Vì sao đeo khẩu trang lâu càng dễ nổi mụn ở cằm và má, mối liên hệ giữa ma sát, độ ẩm, bít tắc lỗ chân lông và cách chăm sóc

Từ khi bắt đầu đeo khẩu trang thường xuyên, nhiều người nhận thấy vùng cằm và má nổi mụn nhiều hẳn lên. Hiện tượng này thường được gọi là mụn khẩu trang, tiếng Anh là maskne. Điều đáng chú ý là mũi và trán vẫn bình thường, trong khi mụn lại chỉ tập trung ở đúng những chỗ khẩu trang chạm vào.

Sự khác biệt theo từng vùng da chính là manh mối. Không phải toàn bộ khuôn mặt đột nhiên tiết dầu nhiều hơn, mà chỉ riêng vùng da nằm dưới khẩu trang có môi trường thay đổi. Ba yếu tố ma sát, độ ẩm và bít tắc cùng xuất hiện một lúc, tạo ra điều kiện lý tưởng để mụn hình thành đúng ở những vị trí đó.

Ba yếu tố này không tách rời nhau mà đan xen chặt chẽ. Ma sát làm lung lay hàng rào bảo vệ da, tạo kẽ hở cho độ ẩm dễ thấm vào hơn, rồi độ ẩm tích tụ khiến lỗ chân lông thu hẹp lại và dẫn đến bít tắc. Vì vậy mụn khẩu trang không phải kết quả của một nguyên nhân đơn lẻ, mà là chuỗi ba bước nối tiếp nhau. Khi tìm hiểu từng cơ chế một, mọi thứ sẽ trở nên dễ hiểu hơn nhiều.

Vì sao đeo khẩu trang lại khiến cằm và má nổi mụn nhiều hơn?

Khẩu trang áp sát vào da mặt suốt nhiều giờ liền, luôn đè lên cùng một vị trí. Trong suốt thời gian đó, bề mặt da và chất liệu vải cọ xát liên tục với nhau. Sự cọ xát này kích thích dần lớp sừng, lớp ngoài cùng của da vốn có vai trò như một tấm khiên mỏng ngăn tác nhân bên ngoài xâm nhập và giữ nước không bốc hơi.

Khi tấm khiên đó bị đè và cọ xát lặp đi lặp lại, chức năng bảo vệ sẽ yếu dần. Có thể hình dung giống bức tường gạch, khi lớp vữa giữa các viên gạch nứt dần theo thời gian. Vữa còn chắc thì tường mới vững, và tương tự, lớp lipid giữa các tế bào sừng phải còn nguyên vẹn thì da mới giữ được nước và chặn được vi khuẩn. Khi khe hở này mở rộng, vi khuẩn và tác nhân kích ứng dễ len vào hơn, kéo theo mụn viêm hình thành.

Cằm và má là những vùng dây đeo khẩu trang đi qua hoặc chất liệu ép mạnh nhất, nên chịu ma sát nhiều hơn hẳn các vùng khác. Trong khi đó, vùng mắt và trán ít bị khẩu trang cọ trực tiếp nên ảnh hưởng cũng nhẹ hơn. Đây chính là lý do cùng một khuôn mặt nhưng mức độ nổi mụn lại khác nhau rõ rệt theo từng vùng.

Quá trình ma sát làm lung lay hàng rào bảo vệ da

Bản thân từng lần cọ xát nhẹ đến mức gần như không cảm nhận được, nhưng vấn đề nằm ở sự lặp lại. Mỗi khi nói chuyện hay hít thở, mặt trong khẩu trang lại cọ vào da, và chuyển động này lặp lại hàng nghìn lần mỗi ngày. Từng lần riêng lẻ tuy nhỏ, nhưng tích lũy lại sẽ làm giảm sức chịu đựng của da.

