Tiêm tan mỡ: hiệu quả, sưng, liều lượng theo vùng và số lần tiêm

Nhiều người cảm thấy cằm đôi hay bắp tay là những vùng dù tập luyện chăm chỉ cỡ nào cũng khó giảm. Lý do là vì mỡ toàn thân có giảm đi thật, nhưng riêng vùng đó dường như vẫn giữ nguyên như cũ. Để nhắm trúng những vùng mỡ cục bộ như vậy, người ta dùng đến tiêm tan mỡ.

Tiêm tan mỡ không phải là uống hay bôi thuốc giảm cân, mà là dùng kim đưa thuốc trực tiếp vào đúng nơi mỡ đang tích tụ. Vậy vì sao cách này lại được cho là có hiệu quả với mỡ cục bộ, hãy cùng tìm hiểu từng bước một.

Mũi tiêm tan mỡ có những thành phần nào?

Thành phần được dùng phổ biến nhất trong tiêm tan mỡ là acid deoxycholic. Cái tên này nghe có vẻ xa lạ, nhưng thực ra đây là chất mà cơ thể chúng ta vốn tự tạo ra. Gan sản xuất một loại acid mật gọi là acid cholic rồi đưa xuống ruột, và chính acid cholic này khi đi qua vi khuẩn đường ruột sẽ chuyển hóa thành acid deoxycholic. Nói cách khác, acid deoxycholic không phải là acid mật do gan tiết ra trực tiếp, mà là acid mật thứ cấp, được vi khuẩn đường ruột chuyển hóa thêm một lần nữa.

Khi ăn đồ nhiều dầu mỡ, acid mật trong ruột sẽ phân cắt các khối mỡ thành từng phần nhỏ để hỗ trợ tiêu hóa. Cơ chế này tương tự như khi rửa bát, nước rửa chén sẽ làm tan lớp dầu mỡ bám trên đĩa. Acid deoxycholic khi gặp mỡ cũng thể hiện tính chất giống chất tẩy rửa như vậy.

Ngoài chế phẩm chứa riêng acid deoxycholic, tại một số nơi còn dùng loại thuốc tiêm phối hợp thêm phosphatidylcholine, một thành phần phospholipid. Phosphatidylcholine có cấu trúc khá giống với thành phần mỡ tạo nên màng tế bào, nên được cho là cũng góp phần làm lung lay cấu trúc màng bao quanh tế bào mỡ. Dù là thành phần nào, mục tiêu chung vẫn giống nhau, đó là làm giảm chính số lượng tế bào mỡ đang tích tụ dưới da.

Màng tế bào mỡ bị phá vỡ như thế nào?

Tế bào mỡ có cấu trúc giống như một quả bóng bay mỏng, bên trong chứa đầy các khối mỡ. Lớp màng bao bọc này được tạo nên từ phospholipid, một chất béo có cấu trúc lớp kép mỏng, gồm phần ưa nước và phần ưa dầu ghép với nhau.

Acid deoxycholic mang tính chất tương tự chất tẩy rửa, nên khi chen vào giữa lớp kép phospholipid này, nó sẽ làm xáo trộn cấu trúc màng. Bề mặt quả bóng vốn chắc chắn giờ bị đục thủng lỗ chỗ. Khi màng bị phá hủy như vậy, tế bào không còn giữ được hình dạng và sẽ vỡ ra ngay tại chỗ.

Quá trình này được gọi là ly giải tế bào, đúng nghĩa là hiện tượng tế bào tan rã như bị hòa tan. Điều quan trọng cần lưu ý là tác động này không chỉ giới hạn ở tế bào mỡ, mà bất kỳ màng tế bào nào tiếp xúc với vị trí tiêm cũng có thể phản ứng tương tự. Chính vì vậy, mũi tiêm cần được đặt chính xác vào đúng lớp mỡ, và độ chính xác này phụ thuộc rất nhiều vào tay nghề của người thực hiện.

Chế phẩm có thêm phosphatidylcholine được ghi nhận là còn có thêm tác dụng nhũ hóa mỡ thành những hạt rất nhỏ. Nhũ hóa là quá trình biến những khối dầu vốn khó hòa tan trong nước thành các hạt li ti phân tán đều, giống như nguyên lý dầu và giấm trộn với nhau khi làm sốt mayonnaise.

