Beza Liang Pori Melebar dan Pori Parut, Cara Membezakan dan Perbandingan Penjagaan

Setiap kali menghadap cermin dari dekat, liang pori sering menjadi perkara pertama yang menarik perhatian. Kelihatan macam masalah yang sama, tetapi sebenarnya ia sering merupakan gabungan dua masalah berbeza. Satu ialah liang pori asal yang melebar, dan satu lagi ialah kesan bekas jerawat yang berlekuk seperti parut.

Kedua-duanya kelihatan seperti lubang kecil pada wajah, jadi ramai yang menganggapnya masalah sama dan cuba menanganinya dengan cara yang sama. Sedangkan jika puncanya berbeza, pendekatan rawatan pun sepatutnya berbeza. Rawatan yang berkesan untuk pori melebar belum tentu memberi hasil yang sama untuk parut berlekuk. Jadi mari kita fahami dulu kenapa kedua-dua jenis pori ini terbentuk, bagaimana cara membezakannya, dan bagaimana pendekatan rawatan yang sesuai untuk setiap satu.

Kenapa liang pori melebar?

Liang pori pada asalnya ialah saluran yang bersambung dengan kelenjar minyak. Melalui saluran inilah minyak semula jadi kulit atau sebum keluar ke permukaan untuk melembapkan kulit. Namun apabila pengeluaran sebum lebih banyak daripada biasa, saluran ini menjadi penuh dan tertekan, lalu bukaannya perlahan-lahan melebar.

Perubahan ini lebih ketara pada kawasan seperti hidung dan dahi yang mempunyai kepadatan kelenjar minyak yang tinggi. Semakin padat kelenjar minyak, semakin banyak saluran yang berpotensi untuk melebar. Sebab itulah ramai yang merasakan pori di sekitar hidung kelihatan lebih besar berbanding kawasan lain.

Selain itu, penurunan kolagen dan serat elastin yang menyokong kulit turut memberi kesan. Di sekeliling bukaan pori sebenarnya ada rangkaian serat halus yang berfungsi mengetatkan saluran tersebut, tetapi rangkaian ini melemah dengan usia atau akibat pendedahan berpanjangan kepada sinar UV. Mudah difahami jika dibayangkan seperti getah yang sudah lama dipakai, sudah tidak dapat kembali kepada saiz asal walaupun tarikan dilepaskan.

Punca yang membesarkan pori

Liang pori yang melebar bukan disebabkan oleh satu faktor sahaja. Tahap keterukannya biasanya ditentukan oleh gabungan beberapa faktor.

• Jumlah pengeluaran sebum: Semakin aktif kelenjar minyak seseorang, semakin banyak sebum yang mengisi saluran pori, menyebabkan bukaannya melebar lebih besar. Faktor genetik dan perubahan hormon turut mempengaruhi jumlah pengeluaran sebum.
• Ketebalan folikel rambut itu sendiri: Kawasan dengan folikel rambut yang lebih tebal secara semula jadi akan mempunyai pori yang kelihatan lebih besar, kerana diameter saluran itu sendiri lebih luas.
• Penurunan kolagen dan serat elastin: Dengan pertambahan usia atau pendedahan kerap kepada sinar UV, serat yang mengetatkan pori menjadi lemah dan bukaan pori kekal dalam keadaan melebar. Struktur sokongan yang sudah longgar ini sukar untuk kembali ke saiz asal.
• Kelembutan atau kelendutan kulit: Apabila kulit pada kawasan luas seperti pipi mula lendut ke bawah, pori yang asalnya bulat boleh kelihatan sedikit memanjang seperti bentuk titisan air mata, kerana seluruh permukaan kulit tertarik ke bawah bersama bukaan pori.

Kenapa pori parut terbentuk?

Walaupun disebut sebagai "pori", parut jerawat berlekuk sebenarnya lebih tepat digolongkan sebagai parut, bukan pori. Ia terbentuk daripada bekas jerawat yang menjadi berlekuk, dan mekanisme pembentukannya sama sekali berbeza daripada saluran pori yang asal.

