Khác biệt giữa AHA và BHA: cách chọn theo loại da và so sánh hiệu quả

Khi nhìn thấy AHA hay BHA trên bảng thành phần mỹ phẩm, nhiều người dễ gộp chung cả hai vào nhóm "chất tẩy tế bào chết" mà không phân biệt. Tên gọi na ná nhau, lại thường được bày cạnh nhau trên kệ hàng nên càng dễ nhầm lẫn. Nhưng thực chất đây là hai thành phần có tính chất gần như đối lập, bắt đầu từ việc một loại tan trong nước còn loại kia tan trong dầu.

AHA (alpha hydroxy acid, axit alpha hydroxy) tan tốt trong nước nên chủ yếu hoạt động ở bề mặt da, trong khi BHA (beta hydroxy acid, axit beta hydroxy) tan tốt trong dầu nên có thể đi sâu vào bên trong lỗ chân lông đang bị bã nhờn bít tắc. Hãy cùng tìm hiểu từng chút một xem một thành phần tan trong nước và một thành phần tan trong dầu làm sạch tế bào chết ở những vị trí khác nhau như thế nào.

AHA tác động trên bề mặt da như thế nào?

Đại diện tiêu biểu của AHA là glycolic acid (chiết xuất từ mía đường) và lactic acid (chiết xuất từ sữa). Cả hai đều là thành phần ưa nước, tan tốt trong nước, nên khi thoa lên da chúng không đi sâu qua lớp sừng ngoài cùng mà chủ yếu tác động gần bề mặt.

Lớp sừng có cấu trúc giống như những viên gạch, là các tế bào sừng đã chết xếp chồng lên nhau, còn lớp lipid ở giữa đóng vai trò như xi măng gắn kết chúng lại. AHA làm giảm nhẹ độ pH của lớp sừng, từ đó làm lỏng các liên kết giữ những tế bào sừng dính vào nhau, gọi là desmosome (cầu nối protein liên kết giữa các tế bào). Cũng giống như khi lớp xi măng gắn gạch yếu đi thì từng viên gạch sẽ rơi ra, các tế bào sừng cũng bong ra một cách tự nhiên như vậy, giúp da thông thoáng và mịn màng hơn.

Cùng là AHA nhưng tùy kích thước phân tử mà mức độ tác động lại khác nhau. Glycolic acid có kích thước phân tử nhỏ nhất trong nhóm AHA nên thẩm thấu vào da nhanh, đồng thời khả năng tẩy tế bào chết cũng mạnh hơn. Ngược lại, lactic acid có phân tử lớn hơn nên dịu nhẹ hơn, lại có thêm khả năng hút ẩm nên vừa giúp tẩy tế bào chết vừa cấp ẩm cho da.

BHA đi vào sâu trong lỗ chân lông bằng cách nào?

Đại diện tiêu biểu của BHA là salicylic acid. Về cấu trúc, salicylic acid khá gần với nhóm hoạt chất aspirin, và điểm này cũng liên quan tới tác dụng làm dịu sẽ được nói tới ở phần sau. Đặc điểm quan trọng nhất của salicylic acid là tính ưa dầu, tan tốt trong dầu.

Nếu lau chảo dính dầu mỡ bằng khăn ướt thông thường thì chỉ sạch được bề mặt, còn dầu mỡ bám sâu vẫn còn nguyên, nhưng nếu dùng nước rửa chuyên dụng cho dầu mỡ thì chất tẩy rửa sẽ len vào trong dầu và hòa tan luôn cả phần bên trong. BHA cũng hoạt động tương tự như vậy, nó len theo dòng dầu trong con đường hẹp dẫn sâu vào tuyến bã nhờn nằm bên trong lỗ chân lông. Con đường đầy dầu này là nơi AHA tan trong nước không thể vượt qua được, nhưng BHA tan trong dầu lại có thể trôi xuống một cách tự nhiên.

Sau khi vào sâu bên trong lỗ chân lông, salicylic acid làm lỏng liên kết của khối nút bít tắc, tức là cục tế bào chết trộn lẫn với bã nhờn đã đóng cứng lại đang làm nghẽn lỗ chân lông, giúp thông thoáng con đường bị bít. Ngoài ra, vì cùng thuộc nhóm salicylate như aspirin, salicylic acid còn có tính chất làm dịu phản ứng viêm tại chỗ, nên được biết đến là có ích cho cả những làn da đang có mụn viêm, sần đỏ.

Khác biệt về vị trí tác động của AHA và BHA

Sự khác biệt giữa hai thành phần này suy cho cùng bắt nguồn từ việc lớp sừng và lỗ chân lông là hai vị trí hoàn toàn khác nhau trên cơ thể. Lớp sừng có cấu trúc dày đặc chỉ giữ lại được những thành phần tan trong nước ở gần bề mặt, trong khi con đường trong lỗ chân lông lại chứa đầy dầu nên chỉ thành phần tan trong dầu mới có thể đi sâu vào được.

Vì vậy, những vấn đề nằm ở bề mặt như kết cấu da, da xỉn màu, nếp nhăn nhỏ thường sẽ nghĩ ngay tới AHA, còn những vấn đề bắt nguồn từ bên trong lỗ chân lông như mụn đầu đen, mụn đầu trắng, mụn viêm thì sẽ nghĩ ngay tới BHA. Cả hai đều có chung mục đích lớn là làm sạch tế bào chết, nhưng vì vị trí xử lý khác nhau nên vấn đề da phù hợp cũng khác nhau.