Quá trình đào thải mỡ đã vỡ

Khi màng tế bào vỡ ra, thành phần mỡ và xác tế bào bên trong sẽ tràn ra khoảng trống giữa các mô. Nếu để nguyên như vậy có thể gây gánh nặng cho cơ thể, nên cơ thể sẽ bắt tay ngay vào việc dọn dẹp.

Nhân vật chính đảm nhận công việc dọn dẹp này là đại thực bào. Đại thực bào là tế bào miễn dịch tuần tra khắp cơ thể, nuốt trọn và loại bỏ tế bào chết hay dị vật, đúng như tên gọi là loại tế bào ăn được cả những thứ lớn. Khi phát hiện xác tế bào mỡ đã vỡ, đại thực bào sẽ tiến đến và nuốt xử lý ngay tại chỗ.

Thành phần mỡ mà đại thực bào đã nuốt sau đó sẽ được vận chuyển dần ra ngoài cơ thể qua hệ bạch huyết. Hệ bạch huyết là hệ thống riêng biệt với mạch máu, đóng vai trò lọc và di chuyển chất thải cùng lượng nước dư thừa trong cơ thể. Quá trình này không kết thúc trong một hai ngày mà diễn ra chậm rãi trong khoảng 4 đến 6 tuần, nên nhiều báo cáo cho thấy sự thay đổi thường rõ rệt hơn ở thời điểm 4 đến 6 tuần sau tiêm, chứ không phải ngay sau khi thực hiện.

Và một điều quan trọng khác là, những tế bào mỡ đã vỡ và biến mất theo cách này được cho là sẽ không tái sinh trở lại. Số lượng tế bào mỡ ở người trưởng thành thường được cố định, nên hiệu quả giảm số lượng tế bào mỡ tại vùng đó có thể duy trì lâu dài, đây cũng là một trong những lý do khiến phương pháp này được chú ý.

Khác biệt liều giữa cằm đôi và bắp tay

Tiêm tan mỡ được lên kế hoạch với liều lượng và số lần tiêm khác nhau tùy theo từng vùng. Lý do khá đơn giản, đó là vì độ dày, diện tích lớp mỡ và độ nhạy cảm của mô xung quanh ở mỗi vùng không giống nhau.

• Vùng hẹp và nông như cằm đôi: Lớp mỡ mỏng và diện tích nhỏ nên liều dùng mỗi lần thường được giữ ở mức thấp. Tuy vậy, đây lại là vị trí nhạy cảm vì có dây thần kinh và mạch máu đi gần, nên được cho là an toàn hơn khi chia nhỏ liều và thực hiện cách nhau một khoảng thời gian đủ dài.
• Vùng rộng và dày như bắp tay hay vùng bụng: Do lớp mỡ dày và diện tích lớn, chỉ một lần tiêm thường khó tạo ra phản ứng đủ rõ rệt. Cần chia nhỏ và tiêm ở nhiều điểm để thuốc phân bố đều, nên số lần tiêm thường cần đến 3 đến 5 lần.
• Lý do phải chia thành nhiều lần: Như đã nói ở trên, quá trình mỡ bị phá vỡ và đại thực bào dọn dẹp cần khoảng 4 đến 6 tuần. Nếu bỏ qua thời gian phục hồi này và tiêm liên tục với khoảng cách quá ngắn, mô có thể chịu gánh nặng tích lũy. Vì vậy, cách phổ biến hiện nay là để khoảng cách 4 đến 6 tuần rồi mới thực hiện lần tiêp theo.

Việc tuân thủ đúng liều lượng và khoảng cách giữa các lần tiêm theo từng vùng chính là mấu chốt để cân bằng giữa hiệu quả và an toàn.

Sưng sau khi tiêm kéo dài bao lâu?

Sau khi tiêm tan mỡ, vùng đó thường sưng và cứng lại trong khoảng 2 đến 5 ngày. Đây không hẳn là tác dụng phụ, mà là phản ứng tự nhiên của cơ thể đi kèm với quá trình tế bào bị phá vỡ và được dọn dẹp.

Khi màng tế bào vỡ ra, cơ thể sẽ nhận diện đây là một dạng tổn thương và khởi động phản ứng viêm. Viêm là phản ứng phòng vệ bình thường của cơ thể, đưa thêm máu và tế bào miễn dịch đến vùng bị tổn thương để hỗ trợ phục hồi. Trong quá trình này, mạch máu giãn ra và nước tích tụ giữa các mô, tạo nên tình trạng sưng.

