Vì sao khóe miệng cứ nứt nẻ, lở loét tái đi tái lại do nước bọt và nấm, cách chăm sóc

Hai bên khóe miệng bị nứt, đóng vảy trắng, hễ cười hay há miệng là thấy rát, đó chính là viêm khóe miệng. Nhiều người bôi son dưỡng mãi vẫn không khỏi, hoặc vừa lành được vài hôm thì đúng chỗ cũ lại nứt tiếp.

Đây không đơn thuần là nứt môi do khô. Khóe miệng là nếp gấp nơi môi trên và môi dưới gặp nhau, nên nước bọt rất dễ đọng lại, đồng thời vùng này liên tục cử động mỗi khi nói chuyện hay nhai. Khi nấm hoặc vi khuẩn nhân cơ hội bám vào, vết nứt càng khó lành. Hãy cùng tìm hiểu từng bước vì sao đúng vị trí này lại dễ nứt và dai dẳng đến vậy.

Vị trí và biểu hiện của viêm khóe miệng

Viêm khóe miệng xuất hiện ở hai đầu môi, đúng chỗ môi trên và môi dưới giao nhau. Ban đầu chỉ hơi đỏ và khô, nhưng theo thời gian da nứt ra, dịch rỉ ra từ khe nứt và đóng thành lớp màng trắng lở loét.

Mỗi lần há miệng, cười lớn hay nhai thức ăn, vết nứt lại bung ra và gây đau. Khác với tình trạng khô môi thông thường lan khắp cả môi, viêm khóe miệng chỉ khu trú đúng vào nếp gấp đó. Điều này cho thấy vấn đề chỉ dồn vào một điểm gấp duy nhất.

Có người chỉ bị một bên, có người bị cả hai bên cùng lúc. Dù bị bên nào thì vị trí xuất hiện luôn cố định, đó là nếp gấp hẹp nơi môi trên và môi dưới chạm nhau. Chính việc vị trí luôn cố định như vậy lại là manh mối để tìm ra nguyên nhân.

Vì sao vết nứt cứ tái diễn đúng ở khóe miệng?

Phần lớn da mặt phẳng phiu, nhưng khóe miệng thì khác. Đây là cấu trúc giống một nếp gấp, nơi môi trên và môi dưới áp sát vào nhau, nên phải gập vào rồi mở ra liên tục nhiều hơn hẳn các vùng da khác.

Vị trí gấp này gánh cùng lúc hai vấn đề. Một là khe hẹp rất dễ đọng nước bọt, hai là khe đó cứ mở ra khép lại mỗi khi nói và nhai. Cũng giống như phần vải bị gấp nếp trên quần áo luôn sờn rách trước những chỗ khác. Khi cùng một điểm bị vò đi vò lại liên tục, chính điểm đó sẽ yếu đi trước tiên.

Nước bọt làm mềm nhũn da như thế nào

Trong nước bọt có enzyme amylase, chất giúp phân giải thức ăn. Enzyme này ở trong khoang miệng thì vô hại, nhưng nếu cứ bám mãi trên vùng da bên ngoài khóe miệng, nó sẽ dần làm mềm nhũn lớp sừng trên bề mặt da.

Cứ hình dung như khi ngâm tay trong nước quá lâu, đầu ngón tay trắng bệch và nhăn nheo. Ở trạng thái đó da rất yếu, chỉ cần một kích thích nhỏ cũng dễ bong tróc và tổn thương. Khóe miệng cũng vậy. Thời gian ẩm ướt vì nước bọt càng kéo dài, lớp sừng càng mềm nhũn, và lớp da đã mềm nhũn ấy chỉ cần cười hay nhai cũng đủ nứt ra.

Vì sao nấm và vi khuẩn dễ xâm nhập vào vết nứt

Một khi đã nứt, vết thương không dừng lại ở đó. Khe nứt ẩm ướt và ấm áp chính là môi trường lý tưởng cho nấm (thường gặp nhất là Candida) và vi khuẩn (thường gặp nhất là tụ cầu vàng). Những vi sinh vật này vốn tồn tại với số lượng nhỏ trong khoang miệng và trên da, nhưng khi gặp khe nứt ẩm ướt, chúng sẽ sinh sôi rất nhanh ngay tại đó.

Khi nhiễm trùng xảy ra, tốc độ kích ứng tăng lên nhanh hơn tốc độ lành thương. Đó là lý do chỉ bôi kem dưỡng ẩm thôi thì khó khỏi. Ở người cao tuổi đeo răng giả khiến nếp gấp khóe miệng sâu hơn bình thường, hoặc người đeo khẩu trang lâu, người có thói quen thở bằng miệng, vùng khóe miệng cũng dễ luôn trong tình trạng ẩm ướt nên hay gặp tình trạng tương tự.

Ma sát và cử động khiến vết thương nặng hơn

Chắc hẳn ai cũng từng trải qua cảm giác vết thương ở khớp ngón tay cứ bung ra hoài. Mỗi lần gập ngón tay, lớp vảy lại nứt trở lại, khóe miệng cũng tương tự, mỗi lần nói, cười, nhai, vết nứt lại bung ra liên tục.

Để lành, vết thương cần thời gian để lớp da non phủ kín khe nứt, nhưng đây là vùng cử động cả trăm lần mỗi ngày, nên trước khi vảy hay da non kịp bám chắc thì vết thương đã lại bung ra. Vì vậy vùng này thường phục hồi chậm hơn hẳn các vết thương ở chỗ khác.

Vì sao vết thương khó lành và hay tái phát?

Tổng hợp lại các yếu tố vừa nêu, tình trạng mềm nhũn do nước bọt, nhiễm nấm và vi khuẩn, ma sát lặp đi lặp lại, cả ba yếu tố này cùng tác động lên một vị trí. Nếu chỉ có một yếu tố, vết thương có thể lành trong vài ngày, nhưng khi cả ba cùng xảy ra, chúng tạo thành một vòng lặp liên tục khơi lại lẫn nhau.

Khi khe nứt bị nhiễm trùng, vùng đó sưng và nhạy cảm hơn vì viêm, và làn da nhạy cảm ấy lại càng dễ bung ra chỉ với một cử động nhỏ. Vết thương bung ra lại tiếp tục tiếp xúc với nước bọt và vi khuẩn. Nếu vòng lặp này không bị cắt đứt, chỉ dùng kem dưỡng ẩm sẽ không giải quyết được, và sẽ lặp đi lặp lại kiểu tưởng như sắp khỏi rồi vài hôm sau lại nứt đúng chỗ cũ.

Vì thế viêm khóe miệng nhiều khi không khỏi ngay chỉ bằng cách loại bỏ một nguyên nhân duy nhất. Chỉ cần thiếu một trong ba việc, giảm thời gian ẩm ướt do nước bọt, giảm ma sát, và kiểm soát nhiễm trùng, hai yếu tố còn lại sẽ tiếp tục duy trì vòng lặp. Phải chăm sóc đồng thời cả ba mới cắt đứt được vòng luẩn quẩn này.

Những thói quen khiến vết nứt kéo dài

Một số thói quen phổ biến khiến vòng lặp này duy trì lâu hơn.

• Thói quen liếm môi hoặc khóe miệng thường xuyên: nước bọt chỉ làm ẩm tạm thời, nhưng khi khô đi lại càng hút thêm độ ẩm, khiến da khô và yếu hơn.
• Răng giả không vừa khít hoặc khớp cắn thay đổi gần đây: khi khoảng cách giữa hàm trên và hàm dưới thay đổi, khóe miệng dễ gấp sâu hơn bình thường, tạo thành túi nhỏ để nước bọt đọng lại.
• Đeo khẩu trang trong thời gian dài: hơi ẩm từ hơi thở và nước bọt bị giữ lại quanh miệng, khiến vùng này luôn trong tình trạng ẩm ướt.
• Chế độ ăn thiếu vitamin nhóm B hoặc thiếu sắt: đây là những dưỡng chất cần thiết để da và niêm mạc tự phục hồi, khi thiếu hụt thì ngay cả vết thương nhỏ cũng được cho là lành chậm hơn.
• Thói quen há miệng và chảy nước dãi khi ngủ: trong khi ngủ không thể tự lau, nên nước bọt đọng ở khóe miệng lâu hơn.

Cách chăm sóc giúp phục hồi nhanh hơn

Khi đã hiểu rõ nguyên nhân, hướng chăm sóc cũng trở nên rõ ràng. Điều quan trọng nhất là giảm tiếp xúc với nước bọt và ma sát, đồng thời đi khám nếu nghi ngờ nhiễm trùng.

• Nên cố gắng hạn chế thói quen liếm môi hoặc khóe miệng, vì đây là cách cắt đứt vòng luẩn quẩn nước bọt khô đi rồi lại hút thêm độ ẩm của da.
• Bôi một lớp mỏng các loại kem dưỡng dạng mỡ có khả năng khóa ẩm như vaseline nhiều lần trong ngày sẽ giúp giảm thời gian nước bọt tiếp xúc trực tiếp với da.
• Nếu vết nứt đóng vảy trắng lở loét hoặc không lành sau hơn 2 tuần, có thể nghi ngờ nhiễm nấm hoặc vi khuẩn, nên đến bác sĩ da liễu để được kê thuốc bôi kháng nấm hoặc kháng sinh phù hợp.
• Trong giai đoạn phục hồi, nên tránh các món ăn mặn, chua hoặc nhiều gia vị cay nồng vì có thể gây kích ứng thêm cho vết nứt.
• Nếu răng giả bị lỏng hoặc cảm thấy khớp cắn thay đổi gần đây, nên đi khám nha khoa song song, điều này giúp giảm nguy cơ tái phát.

Phần lớn viêm khóe miệng sẽ tự hồi phục trong vài ngày đến vài tuần nếu giảm được các nguyên nhân gây bệnh, nhưng nếu tình trạng tái phát nhiều lần hoặc kéo dài, nên đi khám vì có khả năng đã nhiễm trùng kèm theo. Thay vì sốt ruột khi tự chăm sóc mà chưa thấy đỡ, hãy nhớ rằng cần có thời gian để cả hai nguyên nhân là nước bọt và ma sát cùng giảm xuống.

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).