หลักการที่หนามเกลียวไหมมิ้นท์ดึงรั้งเนื้อเยื่อขึ้น และความแตกต่างของระยะเวลาคงอยู่ตามวัสดุ PDO กับ PCL

ไหมมิ้นท์คือไหมกลุ่มเกลียวที่มีหนามเล็ก ๆ เรียงถี่อยู่บนผิวไหม ต่างจากไหมโมโนที่ผิวเรียบเนียน หนามเหล่านี้ทำหน้าที่เกาะยึดเนื้อเยื่อโดยรอบแล้วดึงขึ้น แต่หลายคนยังไม่รู้แน่ชัดว่าหนามออกแรงยึดจับได้อย่างไร และทำไมระยะเวลาคงอยู่ของไหมแต่ละชนิดจึงต่างกัน

หลายคนมักเข้าใจว่าการร้อยไหมคือการใช้ไหมเส้นเดียวดึงรั้งผิวหนังเฉย ๆ แต่ในความเป็นจริง ทิศทางและจำนวนของหนาม รวมถึงวัสดุที่ใช้ทำไหม (PDO หรือ PCL) ทำงานร่วมกันเพื่อกำหนดทั้งแรงดึงรั้งช่วงแรกและความคงทนในระยะยาว ปัจจัยทั้งสองทำงานคนละจังหวะเวลา หากเข้าใจหลักการนี้ ก็จะเห็นภาพชัดขึ้นว่าทำไมไหมแต่ละแบบจึงอยู่ได้นานไม่เท่ากัน

ไหมมิ้นท์มีโครงสร้างอย่างไร?

ไหมมิ้นท์เป็นไหมเกลียวที่มีหนามเล็ก ๆ ยื่นออกมาหลายทิศทางรอบตัวไหมเส้นบาง ด้วยการที่หนามกระจายอยู่รอบแกนไหม ทำให้ทุกจุดที่ไหมพาดผ่านสามารถยึดเนื้อเยื่อได้จากหลายทิศทางพร้อมกัน

ถ้าไหมโมโนธรรมดาเปรียบเหมือนสายเบ็ดเรียบบาง ไหมเกลียวอย่างไหมมิ้นท์ก็เหมือนสายเบ็ดที่ฝังตะขอเล็ก ๆ ไว้ถี่ ๆ ยิ่งมีตะขอมาก และทิศทางยิ่งหลากหลาย พื้นที่ที่ยึดจับเนื้อเยื่อก็ยิ่งกว้างขึ้น ด้วยเหตุนี้บริเวณที่หย่อนคล้อยชัดเจนจึงมักเลือกใช้ไหมที่มีหนามมากกว่าไหมผิวเรียบ

หนามยึดจับเนื้อเยื่อด้วยแรงแบบไหน?

หนามมีโครงสร้างที่เข้าทางได้ง่ายในทิศทางหนึ่ง แต่พอดึงย้อนกลับจะเกี่ยวติดจนถอนออกยาก ลองนึกถึงเงี่ยงเบ็ดตกปลาก็จะเข้าใจง่ายขึ้น ตอนเบ็ดแทงเข้าจะลื่นเข้าไปได้เรียบ แต่พอดึงออกเงี่ยงจะเกี่ยวเนื้อจนต้านแรงดึง หลักการก็คล้ายกัน

เมื่อสอดไหมเส้นนี้เข้าไปในชั้นไขมันใต้ผิวหนังแล้วดึง หนามจะยึดเนื้อเยื่อรอบข้างไว้แล้วดึงขึ้นมาด้วยกัน กล่าวคือ ผิวหนังและเยื่อบาง ๆ ใต้ผิวตามแนวที่ไหมพาดผ่านจะถูกดึงตามขึ้นไปด้วย นี่คือเหตุผลที่หลังทำเสร็จใหม่ ๆ เส้นหน้าจะดูกระชับขึ้นทันที เพราะแรงยึดจับทางกายภาพนี้เอง

ตัวอย่างเช่น หากแก้มหย่อนคล้อยจนเส้นกรามเบลอ การสอดไหมมิ้นท์หนึ่งเส้นเข้าไปตามแนวนั้น จะทำให้เนื้อที่เคยหย่อนถูกยกขึ้นเล็กน้อย เส้นกรามจึงกลับมาชัดขึ้น ลองนึกถึงการใช้เข็มกลัดหนีบผ้าม่านที่ตกลงมาให้ยกขึ้นเล็กน้อย ผ้าที่เคยย้วยก็จะดูเรียบร้อยขึ้น หลักการก็คล้ายกันแบบนั้น หนามแต่ละอันทำหน้าที่เหมือนเข็มกลัดหลายตัวช่วยกันหนีบ ดังนั้นแม้จะใช้ไหมเพียงเส้นเดียว จำนวนจุดที่ยึดจับเนื้อเยื่อก็เพิ่มขึ้นตามจำนวนหนาม

เพราะเหตุใดแรงดึงรั้งจึงค่อย ๆ อ่อนลงเมื่อเวลาผ่านไป?

แรงที่หนามยึดจับเนื้อเยื่อไว้จะแรงที่สุดในช่วงแรก แล้วค่อย ๆ คลายลงตามเวลา ใบหน้าคือส่วนที่เคลื่อนไหวหลายพันครั้งต่อวันจากการเคี้ยว ยิ้ม พูดคุย การเคลื่อนไหวเหล่านี้ทำให้เนื้อเยื่อที่หนามเกี่ยวไว้ค่อย ๆ เลื่อนหลุดจากตำแหน่งเดิมทีละน้อย

นอกจากนี้ตัวไหมเองก็เป็นวัสดุที่สลายตัวได้ เมื่อเวลาผ่านไปเส้นไหมจะบางลงและความแข็งแรงก็ลดลง เป็นกระบวนการที่น้ำและเอนไซม์ในร่างกายค่อย ๆ กัดกร่อนผิวไหม คล้ายกับก้อนน้ำตาลที่แช่น้ำแล้วค่อย ๆ ละลายจากผิวนอกจนเล็กลงเรื่อย ๆ ความเร็วที่ไหมบางลงกับความเร็วที่แรงยึดจับอ่อนลงมักเดินไปพร้อมกัน ดังนั้นหากพึ่งพาแรงดึงรั้งทางกายภาพเพียงอย่างเดียว ผลลัพธ์จะไม่คงอยู่นาน

วัสดุ PDO กับ PCL ต่างกันอย่างไร?

ไหมเกลียวอย่างไหมมิ้นท์ส่วนใหญ่ผลิตจาก PDO (polydioxanone วัสดุไหมทางการแพทย์ที่สลายตัวเองในร่างกาย) หรือ PCL (polycaprolactone วัสดุที่สลายตัวได้เช่นกันแต่ช้ากว่า PDO) ทั้งสองชนิดเหมือนกันตรงที่สลายตัวในร่างกายจนกลายเป็นน้ำและคาร์บอนไดออกไซด์ในที่สุด แต่ความเร็วในการสลายตัวต่างกัน

PDO สลายตัวเร็วกว่าเมื่อเทียบกัน แต่ตัวไหมค่อนข้างแข็งจึงให้แรงดึงรั้งช่วงแรกที่แรง ในทางกลับกัน PCL สลายตัวช้ากว่าและมีความยืดหยุ่น ทำให้อยู่ในตำแหน่งที่ฝังไว้ได้นานกว่า ยิ่งไหมละลายช้าเท่าไร ก็ยิ่งกระตุ้นเนื้อเยื่อได้นานขึ้นเท่านั้น การเลือกวัสดุจึงเชื่อมโยงโดยตรงกับระยะเวลาคงอยู่ที่ต้องการ

เปรียบเทียบง่าย ๆ PDO เหมือนหม้อบางที่ร้อนเร็วและเย็นเร็ว ส่วน PCL เหมือนหม้อหนาที่ร้อนช้าแต่เก็บความร้อนได้นาน ไม่มีวัสดุไหนดีกว่ากันเสมอไป ขึ้นอยู่กับว่าต้องการกระตุ้นแบบสั้นแรง หรือกระตุ้นแบบยาวนานเบา ๆ ในทางปฏิบัติจึงมีการใช้ทั้งสองวัสดุผสมกัน เพื่อให้ได้ทั้งแรงดึงช่วงแรกและความคงทนระยะยาว

กระบวนการสร้างคอลลาเจนขณะไหมสลายตัวเป็นอย่างไร?

แม้แรงดึงรั้งของหนามจะค่อย ๆ คลายลง ผลลัพธ์ก็ไม่หายไปทันที เพราะขณะที่ไหมสลายตัวจะมีกลไกที่สองเกิดขึ้นควบคู่กัน ร่างกายรับรู้ว่าไหมเป็นสิ่งแปลกปลอม จึงเกิดปฏิกิริยาซ่อมแซมเล็ก ๆ ตามแนวที่ไหมพาดผ่าน ในกระบวนการนี้ไฟโบรบลาสต์ (เซลล์ในผิวหนังที่สร้างคอลลาเจน) จะเคลื่อนมารวมตัวกันบริเวณนั้นและสร้างคอลลาเจนใหม่ขึ้นมา

ลองนึกถึงตอนที่มีเสี้ยนไม้เล็ก ๆ ตำมือ บริเวณรอบเสี้ยนจะแดงและบวมขึ้นเล็กน้อยเพราะร่างกายเปิดสวิตช์ซ่อมแซมโดยอัตโนมัติ บริเวณที่ไหมพาดผ่านก็เกิดปฏิกิริยาคล้ายกันแต่เบากว่ามาก คอลลาเจนเปรียบเหมือนเสาที่ค้ำยันผิวหนังจากด้านล่าง เมื่อเสาต้นใหม่นี้เกิดขึ้น แม้ไหมจะสลายไปหมดแล้ว ผิวหนังก็ยังมีแรงพยุงตัวเองอยู่

ปัจจัยใดบ้างที่กำหนดระยะเวลาคงอยู่?

ระยะเวลาคงอยู่ของไหมมิ้นท์ไม่ได้ขึ้นอยู่กับปัจจัยเดียว มีปัจจัยหลายอย่างที่ทำงานร่วมกันดังนี้

• ความเร็วในการสลายตัวของวัสดุ: PCL สลายตัวช้ากว่า PDO ดังนั้นแม้ใช้จำนวนไหมเท่ากัน ไหมเกลียว PCL มักคงอยู่ได้นานกว่าโดยรวม เพราะยิ่งไหมอยู่นาน ก็ยิ่งกระตุ้นเนื้อเยื่อได้นานตามไปด้วย
• จำนวนและทิศทางของหนาม: หนามที่มากและกระจายหลายทิศทางจะเพิ่มจุดยึดจับเนื้อเยื่อ ทำให้แรงดึงรั้งช่วงแรกคงอยู่ได้ดีขึ้น เพราะเมื่อจุดยึดจับกระจายไปหลายจุดแทนที่จะเป็นจุดเดียว แรงจะกระจายตัวแต่ก็รับน้ำหนักได้อย่างสม่ำเสมอ
• จำนวนไหมและบริเวณที่ฝัง: ยิ่งฝังไหมมากและครอบคลุมพื้นที่กว้าง พื้นที่ที่สร้างคอลลาเจนก็ยิ่งกว้างตาม ทำให้ผลลัพธ์มักคงอยู่ได้นานขึ้น เพราะขอบเขตเนื้อเยื่อที่ถูกกระตุ้นกว้างขึ้นนั่นเอง
• สภาพผิวและพฤติกรรมการใช้ชีวิตของแต่ละคน: การโดนแสงแดด การสูบบุหรี่ และความสามารถในการสร้างคอลลาเจนของผิวแต่ละคนล้วนส่งผลต่อระยะเวลาที่คอลลาเจนใหม่จะคงอยู่ เพราะตัวคอลลาเจนเองก็เป็นโปรตีนที่สลายตัวได้เมื่อเวลาผ่านไปเช่นกัน

หลังทำแล้วต้องดูแลอย่างไร?

หัวใจของการดูแลคือการไม่รบกวนกระบวนการสร้างคอลลาเจน ในช่วงไม่กี่วันแรกหลังทำ แนะนำให้หลีกเลี่ยงสถานที่ที่มีความร้อนสูงอย่างห้องซาวน่าหรือห้องอบไอน้ำ เพราะความร้อนอาจทำให้เนื้อเยื่อบวมและคลายตัว จนหนามที่ยังยึดไม่มั่นคงเคลื่อนตำแหน่งได้

นอกจากนี้ควรหลีกเลี่ยงการถูหน้าแรง ๆ หรือนอนคว่ำในช่วงแรกด้วย เพราะแรงกดที่มากเกินไปในช่วงที่หนามเพิ่งยึดเนื้อเยื่อได้ไม่นาน อาจทำให้ตำแหน่งเคลื่อนได้ อาการบวมและช้ำในช่วงแรกมักค่อย ๆ หายไปเองตามเวลา แต่ความเร็วในการฟื้นตัวจะต่างกันไปในแต่ละคน ส่วนการทาครีมกันแดดมีส่วนช่วยชะลอการสลายของคอลลาเจน จึงควรทาให้สม่ำเสมอไม่ว่าจะทำหัตถการหรือไม่ก็ตาม

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).