Arbutin làm sáng da: vì sao phải vài tuần mới thấy hiệu quả?

Arbutin là cái tên quen thuộc trên bảng thành phần của nhiều sản phẩm dưỡng trắng. Tên gọi này bắt nguồn từ việc chất được tìm thấy đầu tiên trong lá cây việt quất gấu (uva ursi), loài cây có tên gọi mang nghĩa nho của gấu.

Nhưng bản thân arbutin lại không có khả năng làm mờ sắc tố mạnh mẽ. Thay vào đó, nó phát huy tác dụng bằng cách chuyển hóa từ từ thành một chất khác trong da, chính là hydroquinone, thành phần dưỡng trắng đã quá quen thuộc. Vậy vì sao arbutin lại chọn cách vận hành vòng vo như vậy? Hãy cùng tìm hiểu cơ chế từng bước một.

Sắc tố tích tụ như thế nào?

Sắc tố quyết định màu da chính là melanin. Melanin đóng vai trò như một tấm lá chắn, ngăn tia UV làm tổn thương DNA ở các lớp da sâu bên trong.

Tế bào sản sinh melanin gọi là melanocyte (tế bào hắc tố). Bên trong tế bào này có enzyme tyrosinase, chính enzyme này bắt lấy axit amin tyrosine và khởi động bước đầu tiên để biến nó thành melanin. Khi da tiếp xúc tia UV hoặc bị viêm, enzyme này hoạt động mạnh hơn, khiến sắc tố tích tụ đậm hơn ở vùng đó.

Nám, tàn nhang hay vết thâm sau mụn phần lớn là kết quả của việc tyrosinase hoạt động quá mức và kéo dài tại một vùng da nhất định. Vì vậy, các thành phần dưỡng trắng chủ yếu cạnh tranh nhau ở khả năng ức chế enzyme này.

Vì sao arbutin có gắn glucose?

Về mặt hóa học, arbutin là hydroquinone gắn thêm một phân tử glucose. Cấu trúc này được gọi là glycoside. Có thể hình dung đơn giản arbutin chính là hydroquinone được khoác thêm một lớp áo đường.

Hydroquinone ức chế tyrosinase rất mạnh nên hiệu quả dưỡng trắng của nó rõ rệt. Tuy nhiên nếu dùng ở dạng nguyên chất, da dễ bị kích ứng, và nếu dùng nồng độ cao trong thời gian dài, một số ít trường hợp có thể xuất hiện tình trạng nhiễm sắc tố xám xanh gọi là ochronosis.

Arbutin khoác lớp áo glucose lên hydroquinone để giữ cho chất này không giải phóng ồ ạt cùng lúc lên da. Sau đó, các enzyme trong da sẽ từ từ cởi bỏ lớp áo này, khiến hydroquinone rò rỉ ra từng chút một. Nói cách khác, đây là cách chọn giải phóng từ từ thay vì dội mạnh một lần.

Cách arbutin cố ý tác động chậm

Khi arbutin tiếp xúc với da, enzyme β-glucosidase có sẵn trong da sẽ dần cắt đứt liên kết giữa glucose và hydroquinone. Đây là một enzyme hoàn toàn khác với tyrosinase, enzyme tạo sắc tố. Trong quá trình này, hydroquinone được sinh ra với lượng rất nhỏ.

Lượng hydroquinone sinh ra theo cách này ít hơn nhiều so với sản phẩm chứa hydroquinone nguyên chất. Nhờ vậy mức kích ứng giảm đi, nhưng đổi lại tốc độ thấy hiệu quả cũng chậm hơn tương ứng. Có thể xem đây là một sự đánh đổi giữa an toàn và tốc độ.

Ngoài ra, cách arbutin ức chế tyrosinase cũng khá đặc biệt. Do có cấu trúc tương tự tyrosine, arbutin được cho là có thể khiến enzyme bắt nhầm nó thay vì tyrosine thật, khiến enzyme loay hoay vô ích. Cơ chế này giống như cắm một chiếc chìa khóa giả không vừa vào ổ khóa, chiếm luôn vị trí mà lẽ ra chìa khóa thật phải vào.

Alpha arbutin và beta arbutin khác nhau thế nào?

Trên thị trường, nhiều sản phẩm ghi thêm alpha hoặc beta phía trước tên arbutin. Hai dạng này là đồng phân, chỉ khác nhau ở hướng gắn của phân tử glucose.