Ngoài ra, khi đại thực bào tập trung đến để dọn dẹp, mô có thể tạm thời có cảm giác cứng và vón cục. Nếu chạm tay vào thấy như có cục cứng, đó thường được xem là dấu hiệu cho thấy quá trình dọn dẹp đang diễn ra.

Sưng và cảm giác cứng thường rõ nhất vào khoảng ngày thứ 2 đến ngày thứ 3 sau tiêm, sau đó giảm dần trong 1 đến 2 tuần tiếp theo. Trong khoảng thời gian này, một số lưu ý sau có thể hữu ích.

• Tránh massage hoặc chèn ép: Vì kích thích vào mô đang trong quá trình xử lý có thể khiến phản ứng viêm tăng thêm.
• Uống đủ nước: Được cho là giúp hệ bạch huyết vận chuyển chất thải diễn ra thuận lợi hơn.
• Chườm lạnh: Có báo cáo cho thấy việc co mạch tạm thời giúp giảm sưng và đau ở giai đoạn đầu.

Khi nào bắt đầu thấy hiệu quả?

Tiêm tan mỡ không phải là phương pháp cho cảm giác thon gọn ngay sau khi thực hiện. Ngược lại, ở giai đoạn đầu, vùng đó có thể trông sưng phồng hơn tạm thời do phản ứng viêm.

Toàn bộ quá trình từ mỡ bị phá vỡ, đại thực bào dọn dẹp, cho đến khi được đào thải qua hệ bạch huyết diễn ra trong khoảng 4 đến 6 tuần, nên sự thay đổi thực sự được cho là chỉ dần bộc lộ rõ sau 4 tuần kể từ khi tiêm. Thêm vào đó, do đặc thù của phương pháp này thường cần chia làm 2 đến 4 lần tiêm, nên sau khi hoàn tất lần tiêm cuối cùng, mô có thể cần thêm 4 đến 12 tuần nữa để ổn định hoàn toàn.

Vì vậy, thay vì nóng vội muốn thấy kết quả ngay, cách tiếp cận thực tế hơn là lên kế hoạch cho toàn bộ số lần tiêm và thời gian hồi phục ngay từ đầu, rồi kiên nhẫn chờ đợi. Cũng nên biết rằng tốc độ phản ứng của tế bào mỡ và khả năng chuyển hóa ở mỗi người là khác nhau, nên thời điểm cảm nhận được sự thay đổi cũng có thể khác nhau tùy từng người.

Lưu ý an toàn khi tiêm

Cả acid deoxycholic lẫn phosphatidylcholine đều bắt nguồn từ những thành phần vốn có sẵn trong cơ thể, nên được xem là tương đối an toàn. Tuy nhiên, vì cơ chế tác động là phá vỡ màng tế bào, nếu vị trí và độ sâu tiêm không chính xác, thuốc có thể ảnh hưởng đến cả những mô không mong muốn.

Đặc biệt, nếu thuốc vô tình đi vào gần cơ, dây thần kinh hoặc mạch máu, có thể xuất hiện các phản ứng như tê bì tạm thời hoặc yếu cơ. Đây cũng là lý do vì sao phương pháp này cần được thực hiện bởi bác sĩ hiểu rõ cấu trúc giải phẫu của từng vùng. Những vùng có dây thần kinh và mạch máu đi dày đặc như vùng mặt càng đòi hỏi độ chính xác cao hơn.

Trước khi thực hiện, nên được tư vấn rõ tổng số lần cần tiêm là bao nhiêu, thường là 2 đến 4 lần, khoảng cách giữa các lần ra sao, và sưng sẽ kéo dài trong bao lâu. Nếu vùng tiêm sưng nhiều hơn dự kiến, đau kéo dài hoặc có cảm giác tê bất thường, cần báo ngay cho cơ sở y tế. Không nóng vội rút ngắn khoảng cách giữa các lần tiêm, để mô có đủ thời gian phục hồi, chính là con đường ngắn nhất dẫn đến kết quả vừa an toàn vừa hài lòng.

References

Korean Dermatological Association, Ministry of Food and Drug Safety (MFDS), American Academy of Dermatology (AAD), and U.S. Food and Drug Administration (FDA).