Khi hàng rào bảo vệ yếu đi, da sẽ mất nước nhanh hơn. Để bù đắp, cơ thể có xu hướng kích thích tuyến bã nhờn tiết ra nhiều dầu hơn. Đây là lý do vì sao da càng khô lại càng có cảm giác bóng nhờn. Lượng dầu dư thừa này dễ tích tụ ngay tại miệng lỗ chân lông, tạo tiền đề cho giai đoạn bít tắc tiếp theo.

Không chỉ vậy, ma sát còn kích thích các đầu dây thần kinh trên bề mặt da. Khi kích thích lặp lại nhiều lần, tín hiệu viêm nhẹ sẽ duy trì âm ỉ tại vùng đó, khiến ngưỡng chịu đựng giảm xuống, chỉ cần một tác động nhỏ cũng đủ làm da ửng đỏ hoặc nổi mụn rõ hơn. Những kích thích bình thường có thể bỏ qua được lại dễ trở thành nguyên nhân gây mụn khi ở dưới lớp khẩu trang.

Độ ẩm và nhiệt tạo ra môi trường bít tắc như thế nào?

Mặt trong khẩu trang là một khoảng không gian nhỏ gần như kín. Mỗi lần thở ra, hơi nước ấm bị giữ lại bên trong, khiến độ ẩm và nhiệt độ cùng tăng lên. Điều kiện này không khác gì việc để cả khuôn mặt trong phòng xông hơi suốt nhiều giờ liền.

Độ ẩm cao khiến tế bào sừng trương phồng, làm miệng lỗ chân lông thu hẹp lại. Khi miệng lỗ chân lông hẹp đi, bã nhờn và tế bào chết không thoát ra được mà tích tụ bên trong. Hiện tượng lỗ chân lông bị bít như vậy gọi là bít tắc, và bên trong lỗ chân lông bít tắc lại thiếu oxy, ẩm ướt, ấm áp, đúng điều kiện thuận lợi để vi khuẩn Cutibacterium acnes, thủ phạm chính gây mụn, sinh sôi. Khi vi khuẩn phát triển mạnh, phản ứng miễn dịch của cơ thể sẽ tập trung vào vùng đó, biểu hiện thành mụn viêm đỏ và sưng.

Điều kiện này khá giống với việc nấm mốc dễ phát triển ở khe gạch phòng tắm. Nơi ẩm, ấm và kém thông thoáng luôn là nơi vi sinh vật ưa thích tụ tập, và lỗ chân lông bị bít dưới khẩu trang cũng trở thành nơi trú ngụ lý tưởng cho vi khuẩn. Thêm vào đó, mỗi lần tháo ra đeo lại, hơi ẩm và vi khuẩn còn bám trên vải lại tiếp xúc trở lại với da, khiến điều kiện này cứ lặp đi lặp lại.

Chất liệu khẩu trang và thời gian đeo ảnh hưởng ra sao?

Không phải loại khẩu trang nào cũng gây kích ứng như nhau. Vải sợi tổng hợp thường kém thoáng khí, giữ hơi ẩm và nhiệt lâu hơn. Ngược lại, chất liệu tự nhiên dệt thưa như cotton cho không khí lưu thông tốt hơn một chút, nhờ đó độ ẩm tích tụ ít hơn.

Thời gian tiếp xúc cũng là một yếu tố quan trọng. Đeo khẩu trang càng lâu, tổng thời gian da phải chịu ma sát và độ ẩm càng lớn. Thời gian đeo càng kéo dài thì gánh nặng lên lớp sừng càng tăng theo, và đây cũng là lý do những công việc hay hoàn cảnh phải đeo khẩu trang liên tục nhiều giờ thường ghi nhận tình trạng mụn khẩu trang phổ biến hơn.

Kích cỡ khẩu trang không vừa vặn cũng ảnh hưởng đáng kể. Nếu quá chật, lực ép lên da sẽ mạnh hơn khiến ma sát tăng lên, còn nếu quá rộng, khẩu trang lại xê dịch liên tục làm số lần cọ xát nhiều hơn. Nói cách khác, chọn kích cỡ vừa khít với khuôn mặt để giảm độ áp sát và chuyển động chính là cách đơn giản để giảm bớt ma sát.