Apabila jerawat mempunyai keradangan yang dalam dan berpanjangan, badan akan mencetuskan tindak balas imun untuk membersihkan bakteria dan tisu yang rosak di kawasan tersebut. Dalam proses ini, kolagen di lapisan dermis turut terurai. Jika kolagen yang terurai tidak digantikan sepenuhnya selepas keradangan reda, kawasan itu akan kekal berlekuk. Ini bermakna keadaan ini bukan disebabkan oleh sebum yang berlebihan, tetapi kerana struktur penyokong di bawah kulit itu sendiri berkurangan.

Mudah difahami jika dibayangkan seperti pasu bunga yang akarnya rosak sehingga tanah di dalamnya susut ke bawah. Dilihat dari luar, ia kelihatan seperti lubang kecil yang berlekuk, tetapi sebenarnya struktur penyokong di bawahnya sudah hilang. Sebab itulah rawatan yang hanya menyentuh permukaan sahaja sering tidak memberi hasil yang memuaskan.

Kenapa keradangan meninggalkan parut?

Semasa keradangan berlaku, enzim yang berfungsi memecahkan tisu rosak dalam badan turut menjadi lebih aktif. Ini kerana bahagian yang rosak perlu dibersihkan dahulu sebelum proses penyembuhan boleh berlaku. Jika kadar pembersihan ini lebih pantas daripada kadar pembentukan kolagen baharu, perbezaan itu akan meninggalkan kesan berlekuk.

Semakin dalam keradangan dan semakin lama ia dibiarkan, semakin besar jurang ini terbentuk. Keradangan yang cetek dan berlaku sekejap biasanya pulih sepenuhnya secara semula jadi, tetapi keradangan yang dalam dan berpanjangan sering kali sembuh tanpa sempat menggantikan semua kolagen yang rosak. Sebab itulah jerawat yang dibiarkan lama atau dipicit sehingga keradangan bertambah teruk lebih berisiko meninggalkan parut kekal.

Bentuk lekukan juga berbeza-beza. Ada yang sempit dan dalam, ada pula yang luas dan cetek seperti bentuk pinggan. Perbezaan ini bergantung kepada sejauh mana keradangan merebak ke dalam lapisan dermis dan seberapa luas kawasan yang terjejas.

Bagaimana membezakan pori melebar dan pori parut?

Jika hanya dilihat dengan mata kasar, kedua-duanya mudah dikelirukan, tetapi ada beberapa ciri yang boleh membantu membezakannya dengan lebih jelas.

• Bentuk: Pori yang melebar biasanya berbentuk bulat dan simetri, manakala parut jerawat lebih kerap mempunyai tepi yang bersudut atau condong ke satu arah, bentuknya tidak simetri. Ini kerana pori mengikut bentuk saluran asal, tetapi parut terbentuk daripada kerosakan tisu yang tidak sekata, jadi bentuknya tidak seragam.
• Lokasi: Pori yang melebar biasanya tertumpu di kawasan hidung dan dahi yang mempunyai banyak kelenjar minyak. Sebaliknya, parut jerawat boleh muncul di kawasan seperti pipi atau dagu yang kurang kelenjar minyak, jika kawasan itu pernah mengalami jerawat yang teruk. Ini kerana parut mengikut lokasi keradangan yang pernah berlaku, bukan jumlah sebum.
• Reaksi apabila kulit ditarik: Apabila kulit ditarik sedikit menggunakan jari, pori yang melebar biasanya kelihatan kurang ketara kerana serat elastin di sekelilingnya masih ada dan bukaannya menjadi lebih sempit. Sebaliknya, parut jerawat kelihatan hampir sama walaupun ditarik, kerana struktur penyokong di bawahnya sudah tiada.
• Kehadiran sumbatan sebum: Pori yang melebar sering menunjukkan sumbatan kecil daripada sebum dan sel kulit mati yang bergumpal, manakala parut jerawat biasanya tidak mempunyai sumbatan seperti ini kerana ia bukan saluran, sebaliknya lekukan tisu.

Jika masih sukar dipastikan dengan ciri-ciri ini, adalah lebih tepat untuk mendapatkan pemeriksaan terus daripada doktor kulit. Dalam banyak kes, kedua-dua jenis ini sebenarnya wujud bersama pada kawasan yang sama.