• Beta arbutin: Là dạng tồn tại tự nhiên trong thực vật như cây việt quất gấu. Tốc độ β-glucosidase cắt đứt liên kết này tương đối chậm.
• Alpha arbutin: Gần như không có trong tự nhiên nên hầu hết được tổng hợp bằng phản ứng enzyme. Alpha arbutin liên kết với tyrosinase mạnh hơn beta arbutin, nên được ghi nhận là tác động hiệu quả hơn ở cùng nồng độ.
• Deoxyarbutin: Là thành phần cùng họ nhưng được tổng hợp hoàn toàn, không có vòng glucose nên tác động mạnh hơn, kéo theo việc cần bàn thêm về độ ổn định.

Vì vậy, nếu thấy bảng thành phần ghi alpha arbutin, có thể hiểu đây là thành phần tác động tích cực hơn một chút so với beta arbutin ở cùng nồng độ.

Khi nào thấy hiệu quả của arbutin?

Vì hoạt động theo cơ chế giải phóng từ từ, arbutin cũng thể hiện hiệu quả một cách chậm rãi. Dù dùng đều đặn, thông thường phải mất khoảng 4 đến 12 tuần mới thấy được sự thay đổi rõ rệt.

Khoảng thời gian này cần thiết vì hai lý do. Thứ nhất, quá trình arbutin chuyển hóa thành hydroquinone rồi ức chế tyrosinase vốn đã cần thời gian. Thứ hai, phần melanin đã hình thành và tích tụ trên bề mặt da chỉ nhạt đi khi lớp sừng bong ra tự nhiên, mà chu kỳ thay mới lớp sừng này vốn đã dao động quanh 4 tuần.

Vì vậy, thay vì đánh giá sản phẩm chứa arbutin chỉ sau 2 tuần, cần kiên trì sử dụng ít nhất 2 đến 3 tháng, tức là trọn một mùa, mới có thể nhận định được sự thay đổi. Nếu ngừng giữa chừng, enzyme sẽ hoạt động trở lại và sắc tố có thể dần quay lại.

Những điều cần lưu ý khi dùng arbutin

Bản thân arbutin ít gây kích ứng hơn hydroquinone, nhưng những điều cần lưu ý khi dùng thành phần dưỡng trắng nhìn chung không khác nhiều.

• Chống nắng là điều bắt buộc phải duy trì song song. Vì tia UV kích hoạt lại tyrosinase, nếu chỉ dùng arbutin mà không chống nắng, tốc độ tạo sắc tố và tốc độ ức chế sẽ triệt tiêu lẫn nhau khiến hiệu quả khó thấy rõ.
• Arbutin thường được kết hợp với các thành phần dưỡng trắng khác như niacinamide, tranexamic acid. Vì mỗi chất tác động vào một giai đoạn khác nhau trong quá trình hình thành melanin, khi dùng cùng nhau có thể mang lại hiệu quả bổ trợ lẫn nhau.
• Nếu dùng song song với các thành phần hỗ trợ thay mới lớp sừng như retinol, tốc độ đào thải melanin đã hình thành sẽ được cộng thêm, giúp cảm nhận thay đổi nhanh hơn một chút.
• Khi mới bắt đầu, nên dùng lượng nhỏ và theo dõi vài ngày xem da có bị đỏ hay châm chích không. Vì tình trạng hàng rào bảo vệ da của mỗi người khác nhau nên mức độ phản ứng cũng sẽ khác nhau.

Ngừng dùng thì sắc tố có quay lại không?

Vết thâm đã mờ đi nhờ arbutin có thể dần quay lại nếu ngừng sử dụng hoàn toàn. Bởi lẽ tyrosinase, enzyme tạo sắc tố, không hề biến mất mà chỉ đang bị kìm hãm tạm thời.

Vì vậy, sau khi đã thấy sự thay đổi rõ rệt, nhiều người vẫn tiếp tục thoa duy trì cùng với chống nắng. Tuy nhiên nếu dùng sản phẩm nồng độ cao trong thời gian dài, nên kiểm tra định kỳ tại phòng khám da liễu để an toàn hơn. Cơ quan An toàn Thực phẩm và Dược phẩm Hàn Quốc (MFDS) đã đặt giới hạn nồng độ arbutin được phép sử dụng trong mỹ phẩm, nên nếu chọn sản phẩm trong phạm vi này thì không cần quá lo lắng.

Nói cho cùng, arbutin không phải là thành phần xóa mờ sắc tố nhanh chóng và ngoạn mục, mà là thành phần dưỡng trắng được thiết kế chậm lại để có thể dùng an toàn trong thời gian dài. Hiểu được điều này, khoảng thời gian chờ đợi cũng sẽ bớt sốt ruột hơn.

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).