Tiêu chí chọn theo loại da

Nếu da khô hoặc nhạy cảm, trong nhóm AHA thì lactic acid, vốn dịu nhẹ và có thêm khả năng cấp ẩm, thường ít gây áp lực cho da hơn. Còn glycolic acid, do phân tử nhỏ và tác động mạnh, có thể gây kích ứng nên nên bắt đầu từ nồng độ thấp.

Nếu da nhiều dầu, hay nổi mụn, mụn đầu đen thường xuyên thì BHA thường phù hợp hơn. Nhờ tính tan trong dầu, BHA lại thẩm thấu một cách tự nhiên trên làn da vốn đã nhiều bã nhờn, cộng thêm tác dụng làm dịu đã nói ở trên.

Một điều nhất định phải lưu ý là trong thời gian dùng AHA, da có thể trở nên nhạy cảm hơn với ánh nắng. Vào giai đoạn lớp sừng mỏng đi, tia UV có thể chiếu sâu hơn vào da, nên việc thoa kem chống nắng vào ban ngày là điều được khuyến khích song song. Xu hướng nhạy cảm với ánh sáng của BHA hiện chưa được ghi nhận rõ ràng bằng, nhưng trong thời gian dùng bất kỳ thành phần tẩy tế bào chết nào, việc chống nắng đầy đủ vẫn luôn là lựa chọn an toàn.

Có dùng AHA và BHA trong cùng một ngày được không?

Dùng AHA và BHA cùng lúc trong một ngày không phải là điều cấm kỵ, nhưng vì cả hai đều là thành phần tẩy tế bào chết nên kích ứng có thể chồng lên nhau. Nếu lớp lipid và yếu tố dưỡng ẩm tự nhiên vốn giữ lớp sừng lại cũng bị cuốn trôi theo, hàng rào bảo vệ da chưa kịp phục hồi có thể khiến da bị đỏ hoặc châm chích.

Vì vậy, nếu lần đầu muốn dùng chung hai thành phần này, thay vì thoa chồng lên nhau trong cùng một buổi tối, nên chia ra dùng sáng và tối, hoặc luân phiên ngày này dùng loại này ngày kia dùng loại kia, vừa dùng vừa theo dõi phản ứng của da. Nếu da đã quen với cả hai thành phần rồi thì có thể tăng dần tần suất dùng chung.

Chăm sóc da trước và sau khi dùng

Với các thành phần tẩy tế bào chết, việc chăm sóc đi kèm cũng quan trọng không kém hiệu quả, có như vậy mới dùng lâu dài mà không gặp tác dụng phụ. Dưới đây là những điều nên chú ý.

• Kem chống nắng: Trong thời gian dùng AHA, việc chống nắng đặc biệt quan trọng vì lớp sừng mỏng đi khiến tia UV có thể chiếu sâu hơn vào da.
• Bắt đầu với tần suất thấp: Ban đầu nên dùng khoảng 2 đến 3 lần một tuần. Nếu dùng hằng ngày ngay từ đầu, hàng rào bảo vệ da chưa kịp thích nghi có thể khiến kích ứng tăng lên.
• Không chồng với các thành phần tẩy tế bào chết khác: Nên tránh dùng chung trong cùng một buổi tối với các thành phần thúc đẩy tái tạo da khác như retinol. Khi kích ứng chồng lên nhau, hàng rào bảo vệ da sẽ không có đủ thời gian phục hồi.
• Tránh vùng da đang tổn thương hoặc viêm: Thoa thành phần có tính axit lên vùng da đã bị tổn thương có thể khiến kích ứng cảm nhận rõ hơn, vì chức năng hàng rào bảo vệ ở đó vốn đã yếu sẵn.
• Kiểm tra trước khi dùng sản phẩm nồng độ cao: Sản phẩm nồng độ thấp dùng tại chỗ nhìn chung an toàn, nhưng vì salicylic acid cùng nhóm với aspirin nên nếu đang mang thai hoặc đang dùng thuốc khác, nên hỏi ý kiến trước khi dùng sản phẩm nồng độ cao.

Khi nào bắt đầu thấy hiệu quả?

Da vốn có chu kỳ đều đặn để tạo tế bào sừng mới và loại bỏ tế bào cũ, gọi là quá trình turnover. Ở làn da trẻ, chu kỳ này khoảng 4 tuần, nhưng càng lớn tuổi thì chu kỳ này càng có xu hướng kéo dài hơn.

AHA và BHA đóng vai trò hỗ trợ nhẹ nhàng cho quá trình turnover này. Vì vậy, để thấy kết quả rõ ràng khi dùng đều đặn cũng cần thời gian tương ứng với chu kỳ đó. Nhìn chung, dùng đều đặn khoảng 4 đến 8 tuần sẽ bắt đầu cảm nhận được da mịn hơn, tông da sáng dần lên, còn những vấn đề sâu hơn như sắc tố hay lỗ chân lông thường cần duy trì đến khoảng 12 tuần thì thay đổi mới rõ rệt.

Thay vì mong đợi thay đổi ngoạn mục chỉ sau một hai ngày, việc kiên trì theo đúng chu kỳ tự nhiên của cơ thể như turnover sẽ ít gây áp lực cho da hơn và cho kết quả ổn định hơn.

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).