Pori melebar dijaga melalui sebum dan kekenyalan

Rawatan untuk pori melebar tertumpu kepada mengawal pengeluaran sebum sambil memulihkan keanjalan tisu di sekeliling pori. Oleh kerana puncanya melibatkan saluran yang tersumbat dan struktur penyokong yang melemah, kedua-dua aspek ini perlu ditangani bersama.

Bahan seperti retinoid dipercayai boleh mengawal kadar penumpukan sel kulit mati di permukaan serta merangsang pembentukan kolagen di lapisan dermis. Ini secara tidak langsung membantu mengembalikan serat yang mengetatkan pori. Niacinamide pula dikenali sebagai bahan yang membantu mengurangkan pengeluaran sebum, sekali gus mengurangkan jumlah bahan yang mengisi saluran pori.

Bahan pengelupasan larut minyak seperti salicylic acid dipercayai lebih mudah bercampur dengan sebum dan menembusi masuk ke dalam pori untuk membersihkannya, berbanding bahan pengelupasan larut air. Perlindungan matahari pula berperanan penting untuk mengelakkan kerosakan lanjut kepada serat elastin di sekeliling pori. Jadi sambil merawat serat yang sudah lemah, langkah melindungi kulit daripada kerosakan lanjut akibat sinar UV perlu dilakukan serentak.

Rawatan mengisi pori parut dari dalam

Rawatan permukaan sahaja mempunyai had yang jelas untuk parut jerawat berlekuk. Oleh kerana punca utamanya ialah kekurangan kolagen di lapisan dermis, pendekatan yang diperlukan ialah merangsang pembentukan kolagen baharu di kawasan tersebut.

Rawatan menggunakan microneedling mencipta luka mikro yang sangat kecil di sekitar kawasan berlekuk untuk mencetuskan tindak balas penyembuhan semula jadi badan. Dalam proses penyembuhan ini, kolagen baharu terbentuk dan secara perlahan-lahan mengisi kawasan yang berlekuk. Kaedah yang menggabungkan RF atau radiofrequency dipercayai dapat menyalurkan rangsangan ini lebih dalam ke lapisan dermis, seterusnya mencetuskan tindak balas penyembuhan pada kawasan yang lebih luas.

Jika terdapat perlekatan tisu seperti tali serat di bawah parut yang menarik kulit ke bawah, rawatan untuk melepaskan perlekatan tersebut mungkin diperlukan terlebih dahulu. Ibarat langsir yang terikat pada satu tali, walau bagaimana pun ditolak ia tidak akan terbentang rapi. Begitu juga jika perlekatan masih wujud, kawasan berlekuk sukar untuk rata walaupun rawatan lain dilakukan. Rawatan laser yang menghaluskan sempadan antara permukaan kulit dan lapisan dermis turut digunakan bersama untuk membantu tisu baharu terbentuk dengan lebih baik.

Bagaimana jika kedua-duanya ada?

Kedua-dua pori melebar dan parut jerawat berlekuk memerlukan masa untuk pulih. Ini kerana proses pembentukan kolagen baharu atau pengembalian serat elastin ialah tindak balas semula jadi badan yang berlaku secara beransur-ansur. Jangan mengharapkan perubahan besar hanya selepas satu atau dua kali rawatan, sebaliknya meneruskan pendekatan yang sesuai dengan punca masalah secara konsisten lebih mendekati hasil yang diinginkan.

Selain itu, tidak jarang kedua-dua jenis pori ini wujud bersama pada satu wajah. Contohnya, kawasan sekitar hidung mengalami pori melebar, manakala kawasan pipi pula mempunyai parut jerawat berlekuk. Dalam kes seperti ini, adalah lebih wajar untuk menjalankan pendekatan rawatan yang berbeza mengikut kawasan masing-masing. Cara paling tepat ialah mendapatkan pemeriksaan di klinik dermatologi untuk mengenal pasti keadaan sebenar dan mendapatkan cadangan rawatan yang sesuai.

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).