ไขมันข้างเอว สลายไขมันด้วยความเย็นและฉีดสลายไขมัน ต่างกันอย่างไร เปรียบเทียบผลลัพธ์

ไขมันที่จับได้ตรงข้างเอว หรือที่หลายคนเรียกว่า love handle เป็นจุดที่ต่อให้ลดน้ำหนักอย่างหนักแค่ไหนก็มักจะเหลือเป็นจุดสุดท้าย หลายคนบอกว่าน้ำหนักลดลงแล้วแต่ข้างเอวยังเท่าเดิม นี่คือเหตุผลที่เรื่องนี้ถูกพูดถึงบ่อย

จุดนี้ไม่ได้แปลว่าอ้วนเกินไป แต่เป็นเพราะเซลล์ไขมันในบริเวณนี้มีคุณสมบัติต่างจากส่วนอื่นของร่างกาย จึงลดยากกว่าปกติ ด้วยเหตุนี้ นอกจากการลดน้ำหนักทั้งตัวแล้ว การลดไขมันเฉพาะจุดจึงถูกนำมาใช้ร่วมด้วย วิธีที่ได้รับความนิยมคือการทำลายเซลล์ไขมันด้วยความเย็นจากภายนอกผิว และการฉีดสารเข้าไปละลายผนังเซลล์ไขมันโดยตรง มาดูกันทีละวิธีว่าแต่ละแบบทำงานอย่างไร

ออกกำลังกายแล้วทำไมไขมันข้างเอวยังไม่ลด

บนผิวเซลล์ไขมันมีตัวรับสัญญาณสั่งสลายไขมันอยู่สองชนิด ชนิดหนึ่งคือตัวรับเบตา ซึ่งกระตุ้นการสลายไขมัน ส่วนอีกชนิดคือตัวรับอัลฟา ซึ่งกลับยับยั้งการสลายไขมัน สัดส่วนของตัวรับทั้งสองชนิดต่างกันไปในแต่ละส่วนของร่างกาย

บริเวณที่ลดยาก เช่น ข้างเอวหรือหน้าท้องส่วนล่าง มักมีสัดส่วนตัวรับอัลฟาที่ยับยั้งการสลายไขมันสูงกว่าจุดอื่น แม้ร่างกายจะส่งสัญญาณว่าต้องการพลังงานจากการออกกำลังกาย บริเวณนี้ก็ตอบสนองต่อสัญญาณนั้นได้ช้ากว่า เหมือนวิทยุแต่ละเครื่องรับคลื่นสัญญาณเดียวกันแต่มีความไวในการรับสัญญาณไม่เท่ากัน

นอกจากนี้ จำนวนเซลล์ไขมันในร่างกายจะแทบไม่เพิ่มหรือลดอีกแล้วหลังจากเป็นผู้ใหญ่ สิ่งที่เปลี่ยนคือขนาดของเซลล์แต่ละเซลล์ที่จะขยายหรือหดตัว ดังนั้นแม้ลดน้ำหนักทั้งตัวจนเซลล์เล็กลง บริเวณที่มีจำนวนเซลล์ไขมันสะสมอยู่มากแต่แรกก็มักจะเห็นผลน้อยกว่าจุดอื่นอยู่ดี นี่คือเหตุผลที่การลดไขมันเฉพาะจุดยังจำเป็นอยู่

หลักการสลายไขมันด้วยความเย็นลดเซลล์ไขมัน

ไขมันเป็นสารที่เริ่มแข็งตัวที่อุณหภูมิสูงกว่าน้ำ ในช่วงอุณหภูมิที่น้ำยังคงเป็นของเหลวอยู่ ประมาณ 10 องศาเซลเซียส ไขมันภายในเซลล์กลับเริ่มตกผลึกแข็งตัวก่อนแล้ว เมื่อทำความเย็นในอุณหภูมิเดียวกัน เซลล์ไขมันจึงเสียหายก่อน ในขณะที่ผิวหนังและกล้ามเนื้อซึ่งมีน้ำเป็นส่วนประกอบหลักได้รับผลกระทบน้อยกว่า หลักการความแตกต่างของอุณหภูมินี้เองคือที่มาของการสลายไขมันด้วยความเย็น

เมื่อวางแผ่นความเย็นพิเศษลงบนผิว ชั้นไขมันใต้ผิวบริเวณนั้นจะถูกทำความเย็นแบบเจาะจง ไขมันภายในเซลล์ค่อย ๆ ตกผลึกแข็งตัวขึ้นทีละน้อย จนเซลล์เกิดความเสียหาย ลองนึกภาพเนยที่แช่ในน้ำเย็นจัดเป็นเวลานานจนแข็งตัว ก็จะเห็นภาพได้ง่ายขึ้น