• Diện tích vải tiếp xúc trực tiếp với da: Diện tích càng rộng thì vùng chịu ma sát càng lớn, và thay vì phân tán ra nhiều nơi, kích ứng lại có xu hướng dồn lặp lại vào một số vị trí nhất định.
• Độ thoáng khí của vải: Vải kém thoáng khí khiến hơi thở ra không thoát được, cứ đọng lại quanh vùng lỗ chân lông.
• Chu kỳ giặt và thay khẩu trang: Dùng khẩu trang đã tích tụ bã nhờn, tế bào chết và vi khuẩn trên bề mặt trong thời gian dài cũng giống như liên tục chà xát chỗ đó lên da, khiến kích ứng cộng dồn thêm.
• Sự chồng lấn với mỹ phẩm: Nếu kem nền hay kem chống nắng bị ép sát vào mặt trong khẩu trang, các thành phần này có thể tích tụ cùng lúc ở miệng lỗ chân lông và góp phần gây bít tắc.

Đâu là hướng chăm sóc cốt lõi cho mụn khẩu trang?

Hướng chăm sóc xoay quanh việc giảm dần từng nguyên nhân trong ba yếu tố kể trên, bằng cách giảm ma sát, hạ độ ẩm và giúp lỗ chân lông không bị bít. Thay vì chỉ giải quyết một yếu tố, khi chăm sóc đồng thời cả ba, hiệu quả thường rõ rệt hơn nhiều.

Làm sạch da là bước nền tảng nhất trong số đó. Sau khi tháo khẩu trang, rửa mặt bằng sữa rửa mặt dịu nhẹ giúp loại bỏ bã nhờn và mồ hôi, giảm bớt cặn bám ở miệng lỗ chân lông. Tuy nhiên, nếu rửa mặt quá thường xuyên hoặc quá mạnh tay lại có thể kích thích thêm lớp sừng và làm hàng rào bảo vệ yếu đi, vì vậy rửa mặt nhẹ nhàng khoảng hai lần mỗi ngày được khuyến khích hơn cả. Song song đó, cần dùng kem dưỡng ẩm để củng cố hàng rào bảo vệ, bởi hàng rào càng chắc thì da càng ít bị ảnh hưởng bởi ma sát.

Khi chọn thành phần chăm sóc, nên ưu tiên những sản phẩm ít gây kích ứng. Các thành phần trị mụn quen thuộc như salicylic acid hay benzoyl peroxide vẫn có thể hữu ích, nhưng nếu dùng ngay với nồng độ mạnh trên vùng da đã yếu sẵn vì ma sát, kích ứng có thể chồng lên kích ứng. Vì vậy trong giai đoạn phải đeo khẩu trang lâu, cách an toàn hơn là bắt đầu với công thức dịu nhẹ, rồi tăng dần tùy theo mức độ da chịu được.

Thói quen sinh hoạt nào giúp giảm kích ứng da?

Chỉ cần thay đổi vài thói quen nhỏ cũng có thể giảm kích ứng đáng kể. Nếu hoàn cảnh cho phép điều chỉnh thời gian đeo, thỉnh thoảng tháo khẩu trang một lúc để da được thông thoáng cũng rất hữu ích. Khi hơi ẩm và nhiệt bị giữ lại thoát ra ngoài, môi trường quanh lỗ chân lông sẽ tạm thời được cải thiện.

Lớp trang điểm dày dễ vón cục và bị đè nén hơn ở những vùng khẩu trang áp sát. Dùng lớp trang điểm mỏng nhẹ được cho là giúp giảm bít tắc hiệu quả hơn. Ngoài ra, nếu dùng lại khẩu trang qua nhiều ngày, nên giặt hoặc thay mới thường xuyên hơn, để tránh việc cọ lại bã nhờn và vi khuẩn tích tụ trên bề mặt vào da. Những thói quen này tuy không quá đặc biệt, nhưng vì tác động cùng lúc lên cả ba yếu tố ma sát, độ ẩm và bít tắc, nên vẫn đáng để duy trì đều đặn.

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).