là cũng góp phần làm rối loạn cấu trúc màng quanh tế bào mỡ. Cả hai thành phần đều hướng đến cùng một mục tiêu, giảm chính số lượng tế bào mỡ đang tích tụ dưới da.

Cơ chế màng tế bào mỡ bị phá vỡ

Tế bào mỡ có cấu trúc giống một quả bóng bay mỏng, bên trong chứa đầy khối chất béo. Nguyên liệu tạo nên lớp màng này là phospholipid, một loại chất béo, được sắp xếp thành lớp kép mỏng gồm phần ưa nước và phần ưa dầu xen kẽ.

Axit deoxycholic có tính chất giống chất tẩy rửa nên len vào giữa lớp kép phospholipid này và làm xáo trộn cấu trúc. Giống như bề mặt quả bóng vốn chắc chắn bỗng bị đục lỗ chỗ. Khi màng bị hư hại theo cách đó, tế bào không còn giữ được hình dạng và vỡ ngay tại chỗ.

Quá trình này được gọi là ly giải tế bào, đúng nghĩa đen là hiện tượng tế bào tan rã như bị hòa tan. Điều quan trọng cần lưu ý là tác dụng này không chỉ giới hạn ở tế bào mỡ, mà bất kỳ màng tế bào nào ở vị trí thuốc chạm đến cũng có thể phản ứng tương tự. Vì vậy thủ thuật cần nhắm chính xác vào đúng lớp mỡ tích tụ, và độ chính xác này phụ thuộc rất nhiều vào tay nghề của người thực hiện.

Chế phẩm có pha thêm phosphatidylcholine được cho là còn có thêm tác dụng nhũ hóa mỡ thành những hạt nhỏ li ti. Nhũ hóa là quá trình biến khối dầu vốn khó hòa tan trong nước thành các hạt cực nhỏ, phân tán đều. Nguyên lý này khá giống khi làm sốt mayonnaise, lúc dầu và giấm hòa quyện vào nhau.

Con đường mỡ đã phân hủy được đào thải ra khỏi cơ thể

Khi màng tế bào vỡ ra, chất béo và các mảnh vụn tế bào bên trong sẽ tràn vào khoảng gian bào. Nếu để nguyên như vậy có thể gây gánh nặng cho cơ thể, nên cơ thể sẽ ngay lập tức bắt tay vào dọn dẹp.

Nhân vật chính đảm nhận việc dọn dẹp này là đại thực bào. Đại thực bào là tế bào miễn dịch tuần tra khắp cơ thể, nuốt trọn và tiêu hủy tế bào chết hay vật lạ, đúng như tên gọi là loại tế bào ăn được cả những thứ lớn. Khi phát hiện mảnh vụn của tế bào mỡ đã vỡ, đại thực bào sẽ tiến đến và nuốt xử lý ngay tại chỗ.

Chất béo mà đại thực bào nuốt vào sau đó được vận chuyển dần ra khỏi cơ thể qua hệ bạch huyết. Hệ bạch huyết là một hệ thống riêng biệt với mạch máu, đóng vai trò như con đường lọc và di chuyển chất thải cùng lượng nước dư thừa trong cơ thể. Quá trình này không kết thúc trong một hai ngày mà diễn ra chậm rãi trong 4 đến 6 tuần, nên nhiều báo cáo cho thấy thay đổi thường rõ rệt hơn sau 4 đến 6 tuần chứ không phải ngay sau khi tiêm.

Và một điều quan trọng cần biết là tế bào mỡ một khi đã vỡ và biến mất theo cách này thì được cho là không tái sinh trở lại. Vì số lượng tế bào mỡ ở người trưởng thành nhìn chung đã cố định, nên hiệu quả giảm số lượng tế bào mỡ tại vùng đó có thể duy trì lâu dài, đây cũng là một trong những lý do khiến thủ thuật này được nhiều người quan tâm.

Vì sao liều lượng và số lần tiêm khác nhau theo từng vùng?

Liều lượng và số lần cần thiết của tiêm tan mỡ được lên kế hoạch khác nhau tùy từng vùng. Lý do khá đơn giản, độ dày, diện tích lớp mỡ và độ nhạy cảm của mô xung quanh ở mỗi vùng là khác nhau.

• Vùng hẹp và nông như cằm đôi: Lớp mỡ mỏng, diện tích nhỏ nên lượng thuốc tiêm mỗi lần cũng được giữ ở mức thấp. Tuy nhiên đây là vị trí nhạy cảm vì có dây thần kinh và mạch máu đi gần, nên được cho là an toàn hơn khi chia nhỏ liều và giãn cách thời gian hợp lý giữa các lần tiêm.
• Vùng rộng và dày như bắp tay hay bụng: Lớp mỡ vừa dày vừa rộng nên khó đạt được phản ứng đủ mạnh chỉ với một lần thực hiện. Thuốc cần được chia tiêm ở nhiều điểm để lan tỏa đều, nên nhiều trường hợp cần đến 3 đến 5 lần tiêm.
• Lý do phải chia nhiều lần: Như đã nói ở trên, quá trình mỡ phân hủy và được đại thực bào dọn dẹp cần 4 đến 6 tuần. Nếu bỏ qua thời gian phục hồi này và tiêm liên tục với khoảng cách quá ngắn, mô có thể chịu thêm gánh nặng. Vì vậy cách làm phổ biến là để cách khoảng 4 đến 6 tuần rồi mới thực hiện lần tiếp theo.

Việc tuân thủ đúng liều lượng và khoảng cách giữa các lần tiêm theo từng vùng chính là chìa khóa để cân bằng giữa hiệu quả và độ an toàn.

Sưng sau khi tiêm, vì sao xuất hiện và kéo dài bao lâu?

Sau khi tiêm tan mỡ, vùng đó thường bị sưng và cứng lại trong khoảng 2 đến 5 ngày. Đây không hẳn là tác dụng phụ mà là phản ứng tự nhiên của cơ thể đi kèm với quá trình tế bào bị phá vỡ và được dọn dẹp.

Khi màng tế bào vỡ, cơ thể xem đó như một dạng tổn thương và tạo ra phản ứng viêm. Viêm là phản ứng phòng vệ bình thường của cơ thể, đưa nhiều máu và tế bào miễn dịch hơn đến vùng bị tổn thương để hỗ trợ hồi phục. Trong quá trình này, mạch máu giãn ra và nước dồn vào khoảng gian bào khiến vùng đó bị sưng.

Ngoài ra, khi đại thực bào tập trung đến để dọn dẹp, mô có thể tạm thời có cảm giác cứng, vón cục. Nếu sờ vào thấy như có cục nhỏ, đó thường là dấu hiệu cho thấy quá trình dọn dẹp đang diễn ra.

Cảm giác sưng và cứng thường rõ nhất vào khoảng 2 đến 3 ngày sau khi tiêm, sau đó nhiều báo cáo cho thấy sẽ dịu dần trong 1 đến 2 tuần tiếp theo. Trong khoảng thời gian này, một số điều sau có thể hữu ích.

• Tránh massage hay chườm ép: Vì kích thích vào mô đang trong quá trình xử lý có thể khiến phản ứng viêm tăng thêm.
• Uống đủ nước: Được cho là giúp cơ thể vận chuyển chất thải qua hệ bạch huyết diễn ra thuận lợi hơn.
• Chườm lạnh: Có báo cáo cho thấy việc co mạch tạm thời giúp giảm sưng và đau ở giai đoạn đầu.

Mất bao lâu để thấy hiệu quả rõ rệt?

Tiêm tan mỡ không phải là thủ thuật cho cảm giác thon gọn ngay lập tức sau khi tiêm. Ngược lại, giai đoạn đầu có thể trông hơi phồng hơn tạm thời do sưng.

Vì toàn bộ quá trình mỡ bị phá vỡ, được đại thực bào dọn dẹp rồi thoát ra qua hệ bạch huyết diễn ra trong 4 đến 6 tuần, nên thay đổi thực sự thường được cho là chỉ dần lộ rõ sau 4 tuần kể từ khi tiêm. Và do đặc thù thủ thuật thường chia làm 2 đến 4 lần, sau khi hoàn tất lần cuối cùng, mô vẫn có thể cần thêm 4 đến 12 tuần nữa để ổn định.

Vì vậy cách tiếp cận thực tế hơn là lên kế hoạch trước cho toàn bộ số lần tiêm và thời gian hồi phục, rồi kiên nhẫn chờ đợi thay vì vội vàng muốn thấy kết quả ngay. Cũng nên biết rằng tốc độ phản ứng của tế bào mỡ và khả năng chuyển hóa khác nhau ở mỗi người, nên thời điểm cảm nhận được thay đổi cũng có thể khác nhau.

Cần kiểm tra gì để tiêm an toàn?

Cả axit deoxycholic lẫn phosphatidylcholine đều bắt nguồn từ những thành phần vốn có sẵn trong cơ thể, nên được xem là tương đối an toàn. Tuy nhiên vì cơ chế hoạt động là phá vỡ màng tế bào, nếu vị trí và độ sâu tiêm không chính xác, thuốc có thể ảnh hưởng đến cả những mô không mong muốn.

Đặc biệt, nếu thuốc vô tình đi vào gần cơ, dây thần kinh hoặc mạch máu, có báo cáo cho thấy có thể xuất hiện phản ứng như tê bì tạm thời hay yếu cơ. Đây cũng là lý do vì sao thủ thuật cần được thực hiện bởi bác sĩ nắm rõ cấu trúc giải phẫu của từng vùng. Những vùng có dây thần kinh và mạch máu đan xen dày đặc như vùng mặt càng đòi hỏi độ chính xác cao hơn.

Trước khi thực hiện, nên được tư vấn trước về tổng số lần cần tiêm (thường là 2 đến 4 lần), khoảng cách giữa các lần và thời điểm sưng sẽ dịu xuống. Nếu vùng tiêm sưng nặng hơn dự kiến, đau kéo dài hoặc có cảm giác tê bất thường, cần báo ngay cho cơ sở y tế. Không nóng vội rút ngắn khoảng cách giữa các lần tiêm mà dành đủ thời gian cho mô hồi phục, đó chính là con đường ngắn nhất dẫn đến kết quả vừa an toàn vừa hài lòng.

References

Korean Dermatological Association, Ministry of Food and Drug Safety (MFDS), American Academy of Dermatology (AAD), and U.S. Food and Drug Administration (FDA).