เซลล์ไขมันที่เสียหายจะไม่หายไปทันที แต่จะเข้าสู่กระบวนการที่เซลล์เตรียมตัวตายเองซึ่งเรียกว่า apoptosis เปรียบได้กับกลไกการทำความสะอาดตามธรรมชาติของร่างกาย ที่คอยจัดการเซลล์เก่าหรือเซลล์ที่เสียหายอย่างเป็นระบบ จากนั้นในอีกไม่กี่สัปดาห์ไปจนถึงหลายเดือน เซลล์ภูมิคุ้มกันจะค่อย ๆ เก็บกวาดเซลล์ไขมันที่ตายแล้วออกไป ทำให้ปริมาตรลดลง

ฉีดสลายไขมันทำลายเยื่อหุ้มเซลล์อย่างไร

อีกวิธีหนึ่งที่มักถูกเปรียบเทียบกับการทำความเย็นคือการฉีดสลายไขมัน สารที่ใช้คือ deoxycholic acid ซึ่งเป็นกรดน้ำดีชนิดหนึ่งที่ร่างกายใช้ในการย่อยไขมันตามธรรมชาติอยู่แล้ว

deoxycholic acid ทำงานคล้ายกับน้ำยาล้างจาน เวลาล้างจานน้ำยาจะสลายคราบมันบนจานให้หลุดออกไปฉันใด สารนี้ก็ทำลายผนังเซลล์ไขมันโดยตรงฉันนั้น จึงไม่ใช่การค่อย ๆ ชักนำให้เซลล์ตายเองแบบวิธีความเย็น แต่เป็นการทำลายผนังเซลล์และทำให้เซลล์ไขมันแตกอย่างรวดเร็วนับตั้งแต่ฉีดเข้าไป

เมื่อเซลล์แตกพร้อมกันเป็นจำนวนมาก บริเวณนั้นจึงเกิดปฏิกิริยาอักเสบและบวมตามมาเป็นธรรมชาติ สารนี้ได้รับการรับรองครั้งแรกในสหรัฐฯ สำหรับลดไขมันใต้คาง ส่วนบริเวณอื่นอย่างข้างเอวมักเป็นการนำหลักการเดียวกันมาประยุกต์ใช้ เนื่องจากแต่ละส่วนของร่างกายมีความหนาของชั้นไขมัน เส้นประสาท และหลอดเลือดต่างกัน จึงควรตรวจสอบก่อนว่าแพทย์ผู้ทำหัตถการมีประสบการณ์กับบริเวณนั้นโดยเฉพาะเพียงพอหรือไม่

สลายด้วยความเย็นกับฉีดสลายไขมัน การพักฟื้นต่างกันอย่างไร

การตายของเซลล์แบบ apoptosis กับการแตกของผนังเซลล์เป็นกระบวนการที่ร่างกายรับมือด้วยความเร็วต่างกัน จึงทำให้ความรู้สึกในช่วงหลังทำหัตถการต่างกันไปด้วย

วิธีความเย็นเป็นกระบวนการที่เซลล์ค่อย ๆ เตรียมตัวตาย ช่วงแรกจึงมักรู้สึกชาหรือซ่าเป็นหลัก ส่วนอาการบวมค่อนข้างน้อยตามรายงาน ในทางกลับกัน การฉีดสลายไขมันทำให้ผนังเซลล์แตกทันทีและเกิดการอักเสบอย่างรวดเร็ว บริเวณที่ฉีดจึงอาจแข็งเป็นก้อนหรือบวมได้นานตั้งแต่ไม่กี่วันไปจนถึงหลายสัปดาห์

ความแตกต่างนี้ไม่ใช่สิ่งผิดปกติ แต่เป็นผลตามธรรมชาติจากวิธีที่เซลล์ไขมันหายไปต่างกันตั้งแต่ต้น อย่างไรก็ตาม หากบวมหรือแข็งมากผิดปกติหรือนานเกินไป ควรกลับไปตรวจกับสถานพยาบาลที่ทำหัตถการให้เพื่อความปลอดภัย

เห็นผลเมื่อไหร่

ทั้งสองวิธีไม่ได้ทำให้ข้างเอวบางลงทันทีหลังทำหัตถการ เพราะร่างกายต้องใช้เวลาในการเก็บกวาดเซลล์ไขมันที่ตายแล้วออกไปจริง ๆ

เซลล์ภูมิคุ้มกันที่เรียกว่า macrophage ซึ่งมีหน้าที่กินของเสียและสิ่งแปลกปลอม เป็นตัวการหลักในกระบวนการนี้ macrophage จะค่อย ๆ กินและย่อยเศษเซลล์ไขมันที่ตายแล้วทีละน้อยก่อนขับออกจากร่างกาย กระบวนการนี้มักใช้เวลาตั้งแต่หลายสัปดาห์ไปจนถึงหลายเดือน ปริมาตรจึงไม่ได้เปลี่ยนแปลงในทันที แต่จะค่อย ๆ ปรากฏชัดขึ้นตามเวลา

ด้วยเหตุนี้ การประเมินผลลัพธ์จึงไม่ควรใจร้อน เพราะบวมช่วงแรกหลังทำหัตถการกับปริมาตรไขมันที่ลดลงจริงเป็นคนละเรื่องกันที่มักสับสนกัน การเปลี่ยนแปลงที่เหลืออยู่หลังจากบวมยุบลงแล้วต่างหากที่ใกล้เคียงกับผลของการลดไขมันจริง

ข้อจำกัดของการลดไขมันข้างเอวมีอะไรบ้าง

การลดไขมันเฉพาะจุดมีประโยชน์จริง แต่ไม่ใช่วิธีที่ตอบโจทย์ทุกอย่าง มีข้อจำกัดบางอย่างที่ควรรู้ก่อนตัดสินใจทำหัตถการ

• ไม่ใช่การลดน้ำหนัก: วิธีนี้เน้นลดเซลล์ไขมันเฉพาะจุด แยกออกจากการปรับปรุงน้ำหนักตัวโดยรวมหรือสุขภาพเมตาบอลิก หากไม่ควบคุมอาหารและออกกำลังกายควบคู่ไปด้วย ไขมันในส่วนอื่นของร่างกายก็ยังคงอยู่เท่าเดิม
• มีผลเฉพาะไขมันใต้ผิว: แผ่นความเย็นหรือเข็มฉีดยาเข้าถึงได้แค่ชั้นไขมันใต้ผิวหนัง ส่วนไขมันในช่องท้อง (visceral fat) ที่สะสมอยู่รอบอวัยวะภายในไม่ลดลงด้วยวิธีนี้ เพราะตำแหน่งที่เข้าถึงต่างกันโดยพื้นฐาน
• ผลลัพธ์แตกต่างกันในแต่ละคน: ขึ้นอยู่กับว่าเดิมทีบริเวณนั้นมีเซลล์ไขมันสะสมมากแค่ไหนและความยืดหยุ่นของผิวเป็นอย่างไร คนที่จุดเริ่มต้นต่างกันแม้ทำหัตถการเดียวกันก็อาจเห็นผลไม่เหมือนกัน
• ไม่ช่วยกระชับผิวหย่อนคล้อย: หลักการคือลดปริมาตรเซลล์ไขมัน ไม่ใช่การกระชับผิวหนัง หากผิวหย่อนคล้อยอยู่แล้ว เมื่อไขมันลดลงผิวก็อาจดูหย่อนมากขึ้นแทน

การดูแลหลังทำและพฤติกรรมในชีวิตประจำวัน

หลักการดูแลพื้นฐานคือไม่รบกวนกระบวนการที่ร่างกายกำลังเก็บกวาดเซลล์ไขมันอยู่

• ช่วงไม่กี่วันแรกหลังทำหัตถการ ควรหลีกเลี่ยงการนวดแรงหรือกดทับบริเวณนั้น เพราะการกระตุ้นก่อนที่เซลล์ไขมันที่เสียหายและเนื้อเยื่อรอบข้างจะปรับตัวได้ อาจทำให้ฟื้นตัวช้าลง
• การดื่มน้ำให้เพียงพอมีส่วนช่วย เพราะ macrophage ต้องอาศัยน้ำในกระบวนการเก็บกวาดเศษไขมันและขับของเสียออกจากร่างกาย
• อาการบวมและรอยช้ำบริเวณที่ทำมักยุบลงเองตามเวลา แต่ความเร็วในการฟื้นตัวแตกต่างกันไปในแต่ละคน
• ผลลัพธ์อาจต้องใช้เวลาหลายเดือนกว่าจะเห็นชัดเจนเต็มที่ ในระหว่างนี้การควบคุมอาหารและออกกำลังกายควบคู่ไปด้วยจะช่วยให้เห็นการเปลี่ยนแปลงของรูปร่างโดยรวมได้ชัดเจนยิ่งขึ้